Doanh nghiệp cần làm gì để thúc đẩy tiêu dùng bền vững?

Đổi mới để nâng sức cạnh tranh

Thế giới đang đứng trước những yêu cầu ngày càng cấp thiết về bảo đảm an ninh năng lượng, ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm phát thải và sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên.

Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến giá cả và công năng của sản phẩm, mà ngày càng chú trọng đến chất lượng, độ an toàn, nguồn gốc, khả năng tiết kiệm năng lượng, tác động đối với môi trường và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Tại diễn đàn "Tiêu dùng bền vững năm 2026 với chủ đề 'Tiêu dùng trách nhiệm - Tiết kiệm năng lượng - Bảo vệ tương lai'” chiều 15/10 tại Hà Nội, ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, tiêu dùng có trách nhiệm và tiết kiệm năng lượng có mối quan hệ mật thiết với mục tiêu phát triển bền vững. Đây không chỉ là lựa chọn của mỗi cá nhân mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới đối với doanh nghiệp, hoàn thiện chính sách của Nhà nước và phát triển thị trường sản phẩm xanh.

Ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội.

Để thúc đẩy tiêu dùng bền vững, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào tuyên truyền, vận động sang cách tiếp cận đồng bộ hơn, trong đó pháp luật, cơ chế thị trường và trách nhiệm xã hội cùng tạo động lực cho sự thay đổi.

Người tiêu dùng chỉ có thể đưa ra lựa chọn có trách nhiệm khi được tiếp cận thông tin minh bạch, sản phẩm an toàn, chất lượng và có giá cả phù hợp. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, thiết kế sản phẩm theo hướng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng và giảm tác động môi trường trong suốt vòng đời sản phẩm. Trong khi đó, Nhà nước có trách nhiệm hoàn thiện thể chế, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, ngăn ngừa thông tin gây hiểu nhầm về môi trường và tạo điều kiện để sản phẩm, dịch vụ bền vững phát triển trên thị trường.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, doanh nghiệp cần phát huy vai trò tiên phong trong kiến tạo sản phẩm xanh cho thị trường thông qua ứng dụng công nghệ hiện đại, chuyển đổi số, thiết kế sản phẩm thân thiện với môi trường, nâng cao hiệu suất năng lượng và minh bạch thông tin nhãn hàng hóa.

Doanh nghiệp không nên xem việc thực hiện trách nhiệm môi trường và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) là gánh nặng chi phí, mà cần coi đây là khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn, tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng trong nước cũng như các thị trường xuất khẩu...

Tuy nhiên, để doanh nghiệp có động lực đầu tư vào sản phẩm xanh, cần có cơ chế chính sách đồng bộ và thị trường tiêu thụ phù hợp. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời tăng cường giám sát việc thực thi chính sách, bảo đảm thông tin về sản phẩm trung thực và đáng tin cậy.

Việc đẩy mạnh mua sắm công xanh cũng được đặt ra nhằm khuyến khích sử dụng sản phẩm tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường. Khi nhu cầu thị trường được hình thành và duy trì, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đổi mới công nghệ, cải tiến sản phẩm và đầu tư cho các mô hình sản xuất bền vững.

Thay đổi từ doanh nghiệp đến người tiêu dùng

Ở góc độ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ông Trịnh Anh Tuấn - Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) cho rằng, tiêu dùng có trách nhiệm là nền tảng để hình thành phương thức tiêu dùng văn minh, an toàn và bền vững.

Ông Trịnh Anh Tuấn - Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương).

Người tiêu dùng cần được tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác, minh bạch về chất lượng, nguồn gốc, đặc tính và mức độ an toàn của sản phẩm, từ đó đưa ra lựa chọn phù hợp với nhu cầu và điều kiện của mình.

Tiết kiệm năng lượng cũng mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp, người tiêu dùng và nền kinh tế. Việc lựa chọn sản phẩm có hiệu suất năng lượng cao, sử dụng điện hợp lý và hạn chế lãng phí tài nguyên không chỉ giúp giảm chi phí mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh hơn.

“Uy tín, chất lượng và trách nhiệm chính là những yếu tố quan trọng tạo nên lợi thế cạnh tranh lâu dài” của doanh nghiệp. Vì vậy, thúc đẩy tiêu dùng bền vững cần đi cùng với nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, khuyến khích cạnh tranh bằng chất lượng, sự minh bạch và đổi mới", ông Tuấn nhấn mạnh.

Từ góc độ truyền thông, ông Phạm Mạnh Hùng - Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam nhận định, phát triển bền vững không chỉ đòi hỏi đổi mới công nghệ, chuyển đổi phương thức sản xuất và mô hình kinh doanh, mà còn cần sự thay đổi trong nhận thức, thói quen và hành vi tiêu dùng của mỗi người dân.

Do đó, bên cạnh cơ chế, chính sách, đầu tư và công nghệ, cần bắt đầu từ những hành động cụ thể trong đời sống hằng ngày như sử dụng điện tiết kiệm, lựa chọn thiết bị có hiệu suất năng lượng cao, hạn chế lãng phí tài nguyên và ưu tiên sản phẩm thân thiện với môi trường.

Theo ông Tạ Đình Thi, tiêu dùng có trách nhiệm không đồng nghĩa với việc luôn phải mua sản phẩm xanh có giá cao hơn. Người tiêu dùng có thể bắt đầu bằng việc mua sắm theo nhu cầu thực tế, ưu tiên sản phẩm bền, có thể sửa chữa, tái sử dụng; đồng thời sử dụng điện tiết kiệm, phân loại chất thải và hạn chế rác thải nhựa.

Tại Việt Nam, Quyết định số 363 của Bộ Công Thương về phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đặt mục tiêu tiết kiệm năng lượng trên tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng khoảng 8-10% vào năm 2030 so với kịch bản phát triển bình thường. Tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng năng lượng sơ cấp dự kiến đạt khoảng 25-30% vào năm 2030 và 70-80% vào năm 2050.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, bên cạnh giải pháp về chính sách, đầu tư và công nghệ, cần có sự tham gia của doanh nghiệp và người tiêu dùng. Doanh nghiệp đổi mới để cung cấp sản phẩm chất lượng, tiết kiệm tài nguyên. Người tiêu dùng lựa chọn có trách nhiệm. Cơ quan quản lý bảo đảm môi trường cạnh tranh minh bạch và thúc đẩy thị trường sản phẩm xanh. Sự kết nối giữa các chủ thể sẽ tạo nền tảng để tiêu dùng bền vững trở thành động lực cho chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.