Điều chỉnh ngưỡng chịu thuế của hộ kinh doanh ra sao?

Người nộp thuế thường gặp khó khăn khi tiến hành các thủ tục nộp - hoàn thuế. Ảnh minh họa: C.P

Chiều 21-4-2026, Chính phủ trình Quốc hội dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế giá trị gia tăng. Nội dung này được Quốc hội bổ sung vào chương trình kỳ họp thứ nhất, nhằm có chính sách phù hợp hỗ trợ hộ kinh doanh và các doanh nghiệp có quy mô nhỏ vượt qua khó khăn, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Qua rà soát chính sách và thực tiễn quản lý thu với hộ, cá nhân kinh doanh, Chính phủ cho rằng điều chỉnh chính sách thuế là cần thiết bởi bối cảnh hiện nay có nhiều biến động so với cuối năm 2025 - thời điểm ban hành Luật Thuế thu nhập cá nhân.

Kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nước. Chi phí đầu vào tăng, sức mua suy giảm khiến khu vực hộ, cá nhân kinh doanh - vốn có sức chống chịu hạn chế - tiếp tục gặp nhiều khó khăn.

Mục tiêu điều chỉnh không chỉ là tăng cường minh bạch, thu đúng, thu đủ, mà còn xây dựng chính sách thuế khoa học, phù hợp với xu thế kinh tế số và khả năng đáp ứng của người nộp thuế, với mức động viên hợp lý để hạn chế động cơ trốn, tránh thuế.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đề xuất sửa đổi theo hướng không quy định cứng mức doanh thu chịu thuế trong luật, mà giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân và không chịu thuế giá trị gia tăng. Cách tiếp cận này nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc điều hành linh hoạt chính sách thuế, phù hợp với biến động thực tiễn.

Cùng với đó, để hỗ trợ khu vực doanh nghiệp quy mô nhỏ và khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, Chính phủ đề xuất nghiên cứu bổ sung quy định về ngưỡng doanh thu được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp.

Việc điều chỉnh đồng bộ các ngưỡng này không chỉ nhằm bảo đảm công bằng giữa các loại hình kinh doanh, mà còn tạo động lực lựa chọn mô hình quản trị bài bản hơn, góp phần mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả hoạt động. Đây cũng là bước cụ thể hóa mục tiêu tại Nghị quyết 68-NQ/TW, hướng tới 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030.

Thẩm tra nội dung này, đa số ý kiến trong Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhất trí điều chỉnh ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế của cá nhân, hộ kinh doanh nhằm tăng cường hỗ trợ nhóm này trong điều kiện hoạt động sản xuất, kinh doanh gặp nhiều khó khăn.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh, việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu cần được tính toán trên cơ sở phân tích đầy đủ các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, bảo đảm phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ.

Điểm đáng lưu ý là Tờ trình của Chính phủ hiện chưa nêu rõ phương án cụ thể (tăng hay giảm ngưỡng), cũng như chưa lượng hóa đầy đủ tác động đến ngân sách nhà nước. Việc thiếu thông tin định lượng và kịch bản chính sách khiến định hướng điều hành chưa thực sự rõ ràng.

Do đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ các phương án dự kiến, kèm theo đánh giá tác động cụ thể, có cơ sở thuyết phục hơn để phục vụ quá trình xem xét, quyết định của Quốc hội. Đồng thời, cần nghiên cứu xác định ngưỡng doanh thu miễn thuế hợp lý, vừa hỗ trợ phát triển hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, vừa bảo đảm cân đối ngân sách.

Liên quan đến đề xuất bổ sung quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp quy mô nhỏ, đa số ý kiến trong Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành về định hướng. Đây được xem là giải pháp góp phần bảo đảm công bằng giữa các loại hình kinh doanh, đồng thời tạo động lực để hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp, phù hợp mục tiêu tại Nghị quyết 68-NQ/TW.

Dù vậy, cách thức thiết kế chính sách vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. Một số ý kiến đề nghị quy định cụ thể ngay trong luật mức doanh thu được miễn thuế, nhằm bảo đảm tính minh bạch, rõ ràng; đồng thời giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội thẩm quyền điều chỉnh khi cần thiết để duy trì sự linh hoạt.

Ở chiều ngược lại, có ý kiến bày tỏ băn khoăn khi đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp dựa trên tiêu chí doanh thu. Theo đó, doanh thu không phản ánh đầy đủ bản chất thu nhập chịu thuế, bởi có những doanh nghiệp doanh thu thấp nhưng lợi nhuận cao, trong khi nhiều doanh nghiệp doanh thu lớn nhưng biên lợi nhuận rất thấp. Vì vậy, đề nghị Chính phủ nghiên cứu kỹ hơn và báo cáo bổ sung phương án cụ thể để có cơ sở xem xét thấu đáo.

Những tranh luận xung quanh đề xuất lần này, suy cho cùng, đều xoay quanh câu hỏi cốt lõi: làm thế nào để chính sách thuế vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa bảo đảm bền vững ngân sách?

Quan điểm của đại biểu Quốc hội Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) tại phiên thảo luận hội trường về kinh tế - xã hội chiều ngày 20-4 có thể là một gợi mở đáng chú ý. Theo ông, thu ngân sách cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển bền vững. Nếu việc tăng thu làm suy giảm động lực sản xuất, thu hẹp khu vực kinh tế, thậm chí phát sinh vấn đề xã hội, thì hiệu quả của việc tăng thu cần được nhìn nhận lại.

Nói cách khác, vấn đề không chỉ là “thu bao nhiêu”, mà là “thu từ đâu, thu như thế nào” để không làm tổn hại đến nền tảng tăng trưởng. Theo đó, ngưỡng doanh thu miễn thuế nếu được thiết kế hợp lý hoàn toàn có thể trở thành công cụ để nuôi dưỡng nguồn thu một cách bền vững.

Trong cuộc họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị cần tiếp tục cân nhắc kỹ mức doanh thu cụ thể. Trước đây ngưỡng doanh thu là 100 triệu đồng, cơ quan soạn thảo đề xuất nâng lên 300 triệu đồng, sau đó điều chỉnh lên 500 triệu đồng. “Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng mức này vẫn còn thấp.

Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa đề xuất 3 tỉ đồng, còn cơ quan thẩm tra cho rằng nên nghiên cứu ở mức tối thiểu khoảng 2 tỉ đồng để bảo đảm tính nhân văn và phù hợp với thực tiễn”, ông Phan Văn Mãi nói. Trong khi đó, trao đổi với báo chí, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) cho biết, Chính phủ dự kiến nâng mức doanh thu miễn thuế với hộ kinh doanh lên tối đa 1 tỉ đồng.

Khoảng cách lớn giữa các đề xuất cho thấy chưa có một hệ tiêu chí thống nhất để xác định ngưỡng phù hợp, trong khi đây lại là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả chính sách.

Nếu được Quốc hội thông qua theo hướng giao thẩm quyền, dự kiến vào ngày 24-4 tới đây, Chính phủ sẽ là cơ quan quyết định ngưỡng doanh thu miễn thuế. Khi đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là linh hoạt trong điều hành, mà còn phải bảo đảm tính chuẩn xác và nhất quán của chính sách.

Bởi lẽ, khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ đóng góp cho ngân sách, mà còn giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm, bảo đảm an sinh xã hội và duy trì sức sống của nền kinh tế. Họ chính là chủ thể của tăng trưởng, là tế bào của nền kinh tế như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh.

Trong bối cảnh như vậy, xác định ngưỡng doanh thu chịu thuế không thể chỉ dựa trên một con số hành chính, mà cần phản ánh sát thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh. Ngưỡng này phải tính đến mặt bằng doanh thu, đặc thù chi phí, biên lợi nhuận của từng ngành nghề, cũng như khả năng chống chịu của hộ kinh doanh trong từng giai đoạn.

Nếu đặt quá thấp, chính sách có thể vô tình gia tăng áp lực và làm suy giảm động lực duy trì hoạt động; nhưng nếu quá cao, lại tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến kỷ cương thuế và tạo ra khoảng cách với khu vực doanh nghiệp.

Để đạt được sự cân bằng đó, việc xác định ngưỡng doanh thu chịu thuế cần dựa trên cơ sở dữ liệu đầy đủ, có phân tích định lượng rõ ràng và được cập nhật theo biến động kinh tế. Quan trọng hơn, bài toán chi phí - lợi ích phải được tính toán thấu đáo, bảo đảm chi phí tuân thủ không trở thành gánh nặng quá sức với người nộp thuế, qua đó không làm xói mòn hiệu quả tổng thể của chính sách.

Việc lựa chọn hình thức nộp thuế (thuế khoán hay thuế kê khai) cũng cần được xem xét linh hoạt, phù hợp với quy mô và mức độ phát triển của từng nhóm hộ kinh doanh. Đồng thời, chính sách cần có độ ổn định hợp lý, đủ để người kinh doanh chủ động tính toán và hoạch định kế hoạch, thay vì phải liên tục thích ứng với những thay đổi khó dự báo trong ngắn hạn.

Nếu không đặt bài toán chi phí tuân thủ và khả năng thích ứng của người nộp thuế vào trung tâm của quá trình thiết kế chính sách, nếu không xác định ngưỡng doanh thu chịu thuế dựa trên dữ liệu và tiêu chí rõ ràng thì việc điều chỉnh ngưỡng, dù linh hoạt đến đâu, cũng khó đạt được mục tiêu kép: vừa hỗ trợ phát triển, vừa bảo đảm kỷ cương ngân sách.