Điểm tựa vững chắc của thế trận lòng dân

Một trong những trụ cột quan trọng để thực hiện mục tiêu này chính là xây dựng và củng cố vững chắc “thế trận lòng dân” – nền tảng cốt lõi của quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân. Trong thế trận đó, cựu chiến binh và cựu Công an nhân dân (CAND) không chỉ là lực lượng mang dấu ấn lịch sử, mà còn là nguồn lực chính trị – xã hội đặc biệt, trực tiếp tham gia giữ gìn ổn định từ cơ sở, góp phần tạo nên sức mạnh nội sinh của đất nước.

Từ góc độ tư duy hệ thống, Đại hội XIV đã đặt vấn đề không chỉ “chăm lo” mà phải “phát huy” các lực lượng xã hội trong bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, lực lượng cựu chiến binh, với gần 3 triệu hội viên trên toàn quốc, là một mạng lưới rộng khắp, bám sát địa bàn dân cư, có khả năng tác động trực tiếp đến đời sống xã hội (Hội Cựu chiến binh Việt Nam, 2024).

Các cựu chiến binh tham dự Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19-8-1945/19-8-2025) và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2-9-1945/2-9-2025). Ảnh: Báo Người lao động.

Điểm đáng chú ý là tỷ lệ lớn cựu chiến binh đang tham gia hệ thống chính trị ở cơ sở, đảm nhiệm các vị trí như bí thư chi bộ, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố. Đây là những “điểm nút” quan trọng trong vận hành xã hội. Song song với đó, cựu công an nhân dân hiện nay đã được tổ chức trong Hội Cựu Công an nhân dân Việt Nam với hệ thống từ Trung ương đến cơ sở, ngày càng phát huy rõ vai trò trong đời sống xã hội.

Sự ra đời của Hội là dấu mốc quan trọng, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, đồng thời khẳng định vị trí của lực lượng cựu CAND như một thành tố quan trọng trong hệ thống chính trị – xã hội. Với ưu thế nổi bật về nghiệp vụ, kinh nghiệm xử lý tình huống và khả năng nhận diện nguy cơ an ninh, khi được phát huy đúng mức, đây chính là “lực lượng dự bị chiến lược” trong bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, vai trò của cựu chiến binh và cựu Công an nhân dân được thể hiện rõ nét nhất trong việc giữ gìn ổn định xã hội ngay từ cơ sở, nơi phát sinh sớm nhất các mâu thuẫn và nguy cơ mất an ninh. Tại Thanh Hóa, nhiều xã ven biển như Hậu Lộc, Hoằng Hóa đã xây dựng các mô hình “tổ cựu chiến binh tự quản về an ninh trật tự”, trong đó các hội viên trực tiếp tham gia tuần tra, nắm tình hình, phối hợp với lực lượng công an cơ sở xử lý kịp thời các vụ việc phát sinh. Theo báo cáo địa phương, có những năm các mô hình này đã góp phần kéo giảm rõ rệt số vụ vi phạm pháp luật ở địa bàn trọng điểm.

Tại Hà Nội, không ít cựu cán bộ công an sau khi nghỉ hưu tiếp tục tham gia tổ hòa giải, tổ dân phố, trực tiếp xử lý các mâu thuẫn phức tạp liên quan đến đất đai, dân sự. Một vụ tranh chấp kéo dài nhiều năm tại một phường nội thành đã được giải quyết dứt điểm chỉ sau vài buổi vận động, thuyết phục của một cựu cán bộ công an từng nhiều năm làm công tác điều tra.

Điều đó cho thấy, trong nhiều trường hợp, kinh nghiệm thực tiễn và uy tín cá nhân có thể tạo ra hiệu quả mà các biện pháp hành chính đơn thuần khó đạt được. Theo tổng hợp của Bộ Công an, mỗi năm lực lượng quần chúng, trong đó có cựu chiến binh và cựu CAND, đã cung cấp hàng trăm nghìn tin báo có giá trị, góp phần quan trọng vào công tác phòng, chống tội phạm trên phạm vi cả nước (Bộ Công an, 2025).

Không dừng lại ở vai trò giữ gìn an ninh trật tự, cựu chiến binh còn là lực lượng tiên phong trong phát triển kinh tế – xã hội.

Thực tế cho thấy, hàng vạn cựu chiến binh trên cả nước đã vươn lên làm giàu chính đáng, xây dựng các mô hình kinh tế hiệu quả, đóng góp tích cực vào ngân sách địa phương và tạo việc làm cho nhiều lao động (Hội Cựu chiến binh Việt Nam, 2023). Tại Thanh Hóa, nhiều doanh nghiệp do cựu chiến binh làm chủ không chỉ phát triển sản xuất mà còn chủ động tham gia các hoạt động an sinh xã hội, hỗ trợ đồng đội có hoàn cảnh khó khăn, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân. Đồng thời, với bề dày trải nghiệm chiến tranh và công tác, họ còn đóng vai trò quan trọng trong giáo dục truyền thống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Những buổi nói chuyện truyền thống tại trường học, khu dân cư do cựu chiến binh và cựu Công an nhân dân thực hiện đã góp phần hình thành nhận thức đúng đắn, nâng cao ý thức trách nhiệm công dân cho thanh niên, yếu tố then chốt trong xây dựng “thế trận lòng dân” bền vững. Một số mô hình tiêu biểu như “Cựu chiến binh giúp nhau giảm nghèo, làm kinh tế giỏi” đã giúp hàng chục nghìn hộ thoát nghèo bền vững, đồng thời tạo việc làm ổn định cho hàng trăm nghìn lao động ở nông thôn (Hội Cựu chiến binh Việt Nam, 2023).

Trong bối cảnh chuyển đổi số, vai trò của cựu chiến binh và cựu Công an nhân dân cần được nhìn nhận trong một không gian rộng hơn, không chỉ ở địa bàn dân cư mà còn trên không gian mạng. Thực tế cho thấy, nhiều thông tin sai lệch, xuyên tạc đang được lan truyền với tốc độ nhanh, tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội.

Trong khi đó, một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi, lại là đối tượng dễ bị ảnh hưởng. Với bản lĩnh chính trị vững vàng và kinh nghiệm thực tiễn, cựu chiến binh và cựu Công an nhân dân hoàn toàn có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong việc định hướng thông tin, phản bác các luận điệu sai trái, lan tỏa những giá trị tích cực. Một số địa phương đã bước đầu triển khai các mô hình “tổ cựu chiến binh tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng”, bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.

Điển hình, tại Quảng Ninh, các nhóm cựu chiến binh sử dụng mạng xã hội để chia sẻ thông tin chính thống, phản bác tin giả đã thu hút hàng chục nghìn lượt theo dõi, góp phần định hướng dư luận xã hội một cách tích cực (Báo Quân đội nhân dân, 2024). Đây là hướng đi cần được nghiên cứu, nhân rộng trong thời gian tới.

Tuy nhiên, để phát huy đầy đủ vai trò của lực lượng này, cần có cách tiếp cận đồng bộ và mang tính hệ thống. Trước hết, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về phát huy vai trò của các lực lượng xã hội trong bảo vệ Tổ quốc, chuyển mạnh từ tư duy “chăm lo” sang “trao quyền và tạo điều kiện phát huy”. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách để cựu chiến binh và cựu Công an nhân dân có thể tham gia sâu hơn vào các hoạt động ở cơ sở, đặc biệt trong lĩnh vực giữ gìn an ninh trật tự và giải quyết các vấn đề xã hội.

Việc nâng cao chất lượng hoạt động của Hội Cựu chiến binh, đồng thời phát huy vai trò của Hội Cựu Công an nhân dân Việt Nam trong việc tập hợp, kết nối lực lượng cựu CAND là yêu cầu cấp thiết hiện nay. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, xây dựng các mô hình “tự quản thông minh”, trong đó lực lượng này đóng vai trò nòng cốt, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý xã hội trong bối cảnh mới.

Dù trong chiến tranh hay thời bình, dù trên chiến trường hay trong đời sống hôm nay, cựu chiến binh và cựu Công an nhân dân vẫn luôn là lực lượng trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Họ là cầu nối giữa quá khứ hào hùng và hiện tại phát triển, là hiện thân của bản lĩnh, ý chí và tinh thần trách nhiệm. Trong thế trận lòng dân – yếu tố quyết định thành bại của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc – họ chính là điểm tựa vững chắc, góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội, bảo vệ đất nước từ sớm, từ xa trong mọi tình huống.