Địa phương kiến nghị hoàn thiện chính sách, tháo gỡ vướng mắc sau sắp xếp trường lớp

Một trong những nội dung được đại diện các địa phương tập trung trao đổi là việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, tinh gọn đầu mối, quản lý biên chế và triển khai các mô hình giáo dục mới.

Dự kiến sắp xếp lại trên 20.000 cán bộ quản lý

Quang cảnh Hội nghị toàn quốc Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo năm 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tại tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến ngày 31/12/2025, 34/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành phê duyệt phương án sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, qua đó giảm 457 cơ sở giáo dục mầm non, 914 cơ sở giáo dục phổ thông và 709 vị trí lãnh đạo, quản lý trên toàn quốc.

Trong đó, An Giang đã sáp nhập 238 đơn vị thành 119 trường mới, giải thể 2 trường và 3 điểm lẻ, qua đó xóa 60 phòng học tạm, học nhờ so với năm học trước. Quảng Ninh giảm 49,12% số cơ sở giáo dục công lập, tương đương 280/570 cơ sở; đồng thời dành quỹ đất sạch, trụ sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính ưu tiên cho giáo dục. Cần Thơ tổ chức lại mạng lưới các trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên theo hướng tập trung, hiệu quả hơn.

Thực hiện chỉ đạo của Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn các địa phương tiếp tục sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, giảm tối thiểu 30% đầu mối; những nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm 1/7/2025, tương đương giảm trên 11.000 trường, hoàn thành trước ngày 30/8/2026.

Sau sắp xếp, dự kiến trên 20.000 cán bộ quản lý sẽ được điều chuyển, sắp xếp lại; trong đó khoảng 11.000 người được bố trí làm giáo viên trực tiếp đứng lớp.

Tuy nhiên, quá trình triển khai đang đặt ra nhiều vấn đề về tổ chức bộ máy, biên chế, vị trí việc làm và năng lực quản trị. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khoảng 40% công chức phụ trách giáo dục cấp xã không có trình độ chuyên môn về giáo dục. Nhiều xã bố trí một công chức phụ trách nhiều lĩnh vực, trong đó có giáo dục, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng công việc.

Từ thực tiễn địa phương, ông Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình cho biết, địa phương đang thiếu khoảng 4.000 biên chế so với trước đây, trong khi tỉnh tiếp tục đẩy mạnh sắp xếp, sáp nhập trường học. Giai đoạn trước, Ninh Bình đã giảm 152 đầu mối và thời gian tới dự kiến tiếp tục giảm trên 50%.

Ông Nguyễn Tiến Dũng kiến nghị, giữ nguyên định mức giáo viên để địa phương có cơ sở cân đối ngân sách, bảo đảm chất lượng đội ngũ. Ninh Bình cũng đề nghị sớm có hướng dẫn cụ thể về sắp xếp cán bộ quản lý sau sáp nhập, nhất là tiêu chí lựa chọn hiệu trưởng, bố trí cấp phó và xử lý nhân viên dôi dư.

Theo ông, sau sáp nhập, các điểm trường vẫn cần được đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học tương xứng với nhu cầu. Việc đánh giá, công nhận trường đạt chuẩn quốc gia cũng cần tính đến điều kiện của các điểm trường, không chỉ căn cứ vào trường chính.

Tại Lào Cai, ông Đỗ Minh Tâm, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo đề nghị quy định rõ hơn về số lượng điểm trường sau sáp nhập, phù hợp với đặc thù từng địa bàn. Theo ông, việc sáp nhập trường có thể làm số điểm trường tăng lên; nếu số lượng quá lớn sẽ gây khó khăn cho công tác quản lý.

Đối với khu vực trung du, miền núi Bắc Bộ, Lào Cai đề xuất quy định mức tối đa số điểm trường theo từng cấp học. Về biên chế, địa phương kiến nghị tiếp tục bổ sung biên chế để đáp ứng quy mô học sinh tăng hằng năm, đồng thời không áp dụng cắt giảm 10% biên chế theo quy định chung đối với những địa bàn đang thiếu giáo viên.

Tại Bắc Ninh, ông Tạ Việt Hùng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết, địa phương đang xây dựng kế hoạch sắp xếp trường học, phấn đấu giảm khoảng 50% đầu mối. Tuy nhiên, Bắc Ninh cần Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm có hướng dẫn xử lý các vấn đề liên quan đến cán bộ sau sáp nhập, nhất là việc bố trí cấp phó, cán bộ quản lý và nhân viên dôi dư.

Ông Tạ Việt Hùng cũng cho biết, trong quá trình sắp xếp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, một số cơ sở có thể chuyển đổi thành trường trung học nghề, nhưng các văn bản liên quan chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho địa phương trong việc tham mưu phương án tổ chức và xử lý quyền lợi người học.

Không chỉ giảm đầu mối, cần nâng cao năng lực quản trị

Các Giám đốc, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo của 34 tỉnh, thành phố tham dự Hội nghị toàn quốc Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo năm 2026. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN

Ông Nguyễn Tân, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Huế cho biết, địa phương đã tinh giản 50% đầu mối cán bộ quản lý theo hướng sắp xếp các cơ sở giáo dục thành những điểm trường lớn trên quy mô đơn vị hành chính cấp xã.

Theo ông Nguyễn Tân, việc sắp xếp nhằm khắc phục tình trạng một số cơ sở giáo dục trước đây không đủ điều kiện hoạt động, đồng thời bảo đảm điều kiện dạy và học, quyền lợi của người học. Đối tượng chịu tác động chủ yếu là cán bộ quản lý và một bộ phận nhân viên trường học; học sinh cơ bản vẫn học tại ngôi trường đang theo học. Việc hợp nhất các trường quy mô nhỏ giúp thuận lợi hơn trong bố trí đội ngũ, khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ. Sau sắp xếp, ở thành phố Huế, mỗi trường có 1 hiệu trưởng và tối đa 3 phó hiệu trưởng tùy quy mô.

Tại Hà Nội, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Hiền cho biết, thành phố xác định hoàn thành toàn bộ quá trình sắp xếp các cơ sở giáo dục phổ thông trước ngày 10/8/2026, hướng tới giảm khoảng 50% đầu mối quản lý hành chính của các nhà trường. Hà Nội cũng cơ bản đồng thuận với việc xác định số lớp tối thiểu và không quy định trần tối đa, do quy mô dân số giữa các xã, phường có sự khác biệt lớn.

Cho rằng sau sắp xếp, yêu cầu đặt ra không chỉ là giảm số lượng cơ sở giáo dục và cán bộ quản lý, mà còn phải nâng cao năng lực quản trị của đội ngũ hiệu trưởng, bà Lê Thị Bích Liên, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng chia sẻ: Hiệu trưởng trong giai đoạn mới cần có năng lực tổ chức, điều hành và kỹ năng quản trị tốt hơn, bởi đối tượng của hoạt động giáo dục là con người. Vì vậy, Lâm Đồng đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo có văn bản hướng dẫn và tổ chức tập huấn kỹ năng quản trị cho hiệu trưởng ở tất cả các cấp học.

Địa phương cũng đề nghị hướng dẫn việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu ứng dụng công nghệ trong điều hành, quản lý.

Một vấn đề được Lâm Đồng đặc biệt quan tâm là phương án xử lý đội ngũ nhân viên bị tác động sau sắp xếp, trong đó có kế toán, thủ quỹ và văn thư.

Theo bà Lê Thị Bích Liên, với nhân sự hợp đồng, địa phương có thể nghiên cứu phương án phù hợp. Tuy nhiên, đối với những người là biên chế chính thức, cần có giải pháp cụ thể để bảo đảm quyền lợi và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực.

Lâm Đồng đang tính toán phương án bố trí một bộ phận nhân sự này làm việc tại các phòng, ban của xã, phường. Tuy nhiên, nhu cầu tiếp nhận kế toán, văn thư, thủ quỹ tại cấp xã không lớn. Do đó, địa phương đề xuất nghiên cứu phương án sử dụng trình độ chuyên môn thứ hai của những nhân sự này để bố trí công việc phù hợp.

Đặc biệt, bà Lê Thị Bích Liên đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu chính sách riêng đối với đội ngũ nhân viên trường học bị tác động bởi quá trình sắp xếp, tạo điều kiện về thời gian và lộ trình để những người có nguyện vọng, đủ điều kiện được nâng chuẩn trình độ, chuyển đổi chuyên môn và tham gia giảng dạy.

Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng, chính sách này có thể nghiên cứu theo hướng tương tự lộ trình nâng chuẩn đào tạo đối với giáo viên Mầm non, Tiểu học và Trung học Cơ sở. Qua đó, vừa giải quyết bài toán nhân sự dôi dư sau sắp xếp, vừa tận dụng nguồn nhân lực đã có kinh nghiệm trong ngành Giáo dục và bổ sung thêm giáo viên trực tiếp đứng lớp.

Như vậy, bên cạnh yêu cầu tinh gọn đầu mối, các địa phương đề nghị tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, ban hành hướng dẫn cụ thể về tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, quản lý biên chế và xử lý nhân sự dôi dư. Đây được xem là điều kiện quan trọng để việc sắp xếp trường lớp không chỉ đạt mục tiêu giảm đầu mối, mà còn nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng tốt hơn nguồn lực, khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ và tạo điều kiện triển khai các mô hình giáo dục mới phù hợp với đặc thù từng địa phương.