Định danh và xác thực điện tử: Bảo đảm thuận tiện, an toàn và quyền lợi của người dân

Góp ý vào dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử tại phiên thảo luận sáng 4/11, các đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ phạm vi định danh bắt buộc, trách nhiệm cập nhật, đính chính thông tin và cơ chế liên kết danh tính điện tử. Đặc biệt, việc triển khai định danh điện tử cần bảo đảm thuận tiện cho người dân, không phát sinh thủ tục, chi phí không cần thiết và phải bảo vệ quyền riêng tư, quyền lợi hợp pháp của các chủ thể.

Không để người cao tuổi, người khuyết tật gặp khó khi sử dụng định danh điện tử

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử, đồng thời đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Công an và các cơ quan có liên quan.

Từ thực tiễn đời sống xã hội, đại biểu mong muốn luật khi được ban hành vừa đáp ứng yêu cầu quản lý, thúc đẩy chuyển đổi số, vừa tạo thuận lợi để mọi người dân, nhất là người cao tuổi, trẻ em và người hạn chế kỹ năng số, có thể tiếp cận, thụ hưởng các tiện ích của chuyển đổi số.

Đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng, dự án luật tạo thuận lợi để mọi người dân, nhất là người cao tuổi, trẻ em và người hạn chế kỹ năng số, có thể tiếp cận, thụ hưởng các tiện ích của chuyển đổi số.

Góp ý về Điều 16 quy định khai thác, sử dụng danh tính điện tử, đại biểu cho rằng quy định tại điểm a khoản 3 về việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử thông qua ứng dụng định danh quốc gia là cần thiết, phù hợp với xu hướng ứng dụng công nghệ trong hoạt động quản lý và phục vụ người dân. Việc sử dụng ứng dụng định danh điện tử sẽ góp phần giảm bớt giấy tờ, tiết kiệm thời gian, tạo thuận lợi trong thực hiện các thủ tục, giao dịch.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo quan tâm hơn đến điều kiện sử dụng công nghệ của một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, người khuyết tật, người sinh sống tại các địa bàn còn khó khăn hoặc những người chưa quen sử dụng thiết bị thông minh. Theo đó, bên cạnh việc khuyến khích sử dụng ứng dụng định danh điện tử, cần tiếp tục duy trì những phương thức hỗ trợ phù hợp để người dân có thể thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình một cách thuận lợi.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung vào Điều 16 quy định theo hướng cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ có trách nhiệm tạo điều kiện hỗ trợ hoặc áp dụng phương thức xác minh, xác thực phù hợp đối với người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật và những người gặp khó khăn trong việc sử dụng phương tiện điện tử, bảo đảm tiếp cận các dịch vụ công và dịch vụ thiết yếu theo quy định của pháp luật.

Các đại biểu dự phiên họp.

Các đại biểu dự phiên họp.

Đại biểu cho rằng, việc bổ sung nội dung này sẽ góp phần làm cho luật có tính nhân văn và tính khả thi cao hơn, thể hiện rõ tinh thần chuyển đổi số toàn dân, toàn diện, không ai bị bỏ lại phía sau.

Định danh điện tử phải minh bạch, không phát sinh thêm thủ tục, chi phí

Cũng góp ý vào dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng cần tiếp tục làm rõ một số quy định liên quan đến đối tượng, phạm vi định danh, trách nhiệm cập nhật thông tin, liên kết danh tính điện tử và việc ghi nhận, đồng bộ nhật ký xác thực.

Đối với Điều 7 về đối tượng định danh điện tử và Điều 8 về phạm vi thực hiện, đại biểu cho biết khoản 1 Điều 7 bao quát nhiều đối tượng, gồm cá nhân, tổ chức, tài sản, dữ liệu, sự kiện, giao dịch, hành vi, địa điểm và không gian. Báo cáo giải trình đã xác định đây là những nhóm đối tượng có thể được định danh; Điều 8 phân định phạm vi thực hiện giao dịch và giao Chính phủ quy định mục tiêu, lộ trình.

Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị bổ sung nguyên tắc chỉ yêu cầu định danh bắt buộc khi thật sự cần thiết cho quản lý nhà nước.

Đại biểu đồng tình với cách tiếp cận này, nhưng cho rằng ranh giới giữa trường hợp bắt buộc và trường hợp thực hiện theo nhu cầu vẫn cần được thể hiện minh bạch hơn trong luật, nhất là khi các đối tượng có tính chất pháp lý rất khác nhau.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc chỉ yêu cầu định danh bắt buộc khi thật sự cần thiết cho quản lý nhà nước, có căn cứ pháp luật rõ ràng và tương xứng với mục đích; kế thừa bản định danh, kết quả đăng ký chuyên ngành đã có, không phát sinh thêm thủ tục, chi phí hoặc làm lộ bí mật kinh doanh.

Đối với tài sản và quyền tài sản, cần bảo đảm định danh chỉ để nhận diện, không thay thế thủ tục xác lập quyền sở hữu theo pháp luật chuyên ngành, phù hợp với khoản 9 Điều 4 dự thảo luật.

Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm đối với dữ liệu gốc, cơ quan chịu trách nhiệm đồng bộ và đầu mối xử lý khi có sai lệch; đồng thời bổ sung thời hạn tiếp nhận, kiểm tra, đính chính và thông báo kết quả cho chủ thể danh tính.

Đặc biệt, trong thời gian xử lý sai sót không do người dân gây ra, cần có phương án xác minh thay thế để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, không buộc người dân cung cấp lại dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có.

Đối với quy định về liên kết danh tính điện tử tại Điều 20, đại biểu cho rằng cách diễn đạt “thực hiện giao dịch” hiện nay còn rộng, dễ dẫn tới cách hiểu mọi giao dịch đều phải liên kết với danh tính của cá nhân, tổ chức liên quan.

Do đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng việc bắt buộc liên kết phải căn cứ vào yêu cầu của luật, tính chất và mức độ rủi ro của giao dịch; không yêu cầu tạo thêm danh tính hoặc liên kết mới khi đã có phương thức nhận diện hợp pháp đáp ứng yêu cầu. Đồng thời, cần quy định cụ thể nguyên tắc giới hạn mục đích, quyền kiểm tra, yêu cầu sửa hoặc hủy liên kết sai và trách nhiệm khắc phục hậu quả khi liên kết không chính xác.

Một nội dung khác được đại biểu quan tâm là việc ghi nhận dữ liệu và đồng bộ nhật ký xác thực tại Điều 28 và Điều 33.

Đại biểu thống nhất với sự cần thiết phải ghi nhận, lưu vết các hoạt động xác thực nhằm phục vụ truy vết, phòng, chống gian lận. Tuy nhiên, theo đại biểu, dữ liệu lịch sử xác thực nếu được tập trung quá rộng và lưu giữ kéo dài có thể làm lộ thói quen giao dịch, ảnh hưởng đến quyền riêng tư của người dân.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật nguyên tắc chỉ đồng bộ những thông tin tối thiểu phục vụ xác minh, truy vết; giới hạn mục đích khai thác, phân quyền truy cập và xác định thời hạn lưu giữ theo từng loại dữ liệu. Cùng với đó, cần bổ sung cơ chế ghi nhận truy cập, kiểm tra độc lập, xử lý truy cập trái phép và cho phép chủ thể tra cứu, yêu cầu giải trình đối với việc khai thác dữ liệu của mình, trừ trường hợp luật có quy định khác.

Theo đại biểu Dương Khắc Mai, đây là những yêu cầu cần thiết để cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm an ninh với việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân.