Những người thợ lưu giữ và lan tỏa hương bài nồng ấm

Người thợ làng hương bài Yên Cát, xã Như Xuân miệt mài se từng nén hương bằng phương pháp thủ công.

Làng hương Yên Cát từ lâu đã được biết đến là một trong những làng nghề làm hương truyền thống nổi bật của Thanh Hóa. Theo các bậc cao niên trong làng, nghề làm hương ở đây đã có từ hàng trăm năm trước, bắt nguồn từ chính nhu cầu tín ngưỡng, thờ cúng của người dân địa phương. Ông Lê Văn Thăng, người đã có hàng chục năm gắn bó với nghề làm hương bài ở xã Như Xuân, cho biết: "Nghề làm hương ở Yên Cát không chỉ cần kỹ thuật mà còn đòi hỏi sự kiên nhẫn và cái tâm với nghề. Từ khâu lựa chọn nguyên liệu, chế tác, tạo hình cho đến phơi khô, mỗi công đoạn đều có vai trò quyết định đến chất lượng sản phẩm. Chỉ cần một khâu làm chưa đạt, que hương có thể cháy không đều hoặc mùi thơm không trọn vẹn".

Điều làm nên dấu ấn riêng của hương bài Yên Cát chính là mùi thơm thanh thoát, dịu nhẹ, không gây đau đầu khi sử dụng. "Tất cả đều được làm từ nguyên liệu tự nhiên, theo phương pháp thủ công truyền thống được truyền lại qua nhiều thế hệ. Đằng sau mỗi nén hương là cả một quy trình công phu, đòi hỏi sự tỉ mỉ, cẩn thận và kinh nghiệm lâu năm của người thợ", ông Thăng chia sẻ. Nguyên liệu chính để làm nên hương bài Yên Cát là bột bài, được chế biến từ thân và rễ cây bài (còn gọi là cây hương bài), loài cây mọc nhiều ở vùng đồi núi Như Xuân. Theo bà Hà Thị Oanh, Phó Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp Hương bài Yên Cát: "Người dân nơi đây có nhiều kinh nghiệm trong việc thu hái và sơ chế cây bài để giữ lại mùi thơm tự nhiên đặc trưng. Trong đó, phần rễ là nơi chứa nhiều tinh dầu nhất, đặc biệt rễ cây bài càng lâu năm thì lượng tinh dầu tiết ra càng nhiều. Vì vậy, khi trồng cây hương bài, người dân thường phải chờ từ 2- 3 năm mới thu hoạch một lần".

Cũng giống làng nghề hương bài Yên Cát, hương bài Đông Khê cũng là một trong những làng nghề cổ xưa với bề dày lịch sử hàng trăm năm, nơi nghề làm hương bài đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân. Đặc biệt, vào những ngày cuối năm, Đông Khê như khoác lên mình một diện mạo khác. Khắp làng ngập tràn mùi thơm đặc trưng của hương bài lan tỏa trong không gian. Các gia đình làm nghề đều tăng cường sản xuất để kịp giao hàng phục vụ thị trường tết. Trên những khoảng sân rộng, đường làng, ngõ xóm, những bó hương đầy màu sắc được phơi kín, tạo nên bức tranh làng quê vừa nhộn nhịp, vừa ấm áp.

Ông Đoàn Văn Mậu, người có nhiều năm kinh nghiệm làm hương ở xã Hoằng Giang, chia sẻ: "Hương bài Đông Khê không chỉ là sản phẩm quen thuộc trong đời sống văn hóa tâm linh mà còn chứa đựng giá trị truyền thống lâu đời của làng nghề. Mỗi nén hương đều được làm hoàn toàn thủ công, từ khâu chọn nguyên liệu như bột trầm, bột quế, nhựa cây bài đến quy trình se hương, phơi khô". Bên cạnh đó, ông Mậu cũng cho rằng, nghề làm hương không chỉ cần sự khéo léo mà còn đòi hỏi cái tâm của người thợ. Chỉ khi người làm nghề đặt trọn tâm huyết vào từng công đoạn, nén hương mới tròn vị, tỏa hương ấm áp. Vì vậy, với người dân Đông Khê, mỗi nén hương không đơn thuần là một sản phẩm kinh tế mà còn là kết tinh của tình yêu nghề, của niềm tự hào về quê hương. Dù vất vả, phải làm việc liên tục trong những ngày giáp tết, ai cũng cảm nhận được niềm vui khi sản phẩm do chính tay mình làm ra sẽ hiện diện trong mỗi gia đình, góp phần tạo nên mùa tết trọn vẹn, ý nghĩa.

Từ Yên Cát đến Đông Khê, có thể thấy điểm chung lớn nhất của những làng nghề làm hương bài chính là sự bền bỉ của những người thợ. Họ không chỉ gìn giữ nghề bằng kỹ thuật truyền thống, mà còn bằng tình yêu, trách nhiệm. Trong làn khói hương bài dịu nhẹ, người dân gửi gắm những ước nguyện cho một năm mới an lành, đủ đầy; còn những người thợ âm thầm khẳng định bản sắc độc đáo của làng nghề truyền thống. Giữa sự cạnh tranh của nhiều sản phẩm công nghiệp, hương bài truyền thống vẫn giữ được chỗ đứng nhờ chất lượng, mùi thơm tự nhiên và giá trị văn hóa lâu đời. Chính những người thợ nhiều năm kinh nghiệm, cùng các làng nghề được gìn giữ và phát triển đang là cầu nối để hương bài nồng ấm tiếp tục lan tỏa, không chỉ trong mỗi nếp nhà, mà còn trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng. Hương bài vì thế không chỉ là mùi hương của tín ngưỡng, mà còn là hương của ký ức, của sự kế tục và niềm tin bền bỉ vào những giá trị truyền thống vẫn đang được nâng niu, gìn giữ qua từng thế hệ.

Bài và ảnh: Phương Đỗ