Định hướng nghề nghiệp từ sớm: Giảm khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn

Học sinh, sinh viên được trải nghiệm tại ngày hội.

Trong hai ngày 24 và 25/4, tại Hà Nội, Trường đại học Phương Đông tổ chức Ngày hội hướng nghiệp Future Fest 2026, thu hút sự tham gia của hơn 100 doanh nghiệp, chuyên gia, diễn giả từ nhiều lĩnh vực. Sự kiện mang đến các góc nhìn phong phú, chuyên sâu trải rộng hơn 64 ngành nghề. Đáng chú ý, khoảng 11 nghìn học sinh đến từ các trường trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội đã tham dự.

Phát biểu ý kiến tại lễ khai mạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng Trường đại học Văn Lang, Chủ tịch Hội đồng trường Trường đại học Phương Đông cho rằng, trong bối cảnh công nghệ và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, học sinh ngày nay có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp cận thông tin nghề nghiệp. Tuy nhiên, chính sự đa dạng và phong phú của nguồn thông tin cũng đặt ra không ít thách thức trong việc lựa chọn ngành học và định hình con đường tương lai.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng Trường đại học Văn Lang, Chủ tịch Hội đồng trường Trường đại học Phương Đông chia sẻ.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Mỹ Diệu, ngày hội được tổ chức không nhằm đưa ra quyết định thay học sinh, mà tạo không gian để các em trải nghiệm, khám phá bản thân, từ đó hiểu rõ mình phù hợp với lĩnh vực nào và thật sự đam mê điều gì. Đây là cơ sở để mỗi học sinh từng bước xây dựng phương pháp học tập và định hướng tương lai một cách vững vàng hơn. Đồng thời, sự kiện cũng mở ra cơ hội để học sinh tiếp cận đa dạng ngành nghề, tăng cường kết nối giữa năng lực cá nhân và định hướng nghề nghiệp.

Ban tổ chức dẫn số liệu từ các nghiên cứu cho thấy, hằng năm có hơn 1 triệu học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông, trong đó hơn 80% mong muốn vào đại học nhưng chỉ có 50% em nhập học. Đáng chú ý, khoảng 50% sinh viên cảm thấy lựa chọn ban đầu chưa phù hợp; 36% muốn chọn lại ngành khác và khoảng 15% có ý định chuyển ngành học ngay từ năm thứ nhất. Bên cạnh đó, 70% lao động trẻ khi đi làm chưa nắm rõ các kỹ năng cần thiết, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Cương, Hiệu trưởng Trường đại học Phương Đông cho biết, học sinh phổ thông thường chỉ được giới thiệu ngành đào tạo một cách khái quát trong khi để hiểu sâu về ngành học, các em cần có cơ hội trao đổi trực tiếp với chuyên gia. Việc lựa chọn ngành nghề không nên vội vàng mà cần được cân nhắc kỹ lưỡng trên cơ sở hiểu biết đầy đủ, từ đó có định hướng rõ ràng.

Các chuyên gia ở nhiều lĩnh vực đã chia sẻ, trao đổi với học sinh về cơ hội nghề nghiệp, kỹ năng lựa chọn ngành học phù hợp.

Đối với những sinh viên đã chọn sai, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Cương khuyến nghị cần mạnh dạn trao đổi với giảng viên và gia đình từ sớm để đưa ra quyết định đúng đắn, có hướng điều chỉnh phù hợp, tránh tâm lý tiếc công học, công thi, “cố bám trụ” khi không còn đam mê, dẫn đến không có khả năng theo đuổi ngành nghề lâu dài. Thậm chí, có sinh viên học mãi không thể tốt nghiệp được.

Không chỉ dừng lại ở những vấn đề chung về định hướng nghề nghiệp, chương trình còn đi sâu vào từng lĩnh vực cụ thể. Tiến sĩ, Luật sư Nguyễn Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường đại học Kinh tế-Kỹ thuật Bình Dương cho rằng trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, lĩnh vực pháp lý vừa có nhiều cơ hội, vừa đặt ra không ít thách thức. Người học luật không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải có khả năng phân tích, đánh giá và đưa ra quyết định độc lập - những năng lực mà công nghệ khó có thể thay thế.

Theo Tiến sĩ, Luật sư Nguyễn Thị Thu Hà, cơ hội nghề nghiệp của ngành Luật rất rộng mở. Người học luật không chỉ giới hạn ở nghề luật sư, mà còn có thể đảm nhiệm nhiều vị trí trong hệ thống tòa án, kiểm sát, tư vấn pháp lý hoặc làm việc tại các doanh nghiệp với vai trò cố vấn pháp lý.

Tiến sĩ, Luật sư Nguyễn Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường đại học Kinh tế-Kỹ thuật Bình Dương trao đổi.

Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển đến năm 2030, ngành pháp luật cũng đứng trước những thách thức mới, đó là yêu cầu thích ứng với sự phát triển của công nghệ, nhất là việc trí tuệ nhân tạo trong xử lý các tình huống pháp lý. Điều này đòi hỏi người làm nghề không thể đứng ngoài xu thế, mà cần chủ động cập nhật kiến thức, đổi mới tư duy và phương pháp làm việc nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động nghề nghiệp.

Nhấn mạnh về lựa chọn nghề nghiệp, bà cho rằng, việc chọn ngành không chỉ dừng lại ở cơ hội việc làm, mà quan trọng hơn là cơ hội phát triển lâu dài, cơ hội thăng tiến và điều kiện để mỗi cá nhân phát huy giá trị bản thân trong quá trình hành nghề.

Ở góc độ khác, Phó giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Ngọc Dung, Viện Karolinska (Thụy Điển) đã chia sẻ câu chuyện thực tế về một sinh viên ngành Y nợ đến 50% số môn do không phù hợp với ngành học.

Học sinh đặt câu hỏi đến các chuyên gia.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Ngọc Dung cho rằng, tuổi 18 là thời điểm đứng trước nhiều “ngã rẽ”, việc lựa chọn đúng hướng đi có ý nghĩa quyết định. Nhiều học sinh lựa chọn ngành nghề theo xu hướng hoặc kỳ vọng của gia đình mà chưa hiểu rõ đặc thù công việc. Đơn cử như ngành Y, một lĩnh vực đòi hỏi thời gian đào tạo dài, áp lực cao, trách nhiệm lớn. Thời gian đào tạo kéo dài gấp đôi nhiều ngành nghề khác; sau khi hành nghề đến hai năm, bác sĩ lại tiếp tục học chuyên khoa, học nâng trình độ và học suốt đời. Bất kỳ một sai sót nhỏ nào trong khám, chữa bệnh cũng có thể ảnh hưởng tới sức khỏe, tính mạng con người. Nếu không có sự chuẩn bị và đam mê, người học dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, kiệt sức.

Tuy nhiên, bên cạnh những vất vả, nghề y cũng mang lại những giá trị nhân văn sâu sắc. Theo bà Dung, trong bối cảnh hiện nay, vai trò của ngành y tế ngày càng quan trọng và trí tuệ nhân tạo chưa thể thay thế hoàn toàn đội ngũ bác sĩ. Nhu cầu nhân lực y tế, đặc biệt ở một số chuyên ngành như điều dưỡng, xét nghiệm vẫn đang ở mức cao.