Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Dấu ấn Việt Nam qua lăng kính quốc tế

AFF 2026 diễn ra trong hai ngày 9-10/6 tại Hà Nội đã thu hút hơn 1.200 quan chức chính phủ, học giả, lãnh đạo doanh nghiệp và đại diện các tổ chức khu vực, quốc tế tham dự.

Đây là năm thứ ba liên tiếp Việt Nam tổ chức Diễn đàn này, đồng thời là sự kiện ngoại giao đa phương cấp cao đầu tiên Việt Nam đăng cai sau thành công của Đại hội lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Những điểm nhấn tại AFF 2026

AFF 2026 diễn ra với chủ đề "Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, Lấy người dân làm trung tâm". Diễn đàn có sự tham dự của người đứng đầu chính phủ nhiều nước thành viên ASEAN, bao gồm Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmao.

Tiếp nối thành công của các kỳ AFF trước, sự kiện năm nay được đánh giá là đã ghi dấu ấn ở hai điểm nhấn mới. Đầu tiên, AFF 2026 lần đầu tổ chức phiên thảo luận riêng về hợp tác giữa các chính đảng ở Đông Nam Á trong khuôn khổ sáng kiến.

Thứ hai, Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN được tổ chức bên lề AFF, do Thành phố Hà Nội chủ trì. Bên cạnh đó, các tọa đàm về thanh niên Đông Nam Á, hợp tác tiểu vùng Mekong và quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được tổ chức trong khuôn khổ sự kiện.

Ngoài ra, chương trình nghị sự của AFF có sự mở rộng đáng kể qua ba năm tổ chức. Bên cạnh các chủ đề an ninh truyền thống, Diễn đàn còn tập trung thảo luận về AI, chuyển đổi số, an ninh năng lượng, phát triển xanh, đô thị thông minh và tăng cường thanh toán tài chính xuyên biên giới. Đây đều được đánh giá là các chủ đề thu hút sự quan tâm, chú ý và theo dõi rộng rãi cả ở trong và ngoài nước.

Vai trò dẫn dắt chiến lược của Việt Nam

Đánh giá về kết quả của AFF 2026, các học giả hàng đầu khu vực nhận định, Diễn đàn năm nay thể hiện tầm vóc khu vực cũng như vai trò dẫn dắt chủ động của Việt Nam trong ASEAN.

Giáo sư Carl Thayer (Học viện Quốc phòng Australia, Đại học New South Wales) nhận định, việc AFF 2026 được tổ chức thành công với sự tham gia đông đảo của các đối tác quốc tế đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về sự ổn định chính trị, tầm nhìn hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Theo chuyên gia này, một thông điệp quan trọng của diễn đàn là nội hàm an ninh hiện đã được mở rộng, bao gồm cả an ninh con người, khả năng chống chịu của xã hội, quản trị công nghệ và ngoại giao phòng ngừa. Đây cũng là cách tiếp cận mà Việt Nam đang đóng góp vào chương trình nghị sự của ASEAN, thông qua việc tập trung vào các giải pháp khả thi, thúc đẩy đối thoại và lắng nghe người dân.

Giáo sư Thayer đặc biệt nhấn mạnh AFF 2026 diễn ra gần với thời điểm Việt Nam chuẩn bị đăng cai Năm APEC 2027, tạo đà thuận lợi để Việt Nam trở thành tâm điểm chú ý của khu vực trong thời gian tới, đặc biệt là việc đăng cai Hội nghị Thượng đỉnh APEC 2027.

Trong khi đó, ông Collins Chong Yew Keat, nhà phân tích chiến lược, an ninh và đối ngoại thuộc Đại học Malaya (Malaysia), đánh giá quyết định tổ chức AFF 2026 là rất kịp thời trong bối cảnh ASEAN đang đối mặt với nhiều thách thức đan xen: từ cạnh tranh giữa các nước lớn, căng thẳng trên biển, đứt gãy chuỗi cung ứng đến biến đổi khí hậu và chuyển đổi công nghệ.

Theo ông Collins, việc nhấn mạnh yếu tố "hòa bình" trong chủ đề phản ánh trực diện mối quan tâm chiến lược hàng đầu của khu vực, khi Đông Nam Á là một trong những khu vực có môi trường địa chính trị phức tạp nhất thế giới.

Học giả này đánh giá AFF 2026 đã cụ thể hóa đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa của Việt Nam, qua đó góp phần nâng tầm diễn đàn thành cơ chế đối thoại Kênh 1.5 có uy tín trong khu vực – nơi các quan chức, học giả và cộng đồng doanh nghiệp có thể cùng thảo luận và đề xuất sáng kiến trước khi đưa vào các kênh chính thức.

Về phần mình, Phó Giáo sư Ekaterina Koldunova, Giám đốc Trung tâm ASEAN thuộc Đại học Quan hệ quốc tế quốc gia Moscow (MGIMO), nhận định giá trị lớn nhất của AFF không nằm ở các nghị quyết được thông qua, mà ở những cuộc trao đổi trực tiếp giữa giới hoạch định chính sách, chuyên gia, doanh nghiệp và các nhà lãnh đạo khu vực. Bà dẫn chứng một số nội dung được thảo luận tại các kỳ AFF trước đã xuất hiện trong các văn kiện chính thức của ASEAN.

Phó Giáo sư Koldunova cho rằng, cộng đồng quốc tế ngày càng nhìn nhận Việt Nam là quốc gia theo đuổi các mục tiêu phát triển dài hạn, đặc biệt trong các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Chuyên gia này cũng lưu ý, chỉ ít ngày sau AFF tại Hà Nội, Diễn đàn Nga-ASEAN nhân kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại sẽ diễn ra tại Kazan, nơi các cuộc thảo luận tại Hà Nội có thể được tiếp nối, tạo thêm xung lực cho hợp tác ASEAN-Nga.

Giáo sư Hứa Lợi Bình, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, cho rằng việc liên tiếp tổ chức AFF phản ánh vai trò ngày càng chủ động và mang tính xây dựng của Việt Nam trong ASEAN. Trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn gia tăng, việc củng cố đoàn kết nội khối ASEAN là yêu cầu chiến lược cấp thiết, và Việt Nam đang đóng vai trò quan trọng trong tiến trình đó.

Còn TS. Julia Roknifard, Giảng viên cao cấp về Quan hệ quốc tế tại Đại học Taylor (Malaysia), nhận xét AFF 2026 là minh chứng rõ nét cho vai trò dẫn dắt chiến lược ngày càng cao của Việt Nam. Theo bà, chủ đề năm nay đóng vai trò như một "điểm tựa" thống nhất, giúp các quốc gia thành viên tìm lại tiếng nói chung và hướng các cuộc thảo luận tập trung vào những giá trị nền tảng thay vì tranh chấp, đối đầu.

Truyền thông khu vực đưa tin đậm nét về AFF 2026

Bên cạnh các ý kiến của giới chuyên gia, học giả, AFF 2026 cũng nhận được sự quan tâm rộng rãi từ truyền thông khu vực.

Các hãng thông tấn hàng đầu các nước ASEAN như Khmer Times (Campuchia), Bangkok Post (Thái Lan), Pasaxon (Lào)… đã lần lượt đưa tin về chuyến thăm Việt Nam của nguyên thủ từng nước nhân dịp tham dự AFF 2026.

Tờ Khmer Times (Campuchia) đưa tin đậm nét về chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Hun Manet theo lời mời của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, nhấn mạnh đây là dịp để hai nước trao đổi về thúc đẩy quan hệ song phương trước thềm kỷ niệm 60 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.

Tờ báo cũng nêu rõ, AFF là “một nền tảng bao trùm để các nhà lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách, đại diện doanh nghiệp, học giả và thanh niên trao đổi ý tưởng và xây dựng chiến lược nhằm thúc đẩy Cộng đồng ASEAN mạnh mẽ hơn và bền vững hơn”.

Trong khi đó, báo China Daily (Trung Quốc) cũng đưa tin về sự kiện, trong đó có phát biểu của Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn về 5 điểm dễ tổn thương của ASEAN trước các cú sốc toàn cầu, bao gồm nhiên liệu, lương thực, phân bón, tài chính và lao động nước ngoài, đồng thời kêu gọi ASEAN không chỉ đơn thuần tham gia vào các xu hướng toàn cầu, mà phải tích cực góp phần định hình chúng.

Tờ báo dẫn lời Giáo sư Hứa Lợi Bình nhấn mạnh việc củng cố đoàn kết và khả năng tự cường ASEAN là đặc biệt quan trọng trong thời điểm cạnh tranh giữa các nước lớn đang leo thang.

Từ góc nhìn tổng thể, điểm đáng chú ý là AFF không gắn với nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN mà được Việt Nam duy trì thường niên như một sáng kiến độc lập.

Đây là cơ sở để các chuyên gia quốc tế đánh giá Việt Nam dần chuyển từ vai trò "tham gia" sang vai trò "định hình chương trình nghị sự" của ASEAN, thể hiện cam kết nghiêm túc, dài hạn đối với tương lai của tổ chức này.