Thượng đỉnh Mỹ - Trung: Những tín hiệu từ cuộc gặp giữa hai cường quốc

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (thứ 2, phải) và phu nhân Bành Lệ Viên (trái) chụp ảnh chung với Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và phu nhân Melania Trump trong lễ đón tại Nhà Trắng ở Washington, D.C., ngày 24/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Qatar, sau cuộc gặp ngày 24/9, Tổng thống Trump gọi đây là một “cuộc gặp tuyệt vời”, trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh đang nỗ lực tìm cách ổn định quan hệ dù vẫn bất đồng về những vấn đề như Iran, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo (AI) và thương mại.

“Ngay từ khi tôi đắc cử lần đầu vào năm 2016, Chủ tịch Tập Cận Bình và tôi đã xây dựng một tình bạn, thực sự là một tình bạn tuyệt vời, dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau và những lợi ích thiết yếu của người dân hai nước”, ông Trump nói.

Dưới đây là những điểm đáng chú ý trong ngày thứ hai chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Tập Cận Bình.

Màn đón tiếp mang đậm 'dấu ấn Trump'

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (thứ 2, trái) và phu nhân Bành Lệ Viên (trái) chụp ảnh chung với Tổng thống Mỹ Donald Trump (thứ 2, phải) và phu nhân Melania Trump trong lễ đón tại Nhà Trắng ở Washington, D.C., ngày 24/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Với Tổng thống Trump, chuyến thăm Nhà Trắng của Chủ tịch Tập cũng là dịp phô diễn một Washington mang đậm dấu ấn của ông.

Sau khi Chủ tịch Tập chiêu đãi ông Trump tại Bắc Kinh bằng chuyến thăm một ngôi đền thời Minh và một khu vườn có tường bao quanh, vốn hiếm khi mở cửa cho khách nước ngoài, Tổng thống Mỹ đáp lại bằng một màn đón tiếp theo phong cách riêng.

Các binh sĩ đội tóc giả, đội mũ ba góc diễu hành và biểu diễn âm nhạc tại Vườn Hồng, khu vực được cải tạo theo phong cách một sân golf của ông Trump.

Trong các nghi lễ diễn ra ngày 23 và 24/9, máy bay chiến đấu và máy bay ném bom liên tục bay qua. Một màn trình diễn tạo tiếng ồn lớn đến mức khiến ông Trump giật mình.

Nghi thức bắn đại bác tại lễ đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Căn cứ không quân Andrews, bang Maryland, Mỹ, ngày 23/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Đội ngũ báo chí Nhà Trắng cũng được triệu tập để đưa tin về hai nhà lãnh đạo, nhưng thay vì nghe những trao đổi về các vấn đề quốc gia hệ trọng, họ được chứng kiến ông Trump và ông Tập Cận Bình tham quan trực thăng Marine One và khu Bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng vừa được cải tạo, với một sân đỗ trực thăng lớn mang dấu ấn của tổng thống.

Khi trò chuyện với các phóng viên, ông Trump đã gạt bỏ những câu hỏi liên quan đến nội dung thảo luận về chính sách giữa hai bên.

“Ông ấy thích đá granite đẹp”, ông Trump nói về ông Tập. “Một cuộc gặp tuyệt vời”.

Đề cao quan hệ ổn định

Khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Trump áp mức thuế cao đối với hàng hóa Trung Quốc, nhanh chóng đẩy hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vào một cuộc chiến thương mại và làm dấy lên cảnh báo về những hệ lụy rộng hơn đối với kinh tế toàn cầu.

Bất chấp khởi đầu đầy sóng gió, ông Trump và ông Tập Cận Bình đã tìm cách hạ nhiệt quan hệ và cải thiện quan hệ cá nhân, dù hai bên đều hiểu rằng những bất đồng cốt lõi khó có thể được giải quyết trong thời gian ngắn.

Tổng thống Trump cũng bày tỏ sự ngưỡng mộ trước sức mạnh ngày càng tăng của Trung Quốc, ngay cả khi sự trỗi dậy của Bắc Kinh đưa nước này vào thế cạnh tranh với Washington.

“Chúng tôi đã có một cuộc gặp tuyệt vời”, ông Trump nói với các phóng viên ngày 24/9, song không cung cấp thêm chi tiết.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải, phía trước) đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái, phía trước) tại Căn cứ không quân Andrews, bang Maryland, ngày 23/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Về phần mình, Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi Mỹ và Trung Quốc hành động để tránh “bẫy Thucydides” - khái niệm trong quan hệ quốc tế chỉ nguy cơ xung đột giữa một cường quốc đang trỗi dậy và một cường quốc đã xác lập vị thế.

“Đó nên là cuộc đua để cùng bắt kịp nhau, chứ không phải cuộc vật lộn trong đó một bên thắng và bên kia thua”, ông Tập Cận Bình nói. Theo ông, hai nước có mối liên hệ sâu sắc và nên duy trì một cuộc cạnh tranh “lành mạnh”, trong những giới hạn nhất định.

Thỏa thuận thương mại được gia hạn, nhưng chỉ trong ngắn hạn

Mỹ và Trung Quốc cũng đã thỏa thuận gia hạn lệnh đình chiến thương mại, song chỉ trong thời gian ngắn.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết hai bên đã nhất trí gia hạn thêm 2 tháng một thỏa thuận thương mại từng giúp chấm dứt cuộc chiến thương mại năm ngoái và dự kiến hết hiệu lực vào tháng 11 tới. Theo ông, việc gia hạn sẽ tạo thêm thời gian để Washington và Bắc Kinh “xem chúng ta có thể làm gì trên mặt trận kinh tế”.

Tuy nhiên, thay vì đặt nền móng cho một thỏa thuận lâu dài, động thái này dường như chỉ đẩy những vấn đề then chốt - từ thuế quan, lượng hàng hóa Trung Quốc cam kết mua, nguồn cung đất hiếm đến các hạn chế công nghệ - sang vòng đàm phán tiếp theo.

Các container hàng hóa của hãng vận tải Trung Quốc COSCO tại cảng Long Beach, bang California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN phát

Ngày 23/9, ông Bessent cho biết Trung Quốc đang thực hiện cam kết mua 25 triệu tấn đậu tương theo thỏa thuận trước đó, nhưng chưa đạt mục tiêu mua 17 tỷ USD nông sản khác của Mỹ. Các quan chức Mỹ cũng cho rằng lượng đất hiếm Trung Quốc cung cấp vẫn thấp hơn cam kết, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa hai bên vẫn tồn tại.

Đối với doanh nghiệp, việc gia hạn đồng nghĩa với một trạng thái bất ổn quen thuộc: mức thuế hiện vẫn thấp hơn trước, nhưng các quyết định kinh doanh tiếp tục phải được đưa ra trong bối cảnh chính sách còn biến động.

AI: Mỹ và Trung Quốc khác biệt về cách quản lý

Hai nhà lãnh đạo cũng bộc lộ những khác biệt trong cách tiếp cận trí tuệ nhân tạo (AI).

Tổng thống Trump, người từng cho rằng AI nên được gọi là “siêu trí tuệ” (SI), nói trên mạng xã hội rằng ông muốn duy trì lĩnh vực này “đúng như hiện nay” và dựa vào Bộ Tư pháp Mỹ thay vì áp đặt thêm các quy định kiểm soát. Ông khẳng định Trung Quốc cũng có quan điểm tương tự.

Trong khi đó, Chủ tịch Tập ngày 24/9 cho rằng với vai trò là những quốc gia đi đầu về AI, Mỹ và Trung Quốc có trách nhiệm quản lý quá trình phát triển công nghệ này.

“Chúng ta đều có năng lực và trách nhiệm phát triển, quản lý AI vì lợi ích chung, bảo đảm AI luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người và phục vụ đời sống, lợi ích của người dân”, ông Tập nói.

Một số nhân vật hàng đầu trong ngành AI cũng tham dự quốc yến tại Nhà Trắng tối 24/9 do Tổng thống Trump tổ chức để chào đón Chủ tịch Tập, trong đó có Tổng giám đốc Alphabet Sundar Pichai, Tổng giám đốc OpenAI Sam Altman và Tổng giám đốc Nvidia Jensen Huang.

Xung đột Iran phủ bóng chuyến thăm

Bên cạnh quan hệ song phương, cuộc chiến tại Iran cũng là vấn đề đáng chú ý trong chương trình nghị sự. Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran từ tháng 2 đã khiến eo biển Hormuz đóng cửa, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh.

Tổng thống Trump kêu gọi Trung Quốc ủng hộ nỗ lực của Mỹ nhằm cô lập Tehran về kinh tế và mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vốn hoạt động bình thường trước xung đột. Tuy nhiên, Bắc Kinh - đối tác thương mại lớn nhất của Iran -đã tỏ ra thận trọng trước việc can dự vào vấn đề này.

Cuộc hội đàm ngày 24/9 không ghi nhận đột phá về vấn đề Iran. Theo Tân Hoa xã, Chủ tịch Tập ủng hộ việc Mỹ và Iran quay trở lại một thỏa thuận tạm thời, được kỳ vọng mở đường cho một thỏa thuận hòa bình rộng hơn.

Tuy nhiên, lệnh ngừng bắn này đã đổ vỡ không lâu sau khi được công bố hồi tháng 6.

Chuyến thăm gây phản ứng trái chiều tại Quốc hội Mỹ

Chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình diễn ra với nghi thức trọng thể, nhưng cũng vấp phải chỉ trích từ một số nghị sĩ Dân chủ và Cộng hòa. Những người này cho rằng Washington đang dành sự trọng thị quá mức cho một đối thủ của Mỹ.

Ở chiều ngược lại, một số nghị sĩ cho rằng đối thoại Mỹ - Trung là điều tích cực, giúp hai cường quốc giảm nguy cơ xung đột với hậu quả nghiêm trọng.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Rand Paul viết trên mạng xã hội: “Tôi mừng vì cuộc gặp này diễn ra. Ngoại giao là yếu tố then chốt. Thúc đẩy đối thoại, hạn chế xung đột”.

Có thể thấy cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập chưa thể xóa bỏ những khác biệt giữa Washington và Bắc Kinh, nhưng cho thấy hai bên vẫn có nhu cầu duy trì đối thoại, tìm kiếm điểm đồng và kiểm soát bất đồng trong một mối quan hệ có ảnh hưởng sâu rộng tới cục diện quốc tế.