Diễn biến mới tại Trung Đông: Mỹ triển khai hơn 15 tàu chiến phong tỏa eo biển Hormuz

Cụ thể, nguồn tin quan chức Hải quân và Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết, Mỹ đã triển khai một tàu sân bay, một số tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, một tàu tấn công đổ bộ cùng nhiều tàu bổ trợ khác. Một số phương tiện có khả năng triển khai trực thăng phục vụ hoạt động đổ bộ tàu hoặc điều phối tàu thương mại tới các khu vực tập kết được chỉ định.

Sau khi cuộc đàm phán trực tiếp với Iran tại Pakistan đổ vỡ, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh triển khai phong tỏa eo biển Hormuz từ ngày 13-4. CENTCOM tuyên bố lực lượng của họ “bắt đầu thực hiện phong tỏa toàn bộ giao thông hàng hải ra vào các cảng của Iran vào lúc 10 giờ 00 ngày 13-4 theo giờ miền Đông” (21 giờ 00 theo giờ Việt Nam) theo chỉ thị của Tổng thống Trump. Theo CENTCOM, lệnh phong tỏa sẽ được thực thi một cách công bằng đối với tàu thuyền của tất cả các quốc gia ra vào các cảng và khu vực ven biển của Iran. Tuy nhiên, lực lượng này “sẽ không cản trở quyền tự do hàng hải của các tàu thuyền qua eo biển Hormuz đến và đi từ các cảng không thuộc Iran”.

Một tàu khu trục của Hải quân Mỹ. Ảnh: Hải quân Mỹ

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social sau thời hạn nói trên, Tổng thống Trump cũng cảnh báo sẽ tấn công bất kỳ tàu hải quân nào của Iran tiến đến gần khu vực phong tỏa của Mỹ. Khi được hỏi liệu mục tiêu của việc cản trở này là buộc Iran mở lại eo biển hay quay lại bàn đàm phán, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định "cả hai điều đó, chắc chắn, và còn hơn thế nữa".

Ngay sau khi lệnh phong tỏa theo tuyên bố của Mỹ có hiệu lực, Bộ tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya của Iran cảnh báo nếu an ninh của các cảng ở vùng biển phía Nam nước này bị đe dọa, không một cảng nào ở Vịnh Persian hay Biển Oman sẽ được an toàn. Khẳng định quyền hợp pháp của Iran đối với vùng lãnh hải của mình, quân đội Iran tuyên bố các tàu khác sẽ tiếp tục được phép đi qua tuyến đường thủy này theo quy định của lực lượng vũ trang nước này.

Iran có thể thiệt hại hơn 430 triệu USD/ngày

Giới chuyên gia ước tính việc Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz sẽ khiến Iran thiệt hại khoảng 435 triệu USD/ngày, trong đó 276 triệu USD từ hoạt động xuất khẩu, chủ yếu là các mặt hàng dầu thô và hóa dầu.

Nhà phân tích thuộc nhóm nghiên cứu Quỹ bảo vệ dân chủ (FDD) Miad Maleki đã đưa ra ước tính nói trên dựa trên giả định Iran xuất khẩu 1,5 triệu thùng dầu/ngày với mức giá thời chiến khoảng 87 USD/thùng và hơn 90% lượng dầu này được vận chuyển qua đảo Kharg, nằm trong Vịnh Persian. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng mức thiệt hại chính xác của Iran phụ thuộc vào một số yếu tố chưa định rõ, như mức độ kiểm soát thực tế của lệnh phong tỏa do Mỹ áp đặt, cũng như khả năng Iran có thể chuyển hướng xuất khẩu dầu qua cảng Jask nằm ngoài eo biển Hormuz.

Trong ngắn hạn, giới phân tích nhận định Iran có thể phần nào bù đắp thiệt hại nhờ lượng dầu đã tích trữ trên các tàu ngoài khơi. Theo Kpler, tính đến cuối tháng 3, nước này được ước tính có khoảng 154 triệu thùng dầu đang neo đậu ngoài khu vực Vịnh bị ảnh hưởng bởi lệnh phong tỏa.

Bình luận về tác động của các diễn biến mới nhất đối với chính Washington, một số chuyên gia cho rằng việc đàm phán hòa bình Mỹ - Iran tại Pakistan thất bại đang đặt Tổng thống Donald Trump trước những lựa chọn khó khăn, trong đó phương án phong tỏa eo biển Hormuz có thể khiến tình hình thêm phức tạp.

Giới phân tích nhận định kéo dài đàm phán có thể làm suy yếu lập luận của ông Trump rằng Iran “không còn quân bài nào để sử dụng”, trong khi leo thang quân sự sẽ làm gia tăng rủi ro cho lực lượng Mỹ và gây mất lòng cử tri trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đặc biệt do giá nhiên liệu tăng. Việc phong tỏa Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu - càng khó giúp xoa dịu lo ngại kinh tế.

Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Trung Đông Brian Katulis cho rằng cách tiếp cận mang tính đe dọa của ông Trump đã khiến đội ngũ phụ tá gặp khó trong việc xác định chiến lược, đồng thời nhận định Nhà Trắng có thể đang “câu giờ” hoặc thiếu định hướng rõ ràng. Chuyên gia này cho rằng “đây là một cách tiếp cận tập trung vào quân sự mà không có chiến lược”.

Trong khi đó, Giáo sư về hòa bình và phát triển Shibley Telhami tại Đại học Maryland và là nghiên cứu viên tại Viện nghiên cứu Brookings cho biết mối đe dọa phong tỏa “gây hoang mang và dường như phản tác dụng”, đặc biệt khi Tehran không còn tin tưởng Washington. Nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel Danny Citrinowicz cũng cảnh báo một cuộc phong tỏa thực sự sẽ khiến Mỹ đối mặt rủi ro lớn, đòi hỏi nguồn lực kéo dài và chưa chắc buộc được Iran nhượng bộ, trong khi sự ủng hộ trong nước có thể suy giảm.

Kết quả thăm dò mới công bố của CBS News cho thấy tâm lý lo lắng, căng thẳng và tức giận của người dân Mỹ đã lấn át cảm giác an toàn và tự tin liên quan đến cuộc xung đột.