Đỉnh cao khởi nghĩa vũ trang ở Đồng Tháp Mười

Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung nằm phía hữu ngạn kinh Phú Hiệp cách trung tâm huyện Tam Nông (trước đây) khoảng 12 km đường chim bay, trong kháng chiến ở Đồng Tháp vào mùa nước nổi những giồng, gò là nơi phòng thủ tiến công lợi hại của quân ta và cũng là điểm tập trung đánh phá của địch.

BẢN HÙNG CA CỦA TIỂU ĐOÀN 502

Với ta, Chiến thắng Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung là chiến thắng “kép” cả ba mặt: Quân sự, chính trị và binh vận, là khúc nhạc mở đầu bản hùng ca của Tiểu đoàn 502, là trận đánh lớn nhất, điển hình nhất ở tỉnh Kiến Phong, Khu 8 và miền Nam kể từ đình chiến 1954 đến trước ngày Đồng khởi. 

Khánh thành Tượng đài chiến thắng Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung. Ảnh: baotang.dongthap.gov.vn

Nó không những làm thay đổi cục diện cách mạng ở tỉnh nhà, mà còn chấn hưng, cổ vũ tinh thần cách mạng tiến công, khuấy lên phong trào đấu tranh vũ trang của nhân dân Nam bộ “Thành đồng Tổ quốc” như ánh chớp rực rỡ, như tiếng sấm vang rền, như hiệu lệnh phát động và cổ vũ cuộc đấu tranh cách mạng không chỉ ở tỉnh Kiến Phong mà lan rộng cả miền Nam. Nó có tác dụng nâng cao uy thế cho cách mạng, củng cố niềm tin cho Nhân dân, hạ uy thế và răn đe quân địch.

Trong điện số 67/XU ngày 11-10-1959 gửi TW Đảng, Xứ ủy Nam bộ đã phân tích Chiến thắng Giồng Thị Đam, Gò Quản Cung: “Mới đây, ở miền Trung Nam bộ, một tiểu đoàn địch bao vây một Trung đội vũ trang tuyên truyền, nhưng rốt cuộc là trung đội ta đã đánh tan được cả. Tiểu đoàn địch phải co chạy. 

Tinh thần quân địch như vậy, ta có thể tiên đoán rằng, nếu lực lượng vũ trang của ta mạnh, đồng thời làm công tác binh vận khá thì quân đội địch tan rã không phải là ít”.

Ta chỉ hơn 40 chiến sĩ với 13 xuồng, trang bị 2 trung liên và một số súng trường cũ, đạn cũ nhồi lại. Mặc dù địch đông, ta ít người, vũ khí kém hơn địch, nhưng tin ở chiến sĩ ta thành thạo trên nước, từ lâu đã nuôi chí căm thù địch, muốn sớm được dùng vũ khí để tiêu diệt địch. 

Phân tích thế và lực của cả hai bên, Ban chỉ huy Tiểu đoàn 502 nhất trí đánh phục kích nghi trang, chờ địch đến thật gần mới nổ súng. Tiểu đoàn trưởng Tám Dân ra lệnh: “Chống xuồng lướt tới, tiến công ngay trên mặt nước, không cho địch đổ bộ”.

9 giờ sáng ngày 26-9-1959, 83 xuồng địch chở đầy lính của Đại đội Tiểu đoàn 3 tiến vào Giồng Thị Đam, lọt vào trận địa phục kích. Chỉ còn cách 10 m, tổ trung liên được lệnh bắn thẳng vào xuồng chỉ huy địch đi giữa. 

Đồng thời, các chiến sĩ ta từ các bụi chà và lau sậy kín đáo ven đường cộ đồng loạt chống xuồng băng băng lướt tới cho đồng đội nổ súng vào đội hình địch. Bị bất ngờ, địch rối loạn, binh lính mất tinh thần, quăng súng, nhảy xuống nước đầu hàng.

Chỉ 20 phút chiến đấu, trận đánh kết thúc. Qua khai thác tù binh, ta biết được ngoài cánh quân A vừa bị đánh, còn có cánh quân B cũng đang tiến vào vùng này. 

Vì vậy, đơn vị lại hành quân hơn 3 km về Gò Quản Cung chuẩn bị trận địa phục kích mới. Đến 12 giờ 30, ta bố trí xong trận địa, cũng là lúc địch dẫn xác đến. 

Với súng đạn vừa lấy được, sau 10 phút chiến đấu, ta tiêu diệt và bắt sống toàn bộ Đại đội 7, đánh thiệt hại Tiểu đoàn 2 của địch. Trận này, địch có chuẩn bị đề phòng, đi cách xa nhau, nước lại cạn hơn, nên khi Đại đội 7 đi đầu bị chặn đánh. 

Đại đội 9 và Ban chỉ huy Tiểu đoàn 2 ở phía sau đã kịp thời rút chạy. Nếu ta có đủ lực lượng chặn đầu và khóa đuôi, thì thắng lợi còn lớn hơn rất nhiều.

Kết quả chung của 2 trận đánh tại Giồng Thị Đam và Gò Quản Cung ngày 26-9-1959, ta đã diệt gọn 2 đại đội và Ban chỉ huy Tiểu đoàn 3 của địch, đánh bại cuộc hành quân cấp trung đoàn, bắt sống 105 tù binh, thu gần 130 súng và nhiều quân trang quân dụng. 

Đến mùa nước cạn, ta còn thu thêm hàng chục súng các loại. Ta hy sinh 1 và bị thương 3 đồng chí. Chiến thắng Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung tạo ra điều kiện vật chất, tinh thần và kinh nghiệm Đồng Khởi sau này.

BIỂU TƯỢNG CỦA TINH THẦN QUYẾT ĐÁNH, QUYẾT CHIẾN 

Trong dịp kỷ niệm 45 năm Ngày thành lập Tiểu đoàn 502 và Chiến thắng Giồng Thị Đam, Gò Quản Cung, trong diễn văn của đồng chí Huỳnh Minh Đoàn, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp (trước đây) đã khẳng định: “Tiểu đoàn 502 anh hùng đã và đang xứng đáng với niềm tự hào của Đảng bộ và Nhân dân và là biểu tượng của tinh thần quyết đánh, quyết chiến và quyết thắng giặc Mỹ xâm lược, bảo vệ vững chắc Tổ quốc của quân và dân Đồng Tháp anh dũng”.

Bức tranh trận đánh Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung ngày 26-9-1959 của Tiểu đoàn 502 tỉnh Kiến Phong trưng bày tại Bảo tàng Đồng Tháp. Ảnh: baotang.dongthap.gov.vn

Gần nửa thế kỷ sau, nhìn lại lịch sử Tiểu đoàn 502, nhìn lại một trận đánh. Viện Lịch sử quân sự Việt Nam đánh giá: Trận Giồng Thị Đam, Gò Quản Cung là một trận đánh lớn thời bấy giờ. 

Giữa lúc cuộc đấu tranh chính trị của nhân dân miền Nam bị dìm trong bể máu, cách mạng miền Nam đang trong thời kỳ đen tối, nhiều nơi chưa tìm được “lối đi” thì trận đánh của Tiểu đoàn 502 Kiến Phong (Đồng Tháp) được xem như một hiệu lệnh phát động và thúc đẩy cuộc đấu tranh cách mạng không chỉ ở tỉnh Kiến Phong mà trên toàn miền Nam. Nó có tác dụng nâng cao uy thế cho cách mạng, củng cố niềm tin cho Nhân dân, hạ uy thế và răn đe quân địch. 

Đặt trong bối cảnh miền Nam lúc bấy giờ, thắng lợi của trận Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung không chỉ có ý nghĩa chiến thuật mà còn mang ý nghĩa chiến lược. Nó khẳng định: Con đường cách mạng miền Nam phải là con đường bạo lực cách mạng.

Vào năm 1992, Thiếu tướng Lê Quốc Sản, nguyên Tư lệnh Quân khu 8 thời chống Mỹ cho rằng: “Ta đánh trận Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung vào lúc đỉnh cao mùa nước nổi ở Đồng Tháp Mười, mở ra cho ta chiến thuật, giúp ta có kinh nghiệm chiến đấu trên đồng nước. 

Ý nghĩa Chiến thắng Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung rất to lớn. Nó là đỉnh cao khởi nghĩa vũ trang ở Đồng Tháp Mười trước Đồng khởi. Nó ảnh hưởng rất lớn với bên ta và cả bên địch nữa”… 

“Đồng khởi 1960 ở trong Khu 8 có phần đóng góp về vật chất và tinh thần từ trận Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung”.

Ngày nay, nhiều nhà quân sự cũng như nhiều nhà sử học hàng đầu Việt Nam đánh giá trận đánh này là “Tiếng sấm đầu mùa” là tiền đồng khởi của cách mạng miền Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước. 

Lưu dấu Chiến thắng Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung, những năm cuối thế kỉ XX, Tỉnh ủy Đồng Tháp chủ trương xây dựng Tượng đài Chiến thắng Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung tại nơi xảy ra trận đánh năm xưa (nay là xã An Phước, huyện Tân Hồng). 

Ngày 19-1-2004 Di tích lịch sử Chiến thắng Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận Di tích lịch sử quốc gia.

HỒNG LÊ 

(tổng hợp)