Doanh nghiệp – HTX bắt tay: Mô hình cộng sinh đang mở vận hội mới

Tục ngữ Việt Nam có câu “một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao”. Liên hệ thực tế ngành rau quả Việt, câu tục ngữ này như soi đường cho DN và nông dân, HTX liên kết chặt chẽ với nhau, tạo thành mô hình cộng sinh để vươn ra khắp toàn cầu, hướng đến cột mốc xuất khẩu đạt 10 tỷ USD/năm trong 1 - 2 năm tới.

“Mối lương duyên” định mệnh

Là chủ một công ty hàng đầu về xuất khẩu rau quả đang tham gia vào mô hình cộng sinh cùng nông dân và HTX, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Vina T&T Group, nói vui rằng đó là cả một quá trình “cưa cẩm”.

“Mối lương duyên” doanh nghiệp - nông dân - hợp tác xã như định mệnh, là mô hình cộng sinh rất thời cuộc.

Như thời gian đầu, bản thân ông Tùng xuống làm việc trực tiếp với người nông dân trồng nhãn nhưng chưa được ưng thuận cho lắm. Sau đó, ông phải mang rượu Hồng Đào (một đặc sản ở quê hương Quảng Nam của ông) để mời một nhóm người nông dân nòng cốt trong HTX nhậu tâm sự.

Sau khi lấy được cảm tình của nông dân rồi, ông Tùng mới đưa hình ảnh trái nhãn mang đi bán ở Mỹ và hỏi họ: Trước giờ chú biết nhãn của mình bán đi đâu không nè? Giờ chú biết rồi đó, nhãn của mình bán đi Mỹ đó. Nó có mặt trên kệ hàng siêu thị ở Mỹ rồi đấy.

“Điều đầu tiên là phải nói chuyện được với bà con nông dân để họ hiểu mình. Khi được bà con thương mến rồi thì họ nghe lời mình để phát triển vùng nguyên liệu theo GlobalGAP, theo tiêu chuẩn Organic. Làm việc với bà con nông dân và HTX là phải từ từ mới thấm được chứ không thể nói ông hay bà hợp tác với chúng tôi đi là được ngay”, vị chủ tịch của Vina T&T Group bộc bạch.

Có rất nhiều những câu chuyện tương tự như thế trong bước khởi đầu khi ông Tùng muốn liên kết làm ăn lâu dài với bà con nông dân và HTX. Và nhờ có nông dân, HTX thương, hiểu và tin tưởng nên khi cần tạo vùng nguyên liệu xanh để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế thì công ty vẫn làm được.

Trò chuyện cùng VnBusiness trong không khí xuân, vị doanh nhân này nói rằng vai trò của nông dân và HTX hiện nay rất lớn khi liên kết cùng DN.

Điển hình như việc nâng cao mã số vùng trồng. Bà con nông dân và HTX đã tập trung vào việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, ứng dụng công nghệ số để quản lý dữ liệu, đảm bảo tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc. Về phía DN đã hỗ trợ nông dân, HTX tiếp cận công nghệ, quy trình để duy trì và nâng cấp mã số vùng trồng.

Nhờ nâng cao mã số vùng trồng thông qua mô hình cộng sinh giữa DN – nông dân – HTX đã tăng sức cạnh tranh và giá trị kinh tế cho trái sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Nhờ nâng cao mã số vùng trồng thông qua mô hình cộng sinh như vậy đã mang lại lợi ích là giúp mặt hàng rau quả xuất khẩu chính ngạch, xây dựng lòng tin với đối tác quốc tế, tăng niềm tin của người tiêu dùng vào chất lượng sản phẩm, tạo sự khác biệt, tăng sức cạnh tranh và giá trị kinh tế cho sản phẩm rau quả Việt.

Theo ông Nguyễn Đình Tùng, nếu những năm trước bản thân DN phải đi mở vùng trồng, nói với từng nông dân để ký kết hợp đồng và họ chỉ biết ký. Nhưng hiện nay các nông dân đã biết liên kết, tham gia vào HTX và làm một cách bài bản, họ thu mua, thu gom và giao cho DN, tạo thành mối liên kết bền lâu với DN.

“Có được thành tích xuất khẩu rau quả như những năm gần đây chính là nhờ vào mối liên kết cộng sinh không thể thiếu giữa HTX - nông dân - DN. Đặc biệt, vai trò của HTX đã nâng lên một tầm cao mới trong việc giữ và phát triển vùng nguyên liệu, còn bản thân DN thì đi mở thị trường”, ông Tùng tâm sự.

“Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”

Không chỉ vậy, trong mô hình cộng sinh này các DN phải nâng lên một tầm cao mới nhằm mang lại những lợi ích để san sẻ cùng các HTX và bà con nông dân.

Khi DN mở ra nhiều thị trường khó tính, chất lượng cao thì người nông dân và HTX càng chăm chút mảnh vườn của họ nhiều hơn, tạo ra nhiều sản phẩm trái cây đạt chất lượng loại 1.

Và qua tâm sự của người đứng đầu Vina T&T Group, các HTX và nông dân không còn ở vị trí yếu thế nữa, họ ngày càng chủ động hơn đối với những loại cây trái được trồng. Công nghệ thông tin và truyền thông đã giúp cho nông dân, HTX nắm rất rõ về mặt thị trường xuất khẩu mở cửa như thế nào, tiêu thụ ra sao, tình hình giá cả trong và ngoài nước để từ đó họ đưa ra giá thành tốt nhất.

Nhất là khi ngành rau quả mở ra nhiều thị trường khó tính, chất lượng cao thì người nông dân và HTX càng chăm chút mảnh vườn của họ nhiều hơn, tạo ra nhiều sản phẩm trái cây đạt chất lượng loại 1. “Như hiện nay có những mảnh vườn cây ăn trái của các HTX với 70 - 80% là có khả năng xuất khẩu, giúp cho sản lượng xuất khẩu rau quả rất lớn, đáp ứng được nhu cầu của DN”, ông Nguyễn Đình Tùng đánh giá.

Đó là chưa kể, từ mối liên kết bền chặt mà HTX và DN còn tạo ra những sản phẩm chung để đáp ứng nhiều thị trường, từ thị trường gần như Trung Quốc cho đến xuất khẩu vào thị trường khó tính như Mỹ, EU, Australia, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc…

Bằng chứng hiệu quả của mô hình cộng sinh là hiện tại Vina T&T Group đang liên kết chặt chẽ với hơn 500 hộ nông dân và nhiều HTX ở các vùng trồng khắp cả nước để đảm bảo đủ hàng chất lượng xuất khẩu đi khắp thế giới.

Cần nói thêm, trong mô hình cộng sinh này thì phía DN cũng có được sự đồng hành, phối hợp của Nhà nước. Chẳng hạn, khi DN ký hợp đồng liên kết sản xuất và tiêu thụ với nông dân, HTX thì họ còn ký thêm hợp đồng với nhà nước, để làm chủ việc tưới tiêu, hạn mặn.

Ngoài ra, từ khâu sản xuất đến khâu thu hoạch trong mô hình cộng sinh này, không chỉ chăm chăm đi mở thị trường mà DN phải luôn đồng hành sát sao cùng nông dân và HTX. Có như vậy thì nông dân, HTX mới làm vùng nguyên liệu theo quy trình thống nhất với DN và hạn chế được các sản phẩm dưới chuẩn.

Phía DN cũng phải linh hoạt trong giá thu mua ở từng thời điểm. Đặc biệt là với những nông dân, HTX lâu nay giữ được uy tín, đã hợp tác chặt chẽ trong nhiều năm khi tiến hành thu mua sẽ được công ty ưu tiên lựa chọn. Chính điều này là động lực để nông dân, HTX gắn kết với DN nhiều hơn nữa.

Có nông dân, HTX đảm bảo được vùng nguyên liệu xanh và sạch, từ đó giúp DN yên tâm mở rộng thị trường, tiếp cận các nhà thu mua quốc tế.

Nói về tính hiệu quả của mô hình cộng sinh giữa DN - nông dân - HTX, ở góc độ là một nông dân trồng bưởi, anh Cung, một thành viên của HTX Nông nghiệp Tiên Thủy (tỉnh Vĩnh Long), cho rằng thu nhập của nông dân được nâng lên rõ rệt nhờ ổn định đầu ra, giá thu mua hợp lý, mang lại lợi nhuận tốt cho bà con, thêm động lực để hợp tác lâu dài.

Anh Cung cũng nhận thức khi đã tham gia HTX và liên kết với DN, nếu như không làm theo quy trình và vẫn canh tác theo tập quán cũ sẽ bị tụt hậu, không đạt được chuẩn xuất khẩu, hàng rớt, “hàng dạt” về nhiều sẽ bị mất giá trị và mất cả uy tín.

Vì lẽ đó, anh Cung mong muốn thời gian tới “mối lương duyên” giữa DN - nông dân - HTX sẽ tiếp bền chặt và hiệu quả để mang lại vận hội mới với tương lai tốt đẹp cho các bên tham gia. Và mong rằng các DN, HTX luôn đồng hành cùng bà con nông dân để phát triển các sản phẩm chủ lực của địa phương ngày càng tốt hơn, xuất khẩu được nhiều hơn.

Nhìn vào thời vận năm Bính Ngọ 2026 để thấy mô hình cộng sinh giữa DN - nông dân - HTX là rất thời cuộc với ngành rau quả Việt. Một khi “ba cây chụm lại nên hòn núi cao”, tức là cùng nhau vun trồng, chia sẻ và đi tới thì việc mở ra “chân trời mới”, lập đỉnh mới về xuất khẩu ở ngành này là lẽ đương nhiên.

Gia Hưng