Địa chính trị 'xé nhỏ' mạng lưới hàng hải toàn cầu

Trong tuyên bố chung đưa ra hôm thứ Ba (8/9), Nhóm Tư vấn Vận tải biển (CSG), cơ chế hợp tác giữa các cơ quan hàng hải của 18 quốc gia có ngành vận tải biển phát triển, cho biết hơn 80% thương mại toàn cầu được vận chuyển bằng đường biển.

CSG cảnh báo các chuỗi cung ứng hàng hải đang phải đối mặt với những gián đoạn liên tiếp, từ đại dịch Covid-19, xung đột tại Ukraine, hạn hán ở Kênh đào Panama đến căng thẳng tại Trung Đông. Những biến động này làm gia tăng bất định và ảnh hưởng đến hiệu quả của chuỗi cung ứng toàn cầu.



Các tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz, ngoài khơi Bandar Abbas ở miền nam Iran, vào ngày 10 tháng 8 năm 2026. Ảnh: CNBC.

Đặc biệt, xung đột tại Trung Đông đã tạo ra một điểm nghẽn lớn đối với vận tải biển trong năm nay khi hoạt động phong tỏa và giao tranh ảnh hưởng đến eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch ở phía nam Iran. Tình trạng này đã tác động mạnh đến dòng chảy dầu mỏ và nhiều mặt hàng khác, trong đó có phân bón, đẩy giá hàng hóa tăng cao.

Theo CSG, các “biện pháp thương mại mang tính phân biệt đối xử” đang làm trầm trọng thêm những gián đoạn đối với hoạt động hàng hải. Nhóm này cho rằng ngành vận tải biển chỉ có thể vận hành hiệu quả khi các quy tắc được áp dụng rõ ràng và thống nhất trên phạm vi toàn cầu.

CSG cảnh báo sự phân mảnh trong quy định có thể kéo theo sự phân mảnh của thị trường, làm tăng chi phí đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng. Bất định về khả năng tiếp cận cảng biển hoặc các tuyến vận tải trong tương lai cũng có thể ảnh hưởng đến các quyết định đầu tư và kế hoạch kinh doanh dài hạn.

Một vấn đề đáng lo ngại khác là sự mở rộng của “đội tàu bóng tối” gồm hàng trăm tàu hoạt động bên ngoài các khuôn khổ tiêu chuẩn về bảo hiểm, an toàn và minh bạch nhằm né tránh các lệnh trừng phạt. Sự phát triển của lực lượng này đang tạo ra những hệ thống vận tải biển song song, làm gia tăng rủi ro và làm suy yếu các tiêu chuẩn về an toàn, môi trường.

“Các tuyến đường vận tải biển ngày càng trở thành công cụ tạo lợi thế cũng như nguồn cơn rủi ro”, CSG nhận định, đồng thời cảnh báo những áp lực địa chính trị hiện nay không còn là các cú sốc nhất thời mà đang cho thấy dấu hiệu của một thay đổi mang tính cấu trúc trong môi trường thương mại toàn cầu.

Nhóm kêu gọi các quốc gia tăng cường hợp tác, duy trì các nguyên tắc cốt lõi của vận tải biển và thực thi các quy tắc quốc tế hiện hành. CSG nhấn mạnh rằng nếu tình trạng phân mảnh tiếp tục gia tăng, khuôn khổ hàng hải toàn cầu dựa trên luật lệ sẽ suy yếu, đồng thời làm tăng nguy cơ gián đoạn tại các điểm nghẽn hàng hải quan trọng.

Những diễn biến tại eo biển Hormuz cho thấy rõ một thực tế: khi chuỗi cung ứng hàng hải bị phân mảnh, những tác động tiêu cực cũng có thể lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.