Định danh điện tử: Mở rộng phạm vi, làm rõ giới hạn và trách nhiệm

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình về 05 dự án luật trong phiên họp sáng ngày 26/10. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Định danh điện tử theo dự thảo Luật không chỉ áp dụng với cơ quan, tổ chức, cá nhân mà còn mở rộng sang hàng hóa, tài sản, dữ liệu, phần mềm, sự kiện, giao dịch, địa điểm và không gian. Với phạm vi này, yêu cầu làm rõ đối tượng nào cần định danh, thông tin nào được phép thu thập và việc xác thực danh tính có giá trị pháp lý đến đâu.

Tại phiên họp sáng nay, ngày 26/10, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Bên cạnh sự cần thiết xây dựng khuôn khổ pháp lý thống nhất, báo cáo thẩm tra nêu nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về bảo vệ dữ liệu, liên kết danh tính, trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ và xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình vận hành.

Mở rộng đối tượng, cần bảo đảm tính khả thi

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, cho biết dự án Luật nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất và có hiệu lực pháp lý cao về định danh, xác thực điện tử; làm cơ sở cho việc tạo lập, quản lý, sử dụng danh tính điện tử trong quản lý nhà nước, giao dịch điện tử và phát triển kinh tế số, xã hội số. Dự thảo gồm 8 chương, 46 điều.

Dự thảo xác định 5 nhóm đối tượng định danh điện tử: cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian. Chính phủ được giao quy định việc định danh, xác thực điện tử đối với đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng, cơ yếu.

Dự thảo đồng thời quy định nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử. Toàn bộ quá trình định danh, xác thực phải có chế độ ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình.

Về nội dung này, Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới cho biết Ủy ban cơ bản nhất trí với quy định về đối tượng định danh điện tử, cho rằng việc mở rộng sang các thực thể vật chất và đối tượng phi vật chất phù hợp xu thế. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng phạm vi tại Điều 7 quá rộng, đề nghị thu hẹp hoặc phân định rõ danh mục bắt buộc và danh mục khuyến khích thực hiện.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử Về đối tượng định danh điện tử. (Ảnh: Quốc hội)

Các ý kiến cũng đề nghị đánh giá tính khả thi khi định danh những đối tượng phi vật chất như tệp dữ liệu, ứng dụng, sự kiện, hành vi; xem xét kỹ nguy cơ lộ lọt thông tin đối với các đối tượng chứa đựng bí mật nhà nước, bí mật kinh doanh.

Một vấn đề khác được đặt ra là ranh giới giữa định danh, xác thực điện tử với các lĩnh vực pháp luật chuyên ngành. Có ý kiến đề nghị bổ sung điều quy định về nguyên tắc áp dụng pháp luật, làm rõ định danh và xác thực điện tử chỉ có giá trị kỹ thuật để nhận diện, xác thực đối tượng, không thay thế các quy định về quyền sở hữu, điều kiện giao dịch hoặc tình trạng pháp lý theo pháp luật chuyên ngành như Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Thu thập, liên kết dữ liệu phải có giới hạn

Đối với quy định về danh tính điện tử, mã định danh tại Điều 11 đến Điều 19, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản nhất trí. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng việc giao cơ quan chuyên ngành hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ tự quyết định các trường thông tin thu thập có thể dẫn đến lạm dụng, xâm phạm quyền riêng tư.

Các ý kiến đề nghị bổ sung quy định khung về những trường thông tin được phép thu thập; giao Chính phủ quy định giới hạn các trường thông tin, ban hành khung tiêu chuẩn kỹ thuật và bảo đảm thực hiện nguyên tắc thu thập tối thiểu nhằm bảo vệ quyền của chủ thể dữ liệu.

Về liên kết danh tính điện tử, Ủy ban cơ bản nhất trí với các quy định tại Điều 20. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị chỉ bắt buộc liên kết danh tính đối với những giao dịch mà pháp luật chuyên ngành có quy định; đồng thời bảo đảm việc liên kết cần thiết, tương xứng với mục đích quản lý, sử dụng và mức độ rủi ro của giao dịch.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và đại biểu dự phiên họp. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Các ý kiến cũng đề nghị tập trung vào những chủ thể có quyền quản lý, quyền kiểm soát hoặc trực tiếp xác lập, thực hiện giao dịch, hành vi; quy định rõ phạm vi, điều kiện, mức độ liên kết danh tính và bổ sung nguyên tắc liên kết theo quan hệ gia đình, huyết thống hoặc người quản lý doanh nghiệp.

Theo dự thảo, mọi đối tượng đã được tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh theo quy định của Luật đều là đối tượng xác thực điện tử. Dự thảo thiết lập ba mô hình xác thực gồm xác thực tập trung, xác thực trung gian và xác thực độc lập; đồng thời quy định bắt buộc liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực.

Báo cáo thẩm tra còn nêu ý kiến đề nghị làm rõ quy định về chủ thể danh tính điện tử, phân định quyền sở hữu với quyền quản lý, sử dụng để phù hợp cơ chế đại diện, ủy quyền theo Bộ luật Dân sự; bổ sung quy định về ủy quyền, phân quyền quản lý, sử dụng danh tính điện tử làm căn cứ giải quyết tranh chấp và xác định trách nhiệm pháp lý.

Đối với việc tạm dừng, hủy bỏ, chấm dứt hiệu lực danh tính điện tử và lưu trữ dữ liệu, có ý kiến đề nghị quy định cụ thể thẩm quyền, căn cứ xử lý; xác định thời hạn tối đa tạm dừng và trách nhiệm bồi thường nếu xử lý sai; bổ sung cơ chế tạm dừng khẩn cấp khi có nguy cơ mất an ninh, an toàn. Đồng thời, cần làm rõ quyền yêu cầu xóa, hủy dữ liệu danh tính tự chủ khi không còn nhu cầu và rà soát thời hạn lưu trữ để bảo đảm tương thích với Luật Lưu trữ, Bộ luật Dân sự.

Xã hội hóa dịch vụ đi cùng trách nhiệm pháp lý

Dự thảo quy định hai phương thức định danh điện tử. Theo đó, Nhà nước đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng để trực tiếp thực hiện định danh đối với các nhóm đối tượng được quy định, gồm địa điểm, không gian; đối tượng thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng đã được chứng nhận sở hữu, sử dụng; sản phẩm, hàng hóa rủi ro cao và đối tượng bí mật nhà nước.

Với các đối tượng còn lại, tổ chức đủ điều kiện có thể tự đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng và cơ sở hạ tầng để cung cấp dịch vụ định danh điện tử, qua đó đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ định danh thương mại.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh phát biểu tại phiên họp sáng nay, ngày 26/10. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nhất trí với chính sách xã hội hóa, cho phép các tổ chức đủ điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ định danh, xác thực điện tử. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị cơ quan nhà nước ban hành khung tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu và chuẩn dữ liệu dùng chung để tránh đầu tư dàn trải, thiếu tập trung, thiếu đồng bộ.

Các ý kiến cũng đề nghị bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm pháp lý và cơ chế bồi thường thiệt hại của tổ chức cung cấp dịch vụ khi xảy ra sự cố lộ lọt dữ liệu hoặc định danh, xác thực sai lệch. Trong khi đó, dự thảo đặt ra các điều kiện đối với tổ chức cung cấp dịch vụ về tư cách pháp nhân, năng lực tài chính, hệ thống kỹ thuật, hạ tầng công nghệ thông tin, nhân sự chuyên trách, quy trình nghiệp vụ, bảo vệ dữ liệu người dùng, an ninh mạng, kết nối kỹ thuật với Hệ thống và bảo hiểm trách nhiệm.

Về liên thông và hợp tác quốc tế, Ủy ban nhất trí với các quy định tại Chương VI. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát quy định về công nhận danh tính, chữ ký số và kết quả xác thực điện tử của nước ngoài để bảo đảm tương thích với các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới; đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp và yêu cầu đối với nền tảng số xuyên biên giới cung cấp dịch vụ tại Việt Nam trong việc liên kết, xác thực danh tính người dùng.

Đối với phí khai thác, sử dụng dữ liệu, Ủy ban đề nghị rà soát để bảo đảm thống nhất, không trùng lặp với Luật Dữ liệu, Luật Phí và lệ phí, đồng thời tính toán mức phí hợp lý cho người dân, doanh nghiệp. Về cắt giảm thủ tục hành chính, có ý kiến đề nghị bổ sung quy định cho phép giải quyết thủ tục bằng giấy tờ truyền thống khi xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc tại địa bàn chưa bảo đảm hạ tầng số.

Những nội dung trong báo cáo thẩm tra tập trung vào việc tiếp tục làm rõ phạm vi và giới hạn của hoạt động định danh, xác thực điện tử; bảo vệ quyền của chủ thể dữ liệu; phân định giá trị pháp lý giữa định danh điện tử với các quy định chuyên ngành; đồng thời xác định trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ khi xảy ra sai sót.

Đây là những vấn đề được đặt ra trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật, bên cạnh yêu cầu thúc đẩy ứng dụng định danh, xác thực điện tử trong quản lý nhà nước và giao dịch số./.