Diễn đàn 'Nghề báo trong kỷ nguyên số': Những sai lầm khiến độc giả rời khỏi bài viết chỉ sau vài giây

Một thực tế đang diễn ra tại hầu hết các tòa soạn điện tử là khoảng cách ngày càng lớn giữa lượng người nhấp vào bài viết và lượng người đọc hết bài viết.

Có những bài báo thu hút hàng chục nghìn lượt truy cập nhưng thời gian đọc rất thấp. Có những bài được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội nhưng tỷ lệ độc giả đọc đến cuối lại không cao. Điều đó cho thấy việc đưa người đọc vào bài viết mới chỉ là một nửa chặng đường. Nửa còn lại là giữ được sự chú ý của họ. Trong thời đại số, sự chú ý đang trở thành tài nguyên khan hiếm nhất.

Độc giả hôm nay không chỉ cạnh tranh thời gian cho báo chí, họ còn bị phân tán bởi mạng xã hội, video ngắn, nền tảng giải trí, ứng dụng trò chuyện và vô số luồng thông tin khác.

Một nghiên cứu về hành vi người dùng trên môi trường số từng chỉ ra rằng quyết định ở lại hay rời đi thường được hình thành chỉ trong vài giây đầu tiên sau khi tiếp cận nội dung. Điều đó có nghĩa là những sai lầm nhỏ trong quá trình sản xuất tác phẩm cũng có thể khiến bài báo mất đi phần lớn độc giả.

Ảnh minh họa: vtv.vn

Sai lầm lớn nhất: Không trả lời ngay câu hỏi “Tôi được gì khi đọc bài này?”

Nhiều người làm báo vẫn quen với lối viết truyền thống, dành nhiều đoạn đầu để dẫn dắt dài dòng trước khi đi vào vấn đề chính. Cách viết này có thể phù hợp trong một số thể loại báo chí, nhưng trong môi trường số, nó đang trở thành một rào cản lớn.

Độc giả hiện đại muốn biết ngay bài viết liên quan gì đến họ. Họ không có đủ kiên nhẫn để đi qua nhiều đoạn văn mà chưa nhìn thấy giá trị thông tin mình cần. Không ít bài báo mắc lỗi mở đầu chung chung, nặng về lý thuyết hoặc lặp lại những điều người đọc đã biết. Trong khi đó, thông tin quan trọng nhất lại xuất hiện quá muộn. Kết quả là độc giả rời đi trước khi tiếp cận được nội dung cốt lõi.

Thực tiễn hoạt động báo điện tử cho thấy những bài viết giữ chân người đọc tốt thường có một điểm chung: Ngay từ tiêu đề, sapo và những đoạn đầu tiên, bài báo đã trả lời rõ ràng câu hỏi vì sao độc giả cần tiếp tục đọc.

Đó có thể là một thông tin mới, một phát hiện đáng chú ý, một vấn đề tác động trực tiếp đến cuộc sống… hoặc một câu chuyện khiến người đọc muốn tìm hiểu tiếp. Nói cách khác, muốn giữ chân độc giả, người làm báo phải xác định rõ giá trị lớn nhất của bài viết và đưa giá trị ấy xuất hiện sớm nhất có thể.

Một sai lầm khác cũng khá phổ biến là đặt tiêu đề hấp dẫn nhưng nội dung lại không tương xứng. Tiêu đề có thể khiến người đọc nhấp chuột, nhưng nếu nội dung không đáp ứng kỳ vọng được tạo ra từ tiêu đề, cảm giác thất vọng sẽ xuất hiện ngay lập tức. Trong môi trường số, niềm tin của độc giả rất dễ mất đi và rất khó lấy lại. Bởi vậy, tiêu đề cần hấp dẫn nhưng phải trung thực; thu hút nhưng không được đánh đổi bằng sự cường điệu hoặc đánh lừa cảm xúc người đọc.

Bài viết dài không phải vấn đề, vấn đề là dài nhưng không có giá trị

Không ít người cho rằng độc giả hiện nay chỉ thích những nội dung ngắn. Thực tế không hoàn toàn như vậy. Nhiều bài điều tra, phóng sự dài, longform hoặc các bài phân tích chuyên sâu vẫn đạt lượng người đọc rất cao. Điều đó cho thấy độc giả không ngại đọc dài nếu nội dung thực sự hấp dẫn.

Điều khiến họ rời đi không phải vì bài viết dài mà vì bài viết thiếu giá trị. Một trong những lỗi phổ biến là đưa quá nhiều thông tin nhưng thiếu chọn lọc. Người đọc phải đi qua nhiều đoạn văn mới tìm thấy điều mình cần. Nội dung bị lặp lại dưới nhiều cách diễn đạt khác nhau. Thông tin quan trọng và thông tin thứ yếu được đặt ngang hàng. Những yếu tố đó làm giảm nhịp đọc và khiến độc giả mất hứng thú.

Trong môi trường số, mỗi đoạn văn đều phải mang một giá trị nhất định. Mỗi chi tiết đều phải có lý do để tồn tại. Mỗi câu chữ đều phải góp phần đưa câu chuyện tiến về phía trước. Một bài báo hiệu quả không phải là bài viết nhiều nhất mà là bài viết giúp người đọc tiếp cận giá trị thông tin nhanh nhất.

Một hạn chế khác là nhiều bài báo thiếu yếu tố con người. Thông tin được trình bày dưới dạng số liệu, báo cáo hoặc phát biểu hành chính khô cứng. Trong khi đó, con người luôn tiếp nhận thế giới thông qua câu chuyện. Một chính sách sẽ dễ được quan tâm hơn khi được phản ánh thông qua những người chịu tác động trực tiếp. Một vấn đề xã hội sẽ dễ tạo đồng cảm hơn khi gắn với những số phận cụ thể. Một dữ liệu sẽ dễ được ghi nhớ hơn khi được đặt trong bối cảnh đời sống thực tế. Đó là lý do những bài viết giàu chi tiết đời sống, có nhân vật và có cảm xúc thường giữ chân độc giả tốt hơn.

Giữ chân độc giả bằng giá trị, không phải bằng thủ thuật

Trong cuộc cạnh tranh về sự chú ý hiện nay, không ít nơi tìm cách giữ người đọc bằng các biện pháp kỹ thuật hoặc những yếu tố gây tò mò quá mức. Tuy nhiên, những cách làm đó thường chỉ tạo ra hiệu quả ngắn hạn.

Điều giữ chân độc giả lâu dài vẫn là giá trị thực sự của nội dung. Một bài báo tốt cần giúp người đọc hiểu thêm một vấn đề, giải đáp một thắc mắc. Cung cấp một góc nhìn mới hoặc mang đến một trải nghiệm cảm xúc đáng nhớ. Đó là những giá trị mà công chúng luôn tìm kiếm.

Bên cạnh nội dung, cách trình bày cũng ngày càng quan trọng. Độc giả trên môi trường số thường đọc bằng điện thoại. Những khối chữ dài, ít điểm nhấn, thiếu ảnh minh họa hoặc bố cục dày đặc dễ tạo cảm giác mệt mỏi.

Trong khi đó, những bài viết được tổ chức khoa học với các đoạn ngắn, tiêu đề phụ rõ ràng, hình ảnh phù hợp và các điểm nhấn thông tin hợp lý sẽ giúp trải nghiệm đọc trở nên thuận lợi hơn.

Xu hướng báo chí hiện đại đang cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý: Công chúng không chỉ đánh giá nội dung mà còn đánh giá trải nghiệm tiếp nhận nội dung. Điều này đòi hỏi người làm báo phải quan tâm nhiều hơn đến cách tổ chức tác phẩm chứ không chỉ tập trung vào việc sản xuất thông tin.

Suy cho cùng, lý do khiến độc giả rời khỏi bài viết chỉ sau vài giây thường không nằm ở việc họ thiếu thời gian mà nằm ở việc họ chưa nhìn thấy đủ giá trị để tiếp tục ở lại.

Trong môi trường thông tin bão hòa hiện nay, mỗi bài báo đều phải cạnh tranh để giành lấy sự chú ý của công chúng. Nhưng sự chú ý không thể được giữ bằng những chiêu thức nhất thời. Nó chỉ được giữ lại bằng nội dung có ích, cách thể hiện hấp dẫn và sự tôn trọng dành cho người đọc. Đó không chỉ là yêu cầu của báo điện tử hiện đại mà còn là nguyên tắc nghề nghiệp quan trọng đối với bất kỳ người làm báo nào muốn xây dựng mối quan hệ bền vững với công chúng. Bởi cuối cùng, điều giữ chân độc giả không phải là kỹ thuật, mà là giá trị mà bài báo mang lại cho họ.