Điều gì đang ngăn giá dầu thế giới vượt 150 USD/thùng?

Sau 10 tuần xung đột với Iran, bí ẩn lớn nhất của thị trường dầu mỏ toàn cầu ngày càng khó lý giải.

Các bồn chứa tại nhà máy lọc dầu Los Angeles của Marathon Petroleum ở Carson, bang California, Mỹ. Nguồn: Reuters

Mỗi ngày, Eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, việc vận chuyển gần 14 triệu thùng dầu, tương đương khoảng 14% sản lượng toàn cầu, bị gián đoạn. Thế nhưng giá dầu Brent hiện chỉ quanh mức 107 USD/thùng, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh 129 USD/thùng sau xung đột Nga - Ukraine năm 2022 và còn cách xa các dự báo 150-200 USD/thùng từng được đưa ra nếu chiến sự giữa Iran và các bên liên quan kéo dài.

Một phần nguyên nhân là giới giao dịch dầu mỏ vẫn đặt cược vào khả năng có đột phá ngoại giao. Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục phát tín hiệu rằng một thỏa thuận với Iran có thể sớm đạt được, khiến thị trường chưa sẵn sàng để định giá thêm nhiều tuần gián đoạn nguồn cung.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn là ngay cả giá dầu giao ngay cũng bắt đầu hạ nhiệt. Hồi đầu tháng 4, dầu Brent giao trong vài ngày tới từng cao hơn tới 25 USD/thùng so với hợp đồng tương lai tháng gần nhất. Hiện mức chênh lệch này chỉ còn vài USD.

Đằng sau sự ổn định tương đối bất ngờ của thị trường dầu là vai trò ngày càng rõ của Mỹ và Trung Quốc, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, đang âm thầm giúp thị trường toàn cầu tránh rơi vào cú sốc nguồn cung toàn diện.

Yếu tố đầu tiên đến từ Mỹ và các nhà sản xuất ngoài vùng Vịnh, những nước đã tăng tốc xuất khẩu để bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung từ Trung Đông.

Theo dữ liệu của công ty theo dõi vận tải biển Vortexa, xuất khẩu ròng dầu mỏ của Mỹ trong 4 tuần tính tới ngày 10-5 đạt gần 9 triệu thùng/ngày, mức cao nhất lịch sử và cao hơn khoảng 3,8 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm ngoái.

Canada, Venezuela, Na Uy và Brazil cũng đồng loạt tăng xuất khẩu. Để thu hút người mua, dầu WTI của Mỹ được bán với mức chiết khấu sâu so với dầu Brent và Dubai, giúp nguồn dầu ngoài vùng Vịnh ồ ạt chảy tới các nước nhập khẩu.

Nhưng diễn biến bất ngờ hơn lại đến từ phía Trung Quốc.

Trong 4 tuần tính tới ngày 10-5, các khu vực nhập khẩu dầu lớn trên thế giới mua ít hơn khoảng 11 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc giảm mạnh tới 6,6 triệu thùng/ngày.

Thay vì tranh mua dầu trên thị trường quốc tế, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc thậm chí còn bán lại một phần các lô dầu từng cam kết mua từ Tây Phi và nhiều khu vực khác cho khách hàng châu Á.

Điều đó cho thấy Bắc Kinh không chỉ đang giảm nhu cầu nhập khẩu mà còn gián tiếp giúp giảm áp lực cạnh tranh nguồn cung trên thị trường quốc tế.

Sự sụt giảm nhập khẩu này không hẳn là tín hiệu tích cực.

Tình trạng thiếu dầu thô đã buộc nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á và châu Âu cắt giảm công suất, trong khi nguồn cung sản phẩm lọc dầu từ vùng Vịnh giảm mạnh khiến giá diesel, xăng và nhiên liệu hàng không tăng vọt tại nhiều thị trường lớn.

Chi phí nhiên liệu leo thang buộc người tiêu dùng và nhiều nhà máy hóa dầu phải cắt giảm hoạt động. Tuy nhiên, phần lớn các ước tính cho thấy mức suy giảm nhu cầu thực tế thấp hơn nhiều so với mức giảm nhập khẩu dầu.

Điều đó cho thấy nhiều người mua vẫn tin Eo biển Hormuz sẽ sớm mở lại và đang trì hoãn mua dầu với kỳ vọng giá giảm thêm.

Kết quả khá bất ngờ là thị trường bắt đầu xuất hiện tình trạng dư cung tạm thời đối với dầu thô, góp phần giữ giá Brent ở mức thấp hơn dự báo.

Tuy nhiên, trạng thái này khó có thể kéo dài mãi. Các chuyên gia cho rằng Trung Quốc nhiều khả năng đang âm thầm sử dụng dầu từ kho dự trữ chiến lược để bù đắp thiếu hụt nguồn cung. Bắc Kinh hiện được ước tính nắm giữ khoảng 1,2 tỷ thùng dầu dự trữ, nhưng khó có khả năng sử dụng hết lượng dầu này chỉ trong một năm.

Điều đó đồng nghĩa với việc Trung Quốc sớm muộn cũng sẽ phải tăng nhập khẩu trở lại.

Một rủi ro khác có thể đến từ Mỹ. Trong tháng 3, trong khuôn khổ kế hoạch xả kho phối hợp với Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Mỹ đồng ý giải phóng 172 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, giúp Washington tăng xuất khẩu mà vẫn duy trì lượng tồn kho thương mại ở mức an toàn.

Tuy nhiên, xuất khẩu dầu của Mỹ hiện có khả năng giảm thay vì tiếp tục tăng, khi mùa bảo dưỡng của các nhà máy lọc dầu kết thúc và nhu cầu trong nước phục hồi.

Đáng lo ngại hơn, lượng nhiên liệu dành cho xe cơ giới tại Mỹ đang giảm với tốc độ nhanh kỷ lục. Nếu xu hướng này tiếp diễn, chỉ cần giá dầu tăng thêm ở mức vừa phải cũng có thể đẩy giá xăng tại Mỹ lên 5 USD/gallon, ngưỡng từng gây tổn hại lớn tới tỷ lệ ủng hộ của Tổng thống Joe Biden vào năm 2022.

Trong vài tuần gần đây, chính quyền Tổng thống Trump đã cân nhắc khả năng cấm xuất khẩu sản phẩm lọc dầu nhằm tránh kịch bản tương tự. Theo nhiều nguồn tin, xác suất áp dụng biện pháp này đang tăng lên và có thể vượt 50% nếu giá xăng tiếp tục leo thang trước kỳ nghỉ Memorial Day, kỳ nghỉ lễ lớn của Mỹ diễn ra vào ngày 25-5.

Nếu điều đó xảy ra, thị trường năng lượng toàn cầu có thể tiếp tục rung chuyển.

Cho tới lúc này, Mỹ và Trung Quốc vẫn đang giúp thế giới “mua thêm thời gian” trước nguy cơ khủng hoảng dầu mỏ toàn diện. Nhưng nếu Eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa, khả năng chống chịu của thị trường toàn cầu cuối cùng cũng sẽ tới giới hạn.