Di sản Châu Tinh Trì để lại cho dòng phim hài Hoa ngữ

Châu Tinh Trì là một trong những cái tên đặc biệt của điện ảnh Hoa ngữ khi gần như biến phong cách cá nhân thành một thương hiệu. Từ những tác phẩm như Đổ Thánh, Trường học Uy Long, Quan Xẩm Lốc Cốc, Đường Bá Hổ điểm Thu Hương đến Đại thoại Tây du, tiếng cười trong phim của Châu Tinh Trì không chỉ đến từ những tình huống bất ngờ mà còn được tạo nên bởi cách phá vỡ logic thông thường, đảo ngược hình tượng nhân vật và đưa những điều rất đời thường vào một thế giới đầy phi lý. Truyền thông Trung Quốc từng nhận định chính phong cách hài vô lý đã trở thành dấu ấn riêng của Châu Tinh Trì, góp phần tạo nên thời kỳ phát triển rực rỡ của phim hài Hong Kong trong thập niên 1990.

Điều khiến Châu Tinh Trì khác biệt nằm ở chỗ ông không đơn thuần tạo ra những bộ phim hài, mà hình thành một ngôn ngữ hài riêng. Mou lei tau, thường được hiểu là kiểu hài vô nghĩa hoặc phi lý, sử dụng sự cường điệu, chơi chữ, biểu cảm bất thường và những phản ứng trái ngược với hoàn cảnh để tạo tiếng cười. South China Morning Post từng phân tích rằng phong cách này đã trở thành một phần ký ức tập thể của Hong Kong, đồng thời đi vào đời sống Cantonese như một cách gọi cho những hành vi hoặc tình huống khó hiểu.

Châu Tinh Trì là biểu tượng đặc biệt của dòng phim hài Hoa ngữ.

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở sự phi lý, Châu Tinh Trì khó có thể duy trì sức sống lâu đến vậy. Phía sau những màn gây cười tưởng như ngớ ngẩn thường là những nhân vật rất bình thường, thậm chí thất bại và bị xem nhẹ. Họ có thể là một người nghèo, kẻ vô danh, người làm công việc chẳng ai coi trọng hoặc một người luôn bị đặt ở vị trí thấp hơn người khác. Vua hài kịch là ví dụ rõ nét khi câu chuyện về một diễn viên quần chúng được kể bằng hàng loạt tình huống hài hước nhưng vẫn chứa đựng khát vọng được công nhận và được sống với nghề. Chính việc đưa những con người nhỏ bé trở thành trung tâm đã giúp phim Châu Tinh Trì tạo được sự đồng cảm bên cạnh tiếng cười.

Đây cũng là điểm khiến phong cách của Châu Tinh Trì khó sao chép. Người khác có thể học cách nói chuyện nhanh, biểu cảm cường điệu hay xây dựng những tình huống phi logic, nhưng rất khó tái tạo được nhịp điệu đặc trưng giữa sự ngớ ngẩn và cảm xúc. South China Morning Post từng nhận xét hài của Châu Tinh Trì vừa rất địa phương bởi cách chơi chữ, tiếng Quảng Đông và văn hóa Hong Kong, vừa có tính phổ quát nhờ khả năng khai thác những cảm xúc quen thuộc như thất bại, tình yêu, tham vọng và mong muốn được công nhận.

Một di sản khác của Châu Tinh Trì là khả năng đưa hài kịch kết hợp với nhiều thể loại khác. Đội bóng Thiếu Lâm kết hợp bóng đá với võ thuật và yếu tố kỳ ảo, trong khi Tuyệt đỉnh Kung Fu đẩy sự kết hợp giữa hành động, võ thuật và hài hước lên một quy mô lớn hơn. Sau giai đoạn thành công với những bộ phim hài thuần túy, Châu Tinh Trì dần chuyển sang cách làm phim chú trọng hơn đến hình ảnh, kỹ xảo và câu chuyện. Truyền thông Trung Quốc từng đánh giá những tác phẩm sau này cho thấy ông không chỉ muốn lặp lại công thức mou lei tau, mà tiếp tục mở rộng thương hiệu cá nhân bằng công nghệ điện ảnh và những câu chuyện giàu cảm xúc hơn.

Phong cách hài đặc trưng giúp Châu Tinh Trì tạo dấu ấn riêng trong điện ảnh.

Đáng nói, tiếng cười trong phim Châu Tinh Trì cũng thay đổi theo thời gian. Nếu những tác phẩm đầu thập niên 1990 gây ấn tượng bằng tốc độ, sự hỗn loạn và những màn châm biếm liên tục, các bộ phim về sau bắt đầu để lại nhiều khoảng lặng hơn. Tuyệt đỉnh Kung Fu vẫn có những tình huống hài đặc trưng nhưng đồng thời kể câu chuyện về một con người muốn thay đổi số phận. Siêu khuyển thần thông lại khai thác tình cảm cha con và những mất mát phía sau cuộc sống nghèo khó. Nhân Dân nhật báo từng phân tích quá trình này như sự hình thành một màu sắc giàu tình người hơn trong điện ảnh Châu Tinh Trì.

Điều đáng chú ý là dù phong cách mou lei tau gắn chặt với tên tuổi Châu Tinh Trì, đến nay vẫn rất khó xuất hiện một người kế thừa hoàn toàn dấu ấn ấy. Nhân Dân nhật báo từng nhận định nhiều người có thể học theo bề ngoài của phong cách này nhưng khó nắm được tinh thần cốt lõi. Bởi vậy, Châu Tinh Trì không chỉ được nhớ đến như một diễn viên hài nổi tiếng mà còn như người đã biến một kiểu hài thành thương hiệu văn hóa.

Từ diễn viên hài, Châu Tinh Trì từng bước trở thành đạo diễn có dấu ấn riêng. Ảnh: Weibo

Sau nhiều thập niên, điều còn lại trong di sản Châu Tinh Trì không chỉ là những câu thoại, biểu cảm hay tình huống từng khiến khán giả bật cười. Quan trọng hơn, ông đã chứng minh phim hài hoàn toàn có thể kể những câu chuyện về người thất bại, người yếu thế và những giấc mơ rất nhỏ bằng một cách vừa giải trí vừa giàu cảm xúc. Từ tiếng cười mang màu sắc Hong Kong đến những tác phẩm có khả năng tiếp cận khán giả rộng hơn, Châu Tinh Trì đã tạo ra một dấu ấn mà điện ảnh Hoa ngữ nhiều năm sau vẫn chưa thể thay thế. Di sản lớn nhất ông để lại có lẽ chính là cách biến tiếng cười thành một ngôn ngữ điện ảnh riêng, nơi khán giả có thể bật cười trước rồi mới nhận ra phía sau đó là một câu chuyện rất con người.