Điều hành linh hoạt nguồn nước, chủ động kiểm soát xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long

Tình hình xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long được đánh giá không cực đoan như các năm trước đây.

Từ đầu mùa khô năm 2025-2026 đến nay, tình hình xâm nhập mặn tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long diễn biến theo quy luật thủy triều, xâm nhập mặn dự báo sẽ tiếp tục tăng cao trong các kỳ triều cường từ tháng 2-4/2026 (tùy cửa sông). So với các năm cực đoan trước đây, mức độ xâm nhập mặn năm nay được đánh giá thấp hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều hành nguồn nước và sản xuất nông nghiệp.

Tuy nhiên, xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long vẫn có nguy cơ xảy ra tình huống bất lợi, bất thường do xâm nhập mặn phụ thuộc lớn vào các hoạt động khai thác nước ở thượng nguồn sông Mekong.

Lãnh đạo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi kiểm tra thực địa công trình Âu thuyền Vàm Bà Lịch, tỉnh An Giang.

Đỉnh mặn giữa tháng 2 thấp hơn các năm cực đoan

Theo báo cáo cập nhật đến ngày 24/2/2026, đợt xâm nhập mặn lớn nhất từ đầu mùa khô xuất hiện trong kỳ triều cường từ ngày 14 đến 19/2/2026 tại hầu hết các cửa sông chính.

Tại vùng hai sông Vàm Cỏ, ranh mặn 4g/l trên sông Vàm Cỏ Đông vào sâu 49km; sông Vàm Cỏ Tây 46km. Ở khu vực cửa sông Cửu Long, ranh mặn 4g/l trên sông Cửa Tiểu-Cửa Đại vào sâu 40km; sông Hàm Luông 41km; sông Cổ Chiên 48km; sông Hậu 46km. Trên sông Cái Lớn, ranh mặn lớn nhất đạt 40km.

So với các năm 2016 và 2020, những năm hạn mặn lịch sử, mức xâm nhập năm nay thấp hơn đáng kể, nhiều cửa sông thấp hơn từ 15 đến 60km.

Ông Trần Bá Hoằng, Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền nam, cho biết: “Dòng chảy mùa khô năm 2025-2026 từ thượng nguồn sông Mekong về đồng bằng được xem là khá thuận lợi so với các năm gần đây. Tổng lượng nước về cao hơn trung bình nhiều năm và cao hơn mùa khô 2024-2025, nhờ đó góp phần đẩy mặn, giảm cường độ xâm nhập mặn”.

Chủ động vận hành công trình, kiểm soát mặn theo kịch bản

Theo dự báo, từ nay đến hết mùa khô 2026 còn các đợt xâm nhập mặn tăng cao vào các kỳ triều cường từ ngày 2-6/3 và 18-22/3/2026; cao điểm tại khu vực cửa sông Cửu Long sẽ rơi vào giữa đến cuối tháng 3.

Ranh mặn 4g/l lớn nhất mùa khô năm nay được dự báo trên sông Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây có thể vào sâu 55-60km; sông Hàm Luông, Cổ Chiên khoảng 50-55km; sông Hậu 48-50km; sông Cái Lớn 42-45km. Mức này đều thấp hơn đáng kể so với năm 2020 và 2016.

Liên quan công tác chỉ đạo điều hành, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có văn bản triển khai thực hiện Công điện số 15/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, yêu cầu các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long chủ động ứng phó xâm nhập mặn trong cao điểm mùa khô 2025-2026.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, các tỉnh trong vùng cần vận hành linh hoạt hệ thống công trình thủy lợi, tranh thủ tối đa thời điểm nước ngọt để lấy nước, trữ nước; rà soát kế hoạch sản xuất phù hợp với diễn biến nguồn nước, bảo đảm nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”, không để xảy ra bị động, bất ngờ. Việc xuống giống vụ Hè Thu chỉ thực hiện khi bảo đảm nguồn nước ổn định, ưu tiên tuyệt đối nước sinh hoạt cho người dân.

Ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường.

Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã có văn bản yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cùng các đơn vị khai thác công trình thủy lợi khẩn trương triển khai nghiêm Công điện số 15/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và chỉ đạo của Bộ.

Theo đó, các địa phương cần theo dõi sát dự báo khí tượng thủy văn, chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất theo nguồn nước; phối hợp vận hành công trình để lấy, tích trữ tối đa nước ngọt; sẵn sàng phương án đắp đập tạm ngăn mặn, lắp đặt trạm bơm dã chiến, nạo vét cửa lấy nước khi cần thiết. Khi xảy ra hạn hán, thiếu nước hoặc xâm nhập mặn, việc phân phối nước phải ưu tiên cao nhất cho sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu.

Ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, cho biết Cục sẽ tăng cường tổng hợp, cập nhật tình hình nguồn nước để kịp thời tham mưu giải pháp điều hành, bảo đảm thông tin thông suốt, phục vụ chỉ đạo thống nhất.

Lãnh đạo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi kiểm tra thực địa hệ thống thủy lợi Ô Môn-Xà No, thành phố Cần Thơ.

Ông Trần Quang Hùng, Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác Thủy lợi Miền Nam, cho biết đơn vị đã xây dựng phương án vận hành linh hoạt theo từng kịch bản mặn-ngọt, tổ chức trực 24/24 giờ trong các kỳ triều cường, chủ động tích trữ nước ngọt khi độ mặn xuống thấp, bảo đảm các điểm kiểm soát nằm trong ngưỡng khống chế theo quy trình được phê duyệt.

Kế hoạch vận hành cụ thể, Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác Thủy lợi Miền Nam đã ban hành Thông báo số 19/TB-TLMN-ĐBSCL về vận hành Cụm cống Cái Lớn, Cái Bé, Xẻo Rô từ ngày 24 đến 28/2/2026 nhằm kiểm soát mặn đợt 2 theo kế hoạch tháng 2. Theo đó, việc đóng, mở cống được thực hiện linh hoạt theo diễn biến triều cường và độ mặn thực tế trên sông Cái Lớn, Cái Bé; bảo đảm vừa hạn chế mặn xâm nhập sâu vào nội đồng, vừa đáp ứng yêu cầu cấp mặn phục vụ nuôi trồng thủy sản vùng chuyển đổi.

ÔngLê Tự Do, Phó Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác Thủy lợi Miền Nam cho biết: “Chúng tôi tổ chức vận hành theo nguyên tắc linh hoạt, bám sát dự báo khí tượng thủy văn và diễn biến mặn từng thời điểm. Khi độ mặn ngoài sông tăng cao sẽ ưu tiên đóng cống để bảo vệ vùng ngọt hóa; khi điều kiện thuận lợi sẽ mở hoàn toàn cửa van để tranh thủ lấy nước, thau rửa, cải thiện môi trường nước. Trong mọi tình huống, việc vận hành đều bảo đảm an toàn công trình và hài hòa lợi ích giữa sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản”.

Cảnh giác cao điểm xâm nhập mặn cuối nguồn

Thực hiện Công điện số 15/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long tập trung cao độ phòng, chống xâm nhập mặn trong cao điểm từ tháng 3 đến tháng 5/2026. Dù dòng chảy mùa khô năm nay được đánh giá thuận lợi hơn một số năm trước, nguy cơ mặn gia tăng bất thường vẫn hiện hữu do tác động từ hoạt động khai thác, điều tiết nước ở thượng nguồn sông Mekong.

Các địa phương cần theo dõi sát diễn biến tại các cửa sông Cửu Long, Vàm Cỏ, Cái Lớn có thể gia tăng trong giai đoạn từ cuối tháng 2 đến tháng hết tháng 4/2026; vận hành linh hoạt hệ thống công trình thủy lợi, tranh thủ tối đa thời điểm xuất hiện nước ngọt để lấy, trữ nước trong kênh, rạch, ao, hồ phân tán. Sau các đợt mặn đạt đỉnh, phải khẩn trương thau rửa đồng ruộng, bổ sung nguồn dự trữ phục vụ sản xuất và dân sinh.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, các địa phương cần xây dựng kịch bản ứng phó theo từng cấp độ rủi ro, rà soát chặt kế hoạch sản xuất vụ Hè Thu 2026, kiên quyết không xuống giống tại những vùng chưa bảo đảm nguồn nước ổn định. Ưu tiên cao nhất là bảo đảm đủ nước sinh hoạt cho người dân, không để xảy ra bị động, bất ngờ trong mọi tình huống.

Thu Hà - Anh Trường