Đoạn video lần đầu công bố bí ẩn thi thể 'đôi giày xanh' trên Everest

Công bố danh tính nhà leo núi mang biệt danh 'đôi giày xanh' trên đỉnh Everest Thiệt mạng gần đỉnh Everest trong trận bão tuyết năm 1996, nhà leo núi Ấn Độ được biết đến với biệt danh "đôi giày xanh" vừa được xác nhận danh tính. Ấn Độ đang lên kế hoạch đưa thi thể ông về quê nhà trong một nhiệm vụ đầy nguy hiểm.

Đôi giày leo núi màu xanh nõn chuối nổi bật giữa nền tuyết trắng. Trong đoạn video ghi lại cách đây 30 năm, người đàn ông mặc áo len dệt kim mỉm cười, cẩn thận gắn đinh chống trượt vào giày trước chuyến chinh phục đỉnh Everest mang tính lịch sử.

Đây là hình ảnh cuối cùng được biết đến của nhà leo núi mà danh tính vẫn là bí ẩn với phần lớn công chúng suốt nhiều thập kỷ. Ông thiệt mạng trong trận bão dữ dội gần đỉnh Everest năm 1996.

Mãi đến năm 2025, danh tính người đàn ông mới được xác nhận là Dorje Morup, nhà leo núi từng phục vụ trong lực lượng cảnh sát biên giới Ấn Độ - Tây Tạng (ITBP). Ông lớn lên ở miền Bắc Ấn Độ, gần biên giới Tây Tạng, qua đời ở tuổi 47. Kết quả này mở đường cho kế hoạch đưa thi thể ông về quê nhà sau 30 năm nằm lại trên Everest.

"Người ta biết 'đôi giày xanh' như một dấu mốc trên đỉnh Everest, nhưng không biết con người đằng sau biệt danh đó", Dawa Steven Sherpa, nhà leo núi Nepal kiêm giám đốc điều hành công ty tổ chức thám hiểm Asian Trekking, nói.

Dorje Morup (thứ 3 từ trái sang) cùng các thành viên trong đoàn chuẩn bị thức ăn trong chuyến thám hiểm Everest của Ấn Độ năm 1996. Ảnh: Harbhajan Singh.

Những thước phim cuối cùng

Đoạn phim thám hiểm chưa từng được công bố mà CNN có được, cùng lời kể của những người từng có mặt trên Everest năm 1996, hé lộ thêm về Morup và hành trình định mệnh của đoàn leo núi Ấn Độ.

Mùa xuân năm đó, nhóm đặt mục tiêu trở thành đoàn Ấn Độ đầu tiên chinh phục Everest theo tuyến phía Bắc vốn được đánh giá khó hơn. Công việc thường ngày của các thành viên là chuyên trách bảo vệ các đỉnh núi và đèo dọc tuyến biên giới Himalaya dài 3.488 km giữa Ấn Độ và Trung Quốc.

Cùng Morup có 2 nhà leo núi đến từ Ladakh, vùng lãnh thổ miền núi hẻo lánh giáp Tây Tạng, là Tsewang Paljor và Tsewang Smanla. Cả 3 đều thuộc nhóm những nhà leo núi hàng đầu, thân thiết với nhau như người trong gia đình.

Bia tưởng niệm các thành viên lực lượng cảnh sát biên giới Ấn Độ - Tây Tạng (ITBP) gồm Dorje Morup, Tsewang Paljor và Tsewang Smanla, những người thiệt mạng trong trận bão tuyết trên đỉnh Everest ngày 11/5/1996. Ảnh: Harbhajan Singh.

Những thước phim chưa từng công bố ghi lại không khí gần gũi, hài hước giữa các thành viên. Trong một chiếc lều, một người đàn ông múc thức ăn từ chiếc nồi còn bốc khói. Ông là một trong những trưởng nhóm. Khi người này chia thức ăn, các thành viên đùa rằng thứ bậc trong đoàn dường như bị đảo ngược.

Trong một cảnh phim khác, nhóm nhà leo núi trò chuyện bên những chiếc lều. "Khi lên đến đỉnh Everest, tôi sẽ làm thế này", một người vừa nói vừa làm động tác như đang uống rượu. Không ai trong số họ biết chuyến đi sắp tới sẽ trở thành hành trình chết người.

Harbhajan Singh, cựu thanh tra trưởng ITBP nay đã 70 tuổi, vẫn nhớ rõ về 3 người đồng đội tử nạn. Khi chia sẻ đoạn video với CNN tại nhà riêng, ông chỉ vào hình ảnh Morup, Paljor và Smanla trên màn hình, kể rằng sau mỗi ngày leo núi vất vả, khi cả đoàn trở về lều nghỉ ngơi, 3 người thường vẫn đủ sức pha trà, vực dậy tinh thần mọi người.

Singh nhận xét Morup là người dễ gần, làm việc âm thầm và luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ. Khi được giao những công việc như cố định dây thừng, anh thường xung phong vì có kỹ thuật vững và thể lực tốt.

Phó trưởng đoàn Harbhajan Singh trở về trại căn cứ sau trận bão tuyết trên đỉnh Everest vào tháng 5/1996. Ảnh: Harbhajan Singh.

Trận bão chết người

Sau nhiều tuần leo núi gian khổ, Singh dẫn đầu nhóm 6 người, trong đó có Morup, Paljor và Smanla, vượt lên trên trại cuối cùng ở độ cao 8.300 m. Đỉnh Everest lúc này chỉ còn cách họ hơn 500 m.

Ngày 10/5/1996, nhóm được giao nhiệm vụ mở đường đến bậc thứ hai (second step) và kiểm tra độ ổn định của chiếc thang được cố định vào vách đá. Đây là đoạn gần như thẳng đứng, dài khoảng 40 m, đồng thời là phần đòi hỏi kỹ thuật khó nhất của hành trình.

Dù dự báo thời tiết khá tốt, Singh nhận thấy mây đang hình thành phía trên Everest, dấu hiệu báo trước thời tiết xấu nên quyết định không đi tiếp. Tuy nhiên, Morup, Paljor và Smanla vẫn lên đường. Sau đó, họ liên lạc với trại căn cứ qua điện thoại, thông báo đang hướng tới đỉnh núi.

"Tôi là người cuối cùng nhìn thấy họ còn sống. Họ đã uống một tách trà ở bậc thứ 2. Khi họ tiếp tục đi lên, tôi thấy họ đang cố định dây thừng. Tôi nghĩ, được rồi, họ sẽ quay lại", Singh kể.

Thi thể Dorje Morup, hạ sĩ thuộc lực lượng cảnh sát biên giới Ấn Độ - Tây Tạng (ITBP), nằm lại trên núi Everest từ khi ông thiệt mạng trong trận bão ngày 11/5/1996. Các nhà leo núi gọi ông bằng biệt danh "đôi giày xanh". Ảnh: Maxwelljo40/Creative Commons.

Không lâu sau, cơn bão tuyết nhanh chóng ập đến khiến các nhà leo núi ở cả 2 sườn Everest trở tay không kịp. Tại trại căn cứ nâng cao ở phía Tây Tạng, các thành viên đoàn Ấn Độ thấp thỏm dõi theo 2 đèn đội đầu đang di chuyển xuống núi.

Paljor được cho là đã rơi khỏi núi, thi thể chưa bao giờ được tìm thấy. Smanla được nhìn thấy lần cuối ở phía trên bậc thứ 2 trước khi biến mất. Morup cố gắng xuống núi trong cơn bão, nhưng thiệt mạng trên đường trở về. Thi thể ông nằm trong một hang đá vôi nhỏ gần tuyến đường bên dưới bậc thứ nhất, đôi giày xanh lộ ra trên nền tuyết.

Các thành viên đoàn thám hiểm đứng bên ngoài lều trên Everest năm 1996. Ảnh: Harbhajan Singh.

Ngày về

Khu vực cao của Everest là nơi nằm lại của nhiều người trong số hơn 300 nhà leo núi đã thiệt mạng trên ngọn núi. Công tác cứu hộ ở độ cao này đặc biệt nguy hiểm và tốn kém, trong khi trực thăng không thể hoạt động an toàn tại những khu vực như vậy.

Chính phủ Ấn Độ đang tìm kiếm một đội Sherpa (dân tộc ở phía đông Nepal) giàu kinh nghiệm để thực hiện nhiệm vụ đưa thi thể Morup khỏi "vùng tử thần" trên Everest, nơi không khí loãng đến mức con người không thể hô hấp trong thời gian dài nếu thiếu thiết bị hỗ trợ. Đây có thể là nhiệm vụ gần như bất khả thi.

Vị trí thi thể "đôi giày xanh" nằm ngay "vùng tử thần" của đỉnh Everest. Đồ họa: CNN.

Theo Dawa, chiến dịch đưa thi thể Morup xuống núi có thể khả thi, dù còn nhiều thách thức. Sau 30 năm, thi thể đã đông cứng hoàn toàn, khiến việc di chuyển trở nên khó khăn do trọng lượng lớn và tư thế co quắp.

Một nhóm khoảng 8 người Sherpa có thể đảm nhận nhiệm vụ, sử dụng lớp đệm xốp và cáng chuyên dụng để bao bọc thi thể. Sau đó, họ có thể kéo thi thể xuống núi để nó trượt qua đá và băng. Nhóm cũng cần thêm người hỗ trợ, bảo đảm thi thể không trượt khỏi tuyến đường xuống núi.

Tư thế của Morup khiến chiến dịch thêm phức tạp, trong khi thi thể có nguy cơ bị tổn thương hoặc bắt đầu phân hủy trong quá trình vận chuyển. "Nếu các chi duỗi thẳng ra thì không có cách nào đẩy chúng trở lại vị trí cũ. Thi thể đông cứng hoàn toàn, khiến công việc thực sự rất khó khăn, Một chi có thể bị gãy nếu mắc vào đá rồi bị xoắn lại", Dawa nói.

Các thành viên đoàn thám hiểm Everest năm 1996 của lực lượng cảnh sát biên giới Ấn Độ - Tây Tạng đứng cạnh bia tưởng niệm Dorje Morup, Tsewang Paljor và Tsewang Smanla, 3 nhà leo núi thiệt mạng trong trận bão tuyết trên Everest. Ảnh: Harbhajan Singh.

Theo quan chức ITBP, chiến dịch hiện dự kiến diễn ra trong mùa leo núi tháng 4-5/2027, sau khi xem xét các yếu tố, gồm phê duyệt, giấy phép và những vấn đề liên quan. Chưa rõ công ty nào sẽ tham gia đấu thầu nhiệm vụ vào năm tới.

Singh và Dawa đều cho rằng đưa được Morup về với gia đình sẽ là một thành tựu quan trọng. "Khi đưa thi thể Morup xuống núi và tổ chức mai táng đàng hoàng, gia đình mới có thể khép lại nỗi đau. Đó cũng là cách trả lại phẩm giá con người cho người đã khuất", Dawa nói.