Định mức kinh tế kỹ thuật mới bảo đảm chất lượng chuyên môn, quyền lợi người bệnh
Đặt quyền lợi của người bệnh làm trung tâm luôn là mục tiêu tối thượng trong mọi chính sách đổi mới của ngành y tế.
Nâng tầm chuyên môn, bảo vệ người bệnh
Đặt quyền lợi của người bệnh làm trung tâm luôn là mục tiêu tối thượng trong mọi chính sách đổi mới của ngành y tế. Trong tiến trình chuẩn hóa quy trình và định giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, việc ban hành Văn bản hợp nhất số 13/2026/VBHN-TT-BYT ngày 30/07/2026 của Bộ Y tế về Danh mục kỹ thuật chuyên môn chính là bước ngoặt quan trọng. Đây không chỉ là văn bản hành chính thuần túy, mà là "bản lề" pháp lý cốt lõi để xây dựng hệ thống định mức kinh tế – kỹ thuật (ĐMKTKT) mới, nhằm bảo đảm chất lượng điều trị lâm sàng và bảo vệ tối đa quyền lợi kinh tế của người bệnh.
Điểm đột phá mang tính chiến lược của Văn bản hợp nhất số 13/2026/VBHN-TT-BYT là việc xác lập một lộ trình chuyển tiếp chặt chẽ gồm hai giai đoạn cụ thể:
Giai đoạn ổn định (Áp dụng đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2027): Toàn bộ các cơ sở y tế tiếp tục áp dụng danh mục chuyên môn theo Phụ lục số 01. Việc duy trì này giúp các bệnh viện có thời gian rà soát, đo lường năng lực nhân lực, chuẩn bị hạ tầng công nghệ thông tin và không làm xáo trộn quy trình tiếp đón, điều trị của người bệnh.
Giai đoạn chuẩn hóa (Chính thức áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2028): Toàn hệ thống y tế đồng loạt chuyển sang áp dụng Phụ lục số 02. Đây là danh mục kỹ thuật được phân nhóm khoa học theo hệ cơ quan và cấu trúc giải phẫu của cơ thể người.
Việc chuyển dịch tư duy quản lý sang mô hình giải phẫu (Phụ lục 02) giúp loại bỏ triệt để tình trạng trùng lắp, chồng chéo một dịch vụ kỹ thuật giữa nhiều chuyên khoa khác nhau như trước đây. Khi đưa về một hệ quy chiếu giải phẫu thống nhất, danh mục mới đóng vai trò là "bộ khung chuyên môn" vững chắc, giúp Bộ Y tế mã hóa số hóa đồng bộ và kiểm soát chất lượng can thiệp y tế một cách nhất quán tại mọi cơ sở khám chữa bệnh.
Định mức kinh tế kỹ thuật mới bảo đảm chất lượng chuyên môn, quyền lợi người bệnh. Ảnh: PV
Trong hệ thống quản lý cũ (trước đây dựa trên Thông tư 43/2013/TT-BYT và nay là giai đoạn bước đệm của Phụ lục 01), các dịch vụ kỹ thuật y tế được xếp riêng rẽ theo phân dòng hành chính của từng chuyên khoa/chuyên ngành.
Hệ quả là kỹ thuật "Chụp và can thiệp nong/đặt stent động mạch cảnh" có thể cùng lúc xuất hiện độc lập ở 3 chương chuyên khoa khác nhau: Chương Phẫu thuật Tim mạch - Lồng ngực, Chương Tim mạch can thiệp (thuộc chuyên khoa Nội), và Chương Điện quang can thiệp (thuộc chuyên khoa Chẩn đoán hình ảnh).
Vì xếp theo chuyên khoa, mỗi nơi lại tự xây dựng quy trình riêng với mã kỹ thuật hoàn toàn khác nhau. Khi cơ sở y tế thống kê, dữ liệu bị phân mảnh, trùng lặp và cơ quan Bảo hiểm xã hội gặp rất nhiều khó khăn trong việc áp định mức giá chung do không có một quy chuẩn kỹ thuật y tế thống nhất
Căn cứ theo nguyên tắc được quy định tại Khoản 4 Điều 1 của Văn bản hợp nhất số 13/2026/VBHN-TT-BYT, toàn bộ các dịch vụ kỹ thuật tại Phụ lục số 02 bắt buộc phải được sắp xếp khoa học dựa trên cấu trúc giải phẫu cơ thể người.
Kỹ thuật nêu trên sẽ không còn nằm rải rác ở các chuyên khoa "Tim mạch", "Nội khoa", hay "Chẩn đoán hình ảnh" nữa. Nó được gom về một tọa độ duy nhất thuộc Hệ tuần hoàn (mục Giải phẫu: Hệ thống Động mạch cấp máu cho não/Động mạch cảnh).
Dù ca can thiệp mạch này được thực hiện bởi bác sĩ ngoại khoa phẫu thuật, bác sĩ nội khoa tim mạch hay bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, thì tại phòng mổ/phòng can thiệp, họ đều phải ghi nhận và áp chung một mã dịch vụ kỹ thuật y tế đồng nhất trên hệ thống số hóa của bệnh viện.
Tài liệu hướng dẫn của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) đã chỉ rõ, việc đưa tất cả các dịch vụ về mô hình giải phẫu (Phụ lục 02) chính là giải pháp làm sạch dữ liệu triệt để nhất. Khi "Chụp và can thiệp mạch cảnh" chỉ có duy nhất một tọa độ giải phẫu, Bộ Y tế sẽ xây dựng được một định mức kinh tế - kỹ thuật duy nhất bao gồm chuẩn xác: ca mổ cần bao nhiêu phút (định mức lao động), cần đúng bao nhiêu ống thông, bao nhiêu chiếc stent (định mức vật tư), và sử dụng hệ thống máy DSA trong bao lâu (định mức thiết bị).
Đây chính là sự thay đổi tư duy bản lề: Dùng cấu trúc giải phẫu tự nhiên của cơ thể người làm "bộ khung chuyên môn" chuẩn hóa, thay thế hoàn toàn cho cách phân chia ranh giới hành chính giữa các khoa phòng, mở đường cho việc tính đúng, tính đủ viện phí công bằng nhất.
3 thành phần định mức - tấm khiên bảo vệ quyền lợi người bệnh
Dựa trên "khung xương" danh mục kỹ thuật của Văn bản hợp nhất số 13/2026/VBHN-TT-BYT, hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật mới được áp dụng theo các nguyên tắc của Thông tư số 19/2022/TT-BYT. Định mức của mỗi dịch vụ kỹ thuật bắt buộc phải bóc tách công khai thành 3 thành phần hao phí rõ ràng: Định mức lao động trực tiếp; định mức thuốc, hóa chất, vật tư y tế tiêu hao; và định mức trang thiết bị.
Sự liên kết chặt chẽ giữa mã danh mục kỹ thuật mới với 3 cấu phần hao phí này mang lại hai lợi ích trực tiếp bảo vệ người bệnh:
Ngăn chặn lạm dụng và thu ngoài danh mục: Khi mỗi mã kỹ thuật theo cấu trúc giải phẫu được quy định số lượng vật tư tiêu hao và thời gian vận hành máy móc chính xác, các cơ sở y tế không thể tự ý kê tăng chi phí hay thu thêm các khoản phí mập mờ ngoài danh mục.
Minh bạch viện phí và tối ưu quyền lợi BHYT: Đây là cơ sở dữ liệu sạch để cơ quan Bảo hiểm xã hội thanh quyết toán chi phí khám chữa bệnh chính xác, công bằng dựa trên hao phí thực tế. Người bệnh tham gia BHYT được bảo đảm chi trả đúng, đủ theo phạm vi quyền lợi được pháp luật quy định.
Trước đây, khi chưa chuẩn hóa danh mục kỹ thuật và bóc tách định mức, một số cơ sở khám chữa bệnh xảy ra tình trạng: Người bệnh đi mổ hoặc làm phẫu thuật, mặc dù đã xuất trình thẻ BHYT đúng tuyến và đóng khoản đồng chi trả theo quy định, nhưng khi ra viện vẫn phải thanh toán thêm các loại hóa đơn phát sinh như: tiền mua thêm dao mổ, chỉ khâu y tế, hay các loại bông băng, găng tay vô trùng... Bệnh viện giải trình rằng các chi phí này "vượt định mức" hoặc "quỹ BHYT chưa bao phủ hết cấu phần", gây gánh nặng tài chính trực tiếp và bức xúc cho người dân.
Nhằm chấn chỉnh triệt để việc người bệnh phải tự móc tiền túi chi trả các khoản phát sinh vô lý, Bộ Y tế đã áp dụng song song hai giải pháp pháp lý đóng vai trò như "tấm khiên" bảo vệ:
Vạch rõ ranh giới hao phí bằng Công văn 5766/BYT-BH của Bộ Y tế: Bộ Y tế đã ban hành riêng Công văn hỏa tốc chấn chỉnh việc bảo đảm quyền lợi cho người bệnh BHYT. Văn bản này quy định nghiêm cấm các bệnh viện yêu cầu người bệnh tự mua thuốc, vật tư y tế nằm trong phạm vi được hưởng. Nếu bệnh viện thiếu do công tác đấu thầu, bệnh viện phải có trách nhiệm điều chuyển hoặc tự chi trả, không được ép người bệnh tự túc
Định lượng cơ cấu thông qua định mức kinh tế – kỹ thuật: Dựa trên Văn bản hợp nhất số 13/2026/VBHN-TT-BYT, mỗi dịch vụ kỹ thuật khi được đưa vào quy trình (ví dụ: một ca phẫu thuật nội soi ruột thừa) sẽ được áp một mã định danh duy nhất theo cấu trúc giải phẫu. Mã kỹ thuật này sẽ được liên kết trực tiếp với định mức kinh tế kỹ thuật (theo Thông tư 19/2022/TT-BYT), quy định cứng ca mổ đó cần chính xác bao nhiêu chiếc găng tay, mấy sợi chỉ khâu, loại dao mổ gì, thời gian chạy máy là bao nhiêu phút để tính khấu hao thiết bị.
Khi người bệnh nhập viện điều trị, cơ quan Bảo hiểm xã hội và chính người bệnh có quyền giám sát hóa đơn dựa trên hệ thống mã hóa công khai này. Bệnh viện không thể tự ý bóc tách "chỉ khâu" hay "dao mổ" ra thành một danh mục thu tiền riêng biệt, bởi vì tất cả các hao phí đó đã bắt buộc phải nằm trọn gói bên trong cấu phần giá dịch vụ y tế.
Văn bản hợp nhất số 13/2026/VBHN-TT-BYT không chỉ thay đổi phương thức quản lý chuyên môn chuyên sâu, mà còn tạo đòn bẩy vững chắc để minh bạch hóa tài chính y tế. Sự chuyển đổi đồng bộ theo lộ trình hướng tới năm 2028 chính là lời cam kết mạnh mẽ của Bộ Y tế trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ điều trị, hướng tới sự công bằng và bình đẳng trong thụ hưởng y tế của mọi người dân.