Định hình xu hướng du lịch tâm linh tại Việt Nam

Trong dòng chảy phát triển mạnh mẽ của du lịch Việt Nam những năm gần đây, du lịch tâm linh đang dần khẳng định vị thế như một loại hình đặc thù, bền bỉ và giàu bản sắc. Từ những chuyến hành hương đầu năm, những cuộc “về nguồn” đến các đại lễ tôn giáo thu hút hàng triệu người tham dự, du lịch tâm linh đã vượt ra khỏi khuôn khổ của hoạt động tín ngưỡng đơn thuần để trở thành một sản phẩm du lịch quan trọng, góp phần định hình diện mạo du lịch Việt Nam đương đại.

ĐA DẠNG ĐIỂM ĐẾN, SỰ KIỆN

Thực tế cho thấy, du lịch tâm linh là một trong những dòng sản phẩm thu hút lượng khách lớn và ổn định nhất tại Việt Nam.

Thống kê năm 2019, trước khi chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, trong số 85 triệu lượt khách nội địa, có 34,85 triệu lượt khách đến các điểm tâm linh (chùa, đền, phủ, tòa thánh), chiếm khoảng 42%.

Số liệu từ Cục Du lịch quốc gia Việt Nam cũng cho thấy những năm gần đây, du lịch văn hóa tâm linh chiếm hơn 40% tổng lượng khách du lịch. Các điểm đến như Chùa Hương, Yên Tử, Bái Đính, Núi Bà Đen, Đền Hùng… không chỉ là nơi chiêm bái mà còn là không gian lưu giữ ký ức lịch sử, bản sắc văn hóa dân tộc.

Sức hấp dẫn của du lịch tâm linh thể hiện rõ nét nhất vào các dịp lễ, Tết và những sự kiện tôn giáo lớn. Điển hình, trong 9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán 2025, các khu, điểm du lịch trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đã đón hơn 700.000 lượt khách, tăng 17% so với cùng kỳ năm 2024; trong đó có hơn 130.000 lượt khách quốc tế. Các điểm như chùa Bái Đính, quần thể danh thắng Tràng An không chỉ đông nghịt du khách trong nước mà còn trở thành điểm dừng chân quen thuộc của khách quốc tế muốn tìm hiểu đời sống tín ngưỡng phương Đông.

Đặc biệt, sự kiện cung nghinh Xá lợi Phật diễn ra vào tháng 7/2025 qua 9 tỉnh, thành phố gồm TP.HCM, Tây Ninh, Hà Nội, Ninh Bình, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hưng Yên và Đà Nẵng đã thu hút hơn 16 triệu lượt người đến chiêm bái. Đây là minh chứng rõ nét cho sức lan tỏa mạnh mẽ của các hoạt động tâm linh đối với cộng đồng và xã hội.

Du lịch tâm linh không chỉ dừng lại ở hành trình tìm về chốn linh thiêng, mà còn mở ra cơ hội để con người chạm tới những lớp trầm tích sâu dày của văn hóa, tín ngưỡng và lịch sử dân tộc.

Ở phương diện lịch sử – văn hóa, mỗi chuyến đi là một cuộc trở về nguồn, giúp du khách hình dung rõ hơn quá trình hình thành, phát triển và lan tỏa của các tôn giáo, đặc biệt là Phật giáo, trên đất Việt. Những ngôi chùa cổ rêu phong, bảo tháp trầm mặc, tượng Phật uy nghi hay các pháp khí được gìn giữ qua nhiều thế kỷ không chỉ mang giá trị tâm linh, mà còn là chứng tích sống động của thời gian, phản ánh trình độ mỹ thuật, tư tưởng và đời sống tinh thần của từng giai đoạn lịch sử, kết tinh trong không gian tôn nghiêm và tĩnh lặng.

Hiện nay, du lịch tâm linh ở Việt Nam phát triển chủ yếu theo hai hình thức chính. Thứ nhất là du lịch gắn với tôn giáo và đức tin, phục vụ nhu cầu hành hương, chiêm bái của các tín đồ Phật giáo, Công giáo, Cao Đài, Hòa Hảo… Các trung tâm hành hương như Yên Tử – cái nôi của Thiền phái Trúc Lâm, La Vang (Quảng Trị) của Công giáo, Tòa thánh Tây Ninh của đạo Cao Đài hay An Giang với Phật giáo Hòa Hảo đã trở thành điểm đến quen thuộc của hàng triệu tín đồ mỗi năm.

Thứ hai là du lịch gắn với tín ngưỡng dân gian, thờ cúng tổ tiên, tri ân các anh hùng dân tộc, danh nhân lịch sử, kết hợp với các hoạt động “về nguồn” và lễ hội truyền thống. Tiêu biểu là tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, thu hút hàng triệu lượt người hành hương về Đền Hùng mỗi năm. Bên cạnh đó, tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ với những điểm đến nổi tiếng như Phủ Giầy (Ninh Bình), Phủ Tây Hồ (Hà Nội), đền Bảo Hà (Lào Cai), đền Ông Hoàng Mười (Nghệ An, Hà Tĩnh)… cũng tạo nên dòng du lịch tâm linh đặc sắc, mang đậm màu sắc văn hóa bản địa.

KHAI PHÁ TIỀM NĂNG DU LỊCH TÂM LINH

Du lịch tâm linh có sự giao thoa chặt chẽ với du lịch văn hóa, song cũng mang những đặc trưng riêng biệt. Nếu du lịch văn hóa thiên về tham quan, tìm hiểu, thưởng ngoạn giá trị di sản thì du lịch tâm linh thường gắn liền với trải nghiệm hành lễ, niềm tin và cảm xúc tinh thần. Chính yếu tố “niềm tin” này tạo nên sức hút đặc biệt, khiến nhiều điểm đến dù không phải là di sản lâu đời vẫn thu hút đông đảo du khách.

Điển hình là các công trình tôn giáo, tín ngưỡng được xây dựng như chùa Bái Đính, chùa Tam Chúc hay các Thiền viện Trúc Lâm trải dài từ Bắc vào Nam. Dù còn nhiều ý kiến khác nhau về quy mô và cách thức đầu tư, không thể phủ nhận rằng những điểm đến này đã tạo ra sức hút lớn, góp phần thay đổi diện mạo du lịch địa phương và mở rộng không gian du lịch tâm linh.

Chùa Tam Chúc

Thực hiện chủ trương tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, hiện nay Việt Nam đã công nhận 36 tổ chức tôn giáo thuộc 16 tôn giáo. Cùng với đời sống tín ngưỡng phong phú của cộng đồng, nhu cầu du lịch tâm linh ngày càng gia tăng, trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế địa phương.

Nhiều địa phương đã xác định du lịch tâm linh là trụ cột trong chiến lược phát triển du lịch. Khu du lịch tâm linh núi Bà Đen (Tây Ninh) năm 2023 ghi nhận 5 triệu lượt người đi cáp treo, trở thành một trong những điểm đến đông khách nhất cả nước. Chùa Hương trong năm 2023 cũng đón hơn 1 triệu lượt khách, góp phần tạo sinh kế cho người dân địa phương thông qua các dịch vụ lưu trú, vận chuyển, ẩm thực và sản phẩm văn hóa.

Núi Bà Đen

Thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh An Giang có điểm đến du lịch văn hóa tâm linh nổi bật là Di tích lịch sử cấp Quốc gia Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam ở thành phố Châu Đốc. Cùng với đó, cuối năm 2024 vừa qua, Lễ hội vía Bà Chúa Xứ Núi Sam đã được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, thể hiện vai trò đặc biệt quan trọng của di sản trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân An Giang, trong dòng chảy văn hóa Nam Bộ, đồng thời là sản phẩm du lịch văn hóa tâm linh, du lịch trải nghiệm thu hút đông đảo du khách.

Nhìn chung, du lịch tâm linh không chỉ là điểm đến của lòng người, mà còn là cánh cửa kết nối kinh tế – văn hóa – xã hội. Trong bối cảnh du lịch Việt Nam đang tái cơ cấu theo hướng xanh, bền vững và giàu bản sắc, du lịch tâm linh với chiều sâu văn hóa, sức hút cộng đồng và dòng khách ổn định, hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột quan trọng, góp phần khẳng định vị thế của du lịch Việt Nam trên bản đồ khu vực và quốc tế.

Minh Hoàng