Diễn biến mới về phiên tòa xét xử cựu Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro

Ông Nicolas Maduro - Tổng thống Venezuela và Phu nhân Cilia Flores bị đưa về Mỹ năm 2026

Cho đến trước phiên điều trần ngày 26-3, nhiều câu hỏi xung quanh việc truy tố ông Maduro vẫn chưa được giải đáp. Đó là: Các công tố viên sẽ đưa ra bằng chứng gì để chứng minh các cáo buộc “khủng bố ma túy” và buôn bán ma túy? Nhà cựu lãnh đạo Venezuela sẽ bảo vệ mình bằng cách nào? Trong lần xuất hiện đầu tiên trước tòa vào tháng 1-2026, ông Maduro khẳng định ông không phải là bị cáo thông thường mà là “tù binh chiến tranh” và Tổng thống “bị bắt cóc”.

Mặc dù Mỹ có lịch sử thực thi luật pháp trong nước đối với các cá nhân nước ngoài, nhưng việc truy tố các nguyên thủ quốc gia đương nhiệm và cựu nguyên thủ quốc gia lại vô cùng hiếm hoi. Đơn cử là vụ truy tố nhà lãnh đạo Panama Manuel Antonio Noriega vào năm 1989 và cựu lãnh đạo Honduras Juan Orlando Hernandez vào năm 2024. Theo lời giải thích của Renato Stabile - người từng là luật sư bào chữa do tòa án chỉ định cho ông Orlando Hernandez: “Chúng ta đang ở trong một lĩnh vực gần như chưa được khám phá”.

Hôm 3-1-2026, Mỹ đã triển khai 150 máy bay quân sự, vô hiệu hóa hệ thống phòng không của Venezuela và gây ra sự cố mất điện trên diện rộng ở Thủ đô Caracas trong cuộc đột kích bắt cóc ông Maduro. Lực lượng của Cục điều tra liên bang (FBI) và đặc nhiệm Delta Force thuộc quân đội Mỹ đã tấn công khu nhà của Tổng thống Maduro. Venezuela cho biết, ít nhất 75 người đã thiệt mạng trong chiến dịch này.

Từ lâu, cơ quan hành pháp Mỹ giữ quan điểm chính phủ liên bang có thể tiến hành các vụ bắt giữ để “thực thi pháp luật trong nước ở nước ngoài”. Nhưng phía bào chữa đã lập luận rằng, vụ kiện nên bị vô hiệu bởi việc bắt giữ ông Maduro ở Venezuela là bất hợp pháp. Họ có thể viện dẫn cái gọi là học thuyết miễn trừ “người đứng đầu nhà nước”, lập luận rằng ông vẫn là người đứng đầu nhà nước Venezuela và do đó được bảo vệ khỏi bị truy tố theo luật chung của Mỹ. Tuy nhiên, từ năm 2019, Chính phủ Mỹ vẫn khẳng định ông Maduro không phải là người đứng đầu nhà nước hợp pháp của Venezuela, viện dẫn một loạt các cuộc bầu cử gây tranh cãi, gần đây nhất là vào năm 2024.

Cuối tháng 2-2026, các luật sư của cựu Tổng thống Maduro cho biết, Chính phủ Mỹ đang ngăn cản ông Maduro và vợ ông (bà Cilia Flores) nhận được nguồn tài trợ pháp lý từ Chính phủ Venezuela. Luật sư Barry Pollack lập luận trong các hồ sơ tòa án rằng, động thái này đã tước đoạt “quyền hiến định được lựa chọn luật sư” của ông Maduro. Đầu tháng này, các công tố viên liên bang Mỹ đã phản bác rằng “cả 2 bị cáo chắc chắn đều biết Chính phủ Mỹ không coi họ là những người có chức vụ hợp pháp”, đồng thời khẳng định vợ chồng ông Maduro vẫn được tự do sử dụng tiền cá nhân để thuê luật sư.

Được biết, cựu Tổng thống Venezuela và vợ đang bị giam giữ tại Trung tâm giam giữ Metropolitan (MDC) ở Brooklyn, New York - một cơ sở khét tiếng với điều kiện khắc nghiệt. “Tôi cho rằng 1 ngày của họ sẽ có 23h ở trong phòng biệt giam” - Cameron Lindsay, cựu giám đốc của cơ sở này giải thích. Điều đó đồng nghĩa với việc ông Maduro bị giam gần như hoàn toàn, bữa ăn được đưa qua khe cửa, ít hoặc không được liên lạc với các tù nhân khác kể cả gặp vợ.

Hôm 22-3, ông Nicolas Maduro Guerra - Nghị sĩ Venezuela (con trai cựu Tổng thongso Maduro) cho biết, cha ông “tinh thần rất tốt” và “rất khỏe mạnh”, ông tập thể dục hàng ngày và có vẻ “gầy hơn”. Với Phu nhân Cilia Flores, ông Nicolas Maduro Guerra gọi bà là một “chiến binh hàng đầu, kiên định và tỉnh táo” khi đối mặt với những thách thức pháp lý.

Hiện vẫn chưa rõ điều gì sẽ xảy ra nếu vụ kiện chống lại ông Maduro thực sự bị bác bỏ hoặc ông được tuyên bố trắng án. Thông thường, trong những trường hợp đó, một cá nhân sẽ được tự do. Nhưng vì ông Maduro không phải là công dân Mỹ, về mặt lý thuyết, ông có thể bị các nhân viên thực thi pháp luật về nhập cư giam giữ sau khi được thả. Ông Renato Stabile dự đoán sẽ còn một chặng đường dài trước khi vụ án của ông Maduro được làm sáng tỏ. Có lẽ vấn đề pháp lý xung quanh việc bắt giữ và truy tố ông sẽ mất khoảng 6 - 9 tháng. Sau đó sẽ là giai đoạn thu thập và trao đổi bằng chứng. “Tôi không kỳ vọng vụ án sẽ được đưa ra xét xử trong ít nhất vài năm nữa” - ông nói.

Yến Chi