Định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu

Phát biểu mở đầu phiên thảo luận, đồng chí Nguyễn Công Vinh, Phó chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cho rằng, AI là một trong những động lực cho giai đoạn phát triển mới. Chuỗi giá trị toàn cầu đang được tổ chức lại dưới tác động của công nghệ và những biến động kinh tế. Các nền kinh tế cần tăng cường kết nối công nghệ, dữ liệu, vốn và nhân lực, chuyển ý tưởng hợp tác thành dự án cụ thể.

Đồng chí Nguyễn Công Vinh, Phó chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh phát biểu mở đầu phiên thảo luận.

Dẫn Báo cáo Tương lai Việc làm năm 2025 của WEF, đồng chí Nguyễn Công Vinh cho biết, đến năm 2030, những chuyển dịch của thị trường lao động toàn cầu có thể tạo ra khoảng 170 triệu việc làm mới, đồng thời khiến khoảng 92 triệu việc làm mất đi. Khoảng 39% kỹ năng hiện có của người lao động được dự báo sẽ thay đổi hoặc trở nên lạc hậu.

Phó chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh đề nghị các đại biểu tập trung vào 3 vấn đề: Năng lực thích ứng trước những bất định của môi trường phát triển; tăng cường kết nối dữ liệu, công nghệ, vốn và nhân lực xuyên biên giới, liên ngành; phát huy vai trò của các siêu đô thị trong hoạt động kinh tế quốc tế. Thành phố kỳ vọng Diễn đàn góp phần hình thành các sáng kiến và quan hệ đối tác mới, đồng thời đề xuất những giải pháp cụ thể trước các thách thức của kinh tế toàn cầu. 

Phiên chuyên đề “Định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu” tập trung phân tích sức hấp dẫn đầu tư của ASEAN, các rào cản hội nhập và điều kiện về hạ tầng, dữ liệu, nguồn nhân lực, nhằm nâng cao giá trị gia tăng mà khu vực có thể giữ lại trong chuỗi giá trị toàn cầu. 

Tại phiên chuyên đề, các đại biểu đã trao đổi về những rào cản đang làm chậm quá trình hội nhập khu vực, khả năng phát huy thế mạnh bổ trợ giữa các nền kinh tế, phát triển dữ liệu đáng tin cậy, nâng cấp hạ tầng kết nối và đào tạo nhân lực. Vai trò của chính phủ, các tập đoàn đa quốc gia trong nâng cao năng lực nhà cung cấp nội địa và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng được đề cập. 

Ông Sacha Dray, Chuyên gia kinh tế, Đơn vị Chính sách Kinh tế Việt Nam của Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam nhấn mạnh, ASEAN là một khu vực rất năng động với nền kinh tế trị giá 4.000 tỷ USD và dự kiến đến năm 2027 sẽ trở thành khối kinh tế lớn thứ 5 thế giới. Sức hút của ASEAN thể hiện rõ trong lĩnh vực thương mại và đầu tư với việc hằng năm hơn 15% dòng vốn FDI toàn cầu đổ về các nước ASEAN. Điều này phản ánh nền tảng tăng trưởng thương mại - đầu tư rất vững chắc, độ mở thương mại cao (chiếm gần 95% GDP, cao hơn nhiều khu vực khác). ASEAN sở hữu lực lượng lao động khổng lồ hơn 370 triệu người với quy mô sản xuất và tiêu dùng rất lớn. Mạng lưới các hiệp định thương mại tự do rộng khắp cả nội khối lẫn ngoại khối giúp ASEAN trở thành điểm đến cạnh tranh và hấp dẫn.

Các diễn giả trong Phiên chuyên đề “Định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu”.

Tuy nhiên, ông Sacha Dray thẳng thắn đánh giá ASEAN vẫn còn rất nhiều thách thức cần phải vượt qua, khi dù có động lực thương mại vượt trội, ASEAN vẫn có thể làm tốt hơn nữa. Vẫn còn những khoảng trống trong liên kết kinh tế. Trong số 2.000 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu hằng năm của ASEAN, chỉ có 22% là thương mại nội khối. Trong khi đó, tỷ lệ hàng hóa sản xuất tại một nước EU rồi lại được tiêu dùng tại EU chiếm tới 60%. Điều này dẫn đến ASEAN sẽ bị phụ thuộc nhiều hơn vào cầu ngoại khối. Trong một thế giới biến động, việc phụ thuộc vào thị trường tiêu dùng tại Mỹ, EU hay các nền kinh tế phát triển khác khiến ASEAN dễ bị tổn thương hơn.

Bà Phạm Quỳnh Mai, Phó vụ trưởng Vụ Phát triển Thị trường nước ngoài và thương mại đa biên, Bộ Công Thương Việt Nam đề xuất kiến nghị ASEAN tiếp tục phát triển các cụm công nghiệp xuyên biên giới, giúp kết nối các tập đoàn lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ, các trường đại học và trung tâm nghiên cứu giữa nhiều quốc gia trong cùng một chuỗi giá trị, đặc biệt là trong các ngành điện tử, bán dẫn, ô tô và năng lượng sạch. Với kế hoạch này, ASEAN đạt được các mục tiêu như tăng cường năng lực cạnh tranh khu vực; thu hút thêm vốn FDI; xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả và tự cường hơn; thúc đẩy nâng cấp công nghiệp và chuyển giao công nghệ, tăng cường thương mại nội khối ASEAN và hội nhập kinh tế; thúc đẩy phát triển cân bằng và bền vững.

Trong bối cảnh chuỗi giá trị ngày càng mang tính khu vực và ứng dụng công nghệ sâu rộng, ASEAN có cơ hội hình thành hệ sinh thái sản xuất liên kết, nâng cao khả năng chống chịu và gia tăng giá trị. Các diễn giả cho rằng, Việt Nam cần phát triển hạ tầng, công nghệ, nguồn nhân lực và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế  - những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.