Doanh nghiệp cần tăng cường truy xuất nguồn gốc trước yêu cầu mới từ thị trường Hoa Kỳ

Ngày 23/7/2026, Tổng thống Hoa Kỳ ban hành Bản ghi nhớ gửi Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) về các hành động theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với 60 nền kinh tế liên quan đến việc chưa ban hành hoặc chưa thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động tăng cường truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và kiểm soát chặt chẽ nguyên liệu đầu vào nhằm giảm thiểu rủi ro khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Việt Nam thuộc nhóm hàng hóa chịu mức thuế 12,5%

Theo Bản ghi nhớ, Việt Nam là một trong 60 nền kinh tế bị USTR điều tra theo Mục 301 nhằm xem xét việc chưa ban hành hoặc chưa thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức. Việt Nam được xếp ở vị trí thứ 60 trong danh sách này.

Bản ghi nhớ quy định mức thuế 10% đối với các nền kinh tế đã có hoặc cam kết xây dựng cơ chế ngăn chặn hàng hóa có yếu tố lao động cưỡng bức. Các nền kinh tế còn lại chịu mức thuế 12,5%. Theo đó, hàng hóa có xuất xứ Việt Nam thuộc nhóm áp dụng mức thuế 12,5%, trừ các sản phẩm được miễn theo Phụ lục của Bản ghi nhớ.

Đáng chú ý, Hoa Kỳ nhấn mạnh hàng hóa được sản xuất "toàn bộ hoặc một phần" bằng lao động cưỡng bức. Điều này cho thấy rủi ro không chỉ nằm ở công đoạn sản xuất cuối cùng mà còn có thể phát sinh từ nguyên liệu, linh kiện, bán thành phẩm hoặc bất kỳ mắt xích nào trong chuỗi cung ứng. Bản ghi nhớ cũng đề cập cơ chế hạn ngạch thuế quan đối với một số mặt hàng dệt may gắn với việc sử dụng bông và nguyên liệu dệt may của Hoa Kỳ, phản ánh xu hướng ngày càng coi trọng nguồn gốc nguyên liệu trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Truy xuất nguồn gốc trở thành yêu cầu thiết yếu

Mặc dù Bản ghi nhớ không quy định cụ thể quy trình truy xuất nguồn gốc đối với từng doanh nghiệp, song để chứng minh sản phẩm không được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, doanh nghiệp phải có khả năng cung cấp thông tin đầy đủ về nguồn gốc nguyên liệu, nhà cung cấp, địa điểm sản xuất và quá trình hình thành sản phẩm.

Đối với ngành dệt may, doanh nghiệp cần quan tâm không chỉ đến nơi cắt, may và hoàn thiện sản phẩm mà còn phải xác định nguồn gốc của bông, xơ, sợi, vải, thuốc nhuộm và các nguyên phụ liệu. Ảnh: Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước

Yêu cầu này đặc biệt quan trọng đối với các ngành có chuỗi cung ứng nhiều tầng hoặc sử dụng nguyên liệu từ nhiều quốc gia như dệt may, da giày, điện tử, năng lượng, thiết bị điện, bán dẫn, khoáng sản và một số mặt hàng nông sản. Đối với ngành dệt may, doanh nghiệp cần truy xuất từ bông, xơ, sợi, vải đến các nguyên phụ liệu; trong khi ngành điện tử và năng lượng cần kiểm soát cả linh kiện, vật liệu bán dẫn, pin, tấm quang điện và các nguyên liệu đầu vào quan trọng.

Ngày 11/6/2026, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Thông tư áp dụng bắt buộc đối với hàng hóa có mức độ rủi ro cao, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp khác tự nguyện thực hiện.

Theo Thông tư, doanh nghiệp có thể khai báo trực tiếp trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương hoặc xây dựng hệ thống truy xuất nội bộ có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống của Bộ. Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương được vận hành tập trung trên nền tảng VeriGoods.vn, thực hiện tiếp nhận, lưu trữ, quản lý dữ liệu và tạo mã phục vụ tra cứu, liên kết dữ liệu.

Doanh nghiệp cần chủ động triển khai

Trước những thay đổi trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ và lộ trình thực hiện Thông tư số 31/2026/TT-BCT, doanh nghiệp cần chủ động rà soát, chuẩn hóa và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương được vận hành tập trung tại địa chỉ www.VeriGoods.vn

Theo khuyến nghị, doanh nghiệp cần lập bản đồ chuỗi cung ứng; thu thập và lưu giữ hồ sơ về nguồn gốc nguyên liệu, địa điểm sản xuất và vận chuyển; phân loại nhà cung cấp theo mức độ rủi ro; chuẩn hóa dữ liệu truy xuất theo từng lô hàng; kiểm soát chặt chẽ xuất xứ, không tiếp tay cho hành vi chuyển tải hoặc gian lận xuất xứ; đồng thời đưa các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, lao động và xuất xứ vào hợp đồng với nhà cung cấp.

Đáng lưu ý, phạm vi hàng hóa có nguy cơ bị Hoa Kỳ kiểm tra về lao động cưỡng bức không hoàn toàn trùng với danh mục hàng hóa rủi ro cao của Việt Nam. Vì vậy, ngay cả đối với những nguyên liệu chưa thuộc diện rủi ro cao trong nước như bông, xơ, sợi, linh kiện bán dẫn, tấm quang điện hay pin lưu trữ, doanh nghiệp vẫn cần chủ động truy xuất sâu hơn để đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ để sẵn sàng cung cấp khi cơ quan quản lý hoặc đối tác nhập khẩu yêu cầu xác minh. Hồ sơ phải bảo đảm khả năng truy xuất ngược từ sản phẩm cuối cùng đến nguyên liệu và truy xuất xuôi từ nguyên liệu đến các lô hàng liên quan. Việc cung cấp thông tin chậm hoặc thiếu nhất quán có thể khiến lô hàng bị kiểm tra, tạm giữ hoặc từ chối nhập khẩu.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về xuất xứ, lao động, môi trường và trách nhiệm chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là công cụ giúp doanh nghiệp quản trị rủi ro, bảo vệ thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trên thị trường quốc tế.