Dinh dưỡng đúng cách giúp bảo vệ thận từ sớm

TS.BS. Nguyễn Minh Tuấn, Trưởng khoa Thận tiết niệu và lọc máu, Bệnh viện E.

Phóng viên báo Sức khỏe & Đời sống đã có cuộc trao đổi với TS.BS. Nguyễn Minh Tuấn, Trưởng khoa Thận tiết niệu và lọc máu, Bệnh viện E xung quanh các vấn đề về bệnh thận mạn.

Phóng viên (PV): Bệnh thận mạn được xem là một trong những bệnh lý không lây nhiễm gia tăng nhanh trên toàn cầu. Tại Việt Nam, bác sĩ có thể cho biết thực trạng căn bệnh này hiện nay đáng lo ngại đến mức nào và đâu là những nguyên nhân chính khiến số ca mắc ngày càng tăng?

TS.BS Nguyễn Minh Tuấn: Bệnh thận mạn tính hiện là một trong những bệnh lý có xu hướng gia tăng rõ rệt không chỉ trên thế giới mà cả tại Việt Nam. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh thận mạn dao động khoảng 10-12% dân số. Điều đó đồng nghĩa nước ta hiện có trên 10 triệu người đang mang các dạng tổn thương thận mạn tính khác nhau.

Tuy nhiên, khi nghe đến con số này, nhiều người thường nghĩ rằng tất cả đều đã bị suy thận, nhưng thực tế không phải như vậy. Bệnh thận mạn là khái niệm khá rộng, bao gồm những trường hợp có tổn thương cấu trúc hoặc chức năng thận kéo dài trên 3 tháng hoặc mức lọc cầu thận dưới ngưỡng quy định. Người có nang thận, sỏi thận, dị dạng đường tiết niệu, một thận bất thường teo nhỏ hay viêm cầu thận… đều có thể được xếp vào nhóm bệnh thận mạn tính.

Điều quan trọng là không phải tất cả người bệnh đều tiến triển đến suy thận. Nhiều trường hợp chỉ cần được theo dõi định kỳ, điều chỉnh lối sống và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ là có thể duy trì cuộc sống bình thường trong thời gian dài và có thể không dẫn đến suy thận.

Thách thức lớn nhất hiện nay là bệnh thường diễn biến âm thầm. Không ít bệnh nhân chỉ được phát hiện khi đi khám sức khỏe định kỳ hoặc khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Chính vì vậy, phát hiện sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp việc điều trị đơn giản hơn, ít tốn kém hơn và hạn chế nguy cơ tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối.

Bệnh thận mạn tính có xu hướng gia tăng rõ rệt cả trên thế giới và ở Việt Nam.

PV: Nhiều người cho rằng bệnh thận chỉ ảnh hưởng đến chức năng bài tiết nước tiểu. Trên thực tế, bệnh thận và suy thận tác động đến sức khỏe người bệnh như thế nào, thưa bác sĩ?

TS.BS Nguyễn Minh Tuấn: Thận là cơ quan giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc lọc bỏ chất thải, cân bằng nước, điện giải và tham gia điều hòa nhiều hoạt động sống của cơ thể. Khi chức năng thận suy giảm, ảnh hưởng không chỉ giới hạn ở hệ tiết niệu mà còn tác động đến hầu hết các cơ quan khác. Ở giai đoạn đầu, bệnh thận thường diễn biến âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng phù do ứ nước và muối, tăng huyết áp, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn hoặc giảm khả năng lao động. Một trong những biến chứng thường gặp là thiếu máu do thận giảm sản xuất hormone kích thích tạo hồng cầu.

Bên cạnh đó, bệnh thận còn làm rối loạn cân bằng canxi, phospho và vitamin D, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe xương khớp. Nhiều người bệnh xuất hiện đau nhức xương, giảm mật độ xương hoặc tăng nguy cơ gãy xương. Ngoài ra, rối loạn điện giải, đặc biệt là tăng kali máu, có thể gây nguy hiểm cho tim mạch nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Đáng chú ý, bệnh tim mạch và bệnh thận có mối liên quan chặt chẽ với nhau. Người mắc bệnh thận mạn có nguy cơ cao gặp các biến cố tim mạch hơn người bình thường. Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối, người bệnh có thể phải điều trị thay thế thận bằng lọc máu chu kỳ, lọc màng bụng hoặc ghép thận.

Đây là quá trình điều trị kéo dài, tốn kém và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Hiện nay, tại các cơ sở điều trị chuyên khoa thận, số lượng bệnh nhân nhập viện vì suy thận giai đoạn cuối vẫn ở mức cao. Trong đó, bệnh thận do đái tháo đường đang trở thành một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận phải lọc máu.

PV: Theo bác sĩ, những yếu tố nào đang làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh thận hiện nay và người dân cần làm gì để phòng ngừa từ sớm?

TS.BS Nguyễn Minh Tuấn: Hiện nay, đái tháo đường và tăng huyết áp là hai nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận mạn tính. Cùng với đó, tình trạng thừa cân, béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều đường, nhiều chất béo và thực phẩm chế biến sẵn đang khiến số người mắc các bệnh chuyển hóa ngày càng tăng, kéo theo nguy cơ tổn thương thận.

Trong thực tế điều trị, chúng tôi nhận thấy bệnh thận do đái tháo đường đang gia tăng rất nhanh. Điều đáng lo ngại là biến chứng thận của đái tháo đường thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện lâm sàng. Khi được phát hiện, nhiều trường hợp chức năng thận đã suy giảm đáng kể và nguy cơ tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối diễn ra nhanh chóng.

Bên cạnh đó, tuổi cao, bệnh tim mạch, tiền sử gia đình có người mắc bệnh thận, hút thuốc lá hoặc từng có tổn thương thận trước đó cũng là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Để phòng ngừa bệnh thận, người dân cần duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, hạn chế muối, đường và chất béo; tăng cường rau xanh, trái cây và các thực phẩm có lợi cho sức khỏe tim mạch. Đồng thời cần duy trì vận động thể lực thường xuyên, kiểm soát cân nặng, không hút thuốc lá và hạn chế rượu bia.

Đặc biệt, những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc có yếu tố nguy cơ cần kiểm tra sức khỏe định kỳ và đánh giá chức năng thận thường xuyên. Việc lập hồ sơ điện tử cá nhân giúp người bệnh được theo dõi, quản lý tốt bệnh lý nền, phát hiện sớm tổn thương thận giúp họ được điều trị kịp thời, làm chậm tiến triển của bệnh, kéo dài thời gian bảo tồn chức năng thận và giảm nguy cơ phải lọc máu hoặc ghép thận trong tương lai.