Diễn đàn Kinh tế Thế giới 2026: Đi tìm giá trị của đối thoại

Khi Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) nhóm họp thường niên tại Davos vào tuần sau (19-23/1/2026), giới tinh hoa chính trị - kinh tế toàn cầu bước vào một giai đoạn được xem là nhiều bất định nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trật tự kinh tế quốc tế dựa trên luật lệ, vốn là nền tảng mà Davos theo đuổi suốt nhiều thập niên, đang chịu những sức ép chưa từng có, đặc biệt trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục định hình chính sách đối ngoại và kinh tế toàn cầu theo phương châm “Nước Mỹ trên hết”.

Việc Tổng thống Donald Trump dự kiến sẽ xuất hiện tại Davos không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Nó làm nổi bật sự đối lập rõ nét giữa một bên là tầm nhìn đa phương, dựa trên đồng thuận và luật lệ quốc tế mà WEF cổ vũ, và bên kia là cách tiếp cận mang tính đơn phương, đề cao lợi ích quốc gia của chính quyền Mỹ đương nhiệm. Khoảng cách này đặt ra câu hỏi lớn: Davos sẽ thích ứng ra sao trước những biến động sâu sắc của trật tự toàn cầu?

Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự cuộc họp thường niên lần thứ 48 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Davos, Thụy Sĩ, tháng 1/2018. Ông Donald Trump đã đồng ý sẽ tham dự cuộc họp năm nay. Ảnh: swissinfo

Trật tự dựa trên luật lệ trước sức ép quyền lực

Trong nhiều thập niên, Davos được xem là không gian đối thoại của toàn cầu hóa, nơi các nhà lãnh đạo chính trị, doanh nghiệp, học giả và tổ chức xã hội dân sự tìm kiếm tiếng nói chung cho những thách thức vượt biên giới quốc gia. Tuy nhiên, chính sách của Tổng thống Donald Trump đang thách thức trực diện những nguyên tắc đó.

Việc Mỹ sử dụng thuế quan như một công cụ gây sức ép, áp đặt các mức thuế cao nhất kể từ thời kỳ Đại suy thoái, đánh dấu sự rút lui khỏi vai trò người bảo trợ cho thương mại tự do. Cùng với đó là các động thái cứng rắn trong chính sách đối ngoại, từ can thiệp vào Venezuela, đe dọa dùng vũ lực để kiểm soát Greenland, cho tới việc khẳng định ưu thế tuyệt đối của Mỹ tại Tây Bán cầu theo một phiên bản mới của Học thuyết Monroe.

Không chỉ dừng ở lĩnh vực địa - chính trị, chính quyền Tổng thống Donald Trump còn gây chấn động giới tài chính toàn cầu khi đe dọa truy tố hình sự Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Jerome Powell. Động thái này đã khiến nhiều thống đốc ngân hàng trung ương hàng đầu thế giới phải công khai lên tiếng bảo vệ tính độc lập của các ngân hàng trung ương - một trụ cột quan trọng của ổn định kinh tế vĩ mô toàn cầu.

Những diễn biến đó làm dấy lên lo ngại rằng các nguyên tắc chung từng gắn kết hệ thống quốc tế đang bị thay thế bằng một trật tự nơi sức mạnh và lợi ích quốc gia đóng vai trò quyết định.

Davos và “Tinh thần đối thoại”

Chọn chủ đề “Tinh thần đối thoại” cho kỳ họp lần thứ 56, lãnh đạo WEF nhấn mạnh rằng đối thoại là điều kiện tiên quyết để vượt qua bất định. Theo Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc WEF Borge Brende, trong bối cảnh thế giới bị phân mảnh bởi cạnh tranh chiến lược, xung đột lợi ích và những đột phá công nghệ, việc các bên còn sẵn sàng ngồi lại với nhau đã là một giá trị: “Đối thoại không phải là điều xa xỉ, mà là điều cần thiết”.

Tuy nhiên, quan điểm này không phải không vấp phải hoài nghi. Một số nhà quan sát cho rằng khi các cường quốc lớn, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc, ngày càng tận dụng sức mạnh kinh tế, công nghệ và quân sự để phục vụ lợi ích riêng, không gian cho những diễn đàn mang tính đồng thuận như Davos đang bị thu hẹp.

Theo ông Daniel Woker, cựu Đại sứ Thụy Sĩ và chuyên gia quan hệ quốc tế, trong một hệ thống mà mỗi quốc gia đều ưu tiên lợi ích riêng, câu hỏi không chỉ là ai sẽ bảo vệ trật tự dựa trên luật lệ, mà còn là liệu những diễn đàn như WEF có còn lý do tồn tại hay không. Nhận định này phản ánh mối lo ngại sâu sắc về vai trò thực chất của Davos trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực ngày càng gay gắt.

Thời kỳ hậu Klaus Schwab

Thách thức đối với Davos càng trở nên rõ nét khi diễn đàn bước vào giai đoạn hậu nhà sáng lập Klaus Schwab. Việc ông Schwab, ở tuổi 87, từ chức Chủ tịch hồi tháng 4 đánh dấu sự kết thúc của một kỷ nguyên. Dù WEF khẳng định cuộc điều tra nội bộ không phát hiện sai phạm nghiêm trọng liên quan tới các cáo buộc nhằm vào ông Schwab, những tranh cãi xung quanh sự kiện này phần nào ảnh hưởng tới hình ảnh của tổ chức.

Việc bổ nhiệm Giám đốc điều hành BlackRock Larry Fink và Phó Chủ tịch Roche Andre Hoffmann làm đồng Chủ tịch tạm quyền cho thấy nỗ lực duy trì sự ổn định và tính liên tục. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu Davos có thể giữ được sức hút và ảnh hưởng như trước trong bối cảnh thiếu vắng người sáng lập mang tính biểu tượng.

Dẫu vậy, WEF cho biết kỳ họp năm nay vẫn thu hút hơn 3.000 đại biểu từ hơn 130 quốc gia, trong đó có 64 nguyên thủ và người đứng đầu chính phủ, đặc biệt đến từ các nền kinh tế mới nổi. Con số này cho thấy Davos vẫn là một điểm hẹn quan trọng, dù vai trò và vị thế có thể đang thay đổi.

Những chủ đề trung tâm

Bên cạnh địa - chính trị, Davos 2026 sẽ tập trung vào những vấn đề cấu trúc dài hạn của kinh tế toàn cầu. Trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những chủ đề trung tâm, khi công nghệ này đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động, mô hình kinh doanh và cách thức quản trị.

Đại diện các tổ chức công đoàn quốc tế kêu gọi các nhà hoạch định chính sách không chỉ nhìn AI như động lực tăng trưởng, mà còn phải tính tới tác động xã hội. Câu hỏi đặt ra là liệu AI sẽ “tăng cường” năng lực cho người lao động hay tạo ra một tầng lớp thất nghiệp mới trong các ngành nghề trí óc. Cuộc tranh luận này phản ánh mối quan tâm rộng hơn về công bằng xã hội trong thời đại công nghệ cao, khi khoảng cách giữa những người hưởng lợi và những người bị bỏ lại phía sau có nguy cơ ngày càng nới rộng.

Một điểm đáng chú ý khác tại Davos năm nay là sự hiện diện đông đảo trở lại của các tập đoàn dầu khí lớn. Sau nhiều năm vắng bóng vì cho rằng diễn đàn có xu hướng chống nhiên liệu hóa thạch, các lãnh đạo Exxon Mobil, Shell, TotalEnergies, Equinor hay ENI được kỳ vọng sẽ tham dự.

Sự trở lại này gắn liền với chương trình nghị sự “thống trị năng lượng” của ông Donald Trump, khuyến khích khai thác mạnh mẽ dầu khí và tỏ ra hoài nghi với các giải pháp năng lượng tái tạo như gió và mặt trời. Điều này cũng đặt Davos trước một bài toán cân bằng khó khăn: làm thế nào để dung hòa giữa mục tiêu chuyển đổi xanh và thực tế địa - chính trị của an ninh năng lượng.

Diễn đàn của quá khứ hay không gian của tương lai?

Davos 2026 diễn ra trong một thế giới mà các nền tảng cũ đang lung lay, còn trật tự mới chưa định hình rõ ràng. Đối với những người ủng hộ, WEF vẫn là không gian cần thiết để duy trì đối thoại trong thời kỳ phân mảnh. Đối với những người hoài nghi, diễn đàn này có nguy cơ trở thành biểu tượng của một thời kỳ toàn cầu hóa đã qua.

Thực tế có lẽ nằm ở giữa hai thái cực đó. Davos không còn là nơi định hình các quy tắc toàn cầu như trước, nhưng vẫn đóng vai trò phản ánh trung thực những căng thẳng, mâu thuẫn và lựa chọn mà thế giới đang đối mặt. Trong một kỷ nguyên mà quyền lực và lợi ích quốc gia ngày càng lấn át, giá trị lớn nhất của Davos có thể không nằm ở khả năng đưa ra giải pháp, mà ở việc nhắc nhở rằng đối thoại - dù khó khăn - vẫn là điều không thể thiếu.

Hồng Nhung