Doanh nghiệp 'nín thở' chờ phán quyết của Tòa án Tối cao về thuế quan Mỹ

Tòa án Tối cao Mỹ có thể đưa ra phán quyết vào ngày 9/1 về tính hợp pháp của các biện pháp thuế quan mà Tổng thống Donald Trump đã ban hành. Quyết định này được đánh giá là sẽ tạo ra những tác động lớn không chỉ đối với chính sách thương mại, mà còn cả tình hình tài khóa của nước Mỹ.

Dù chưa chắc chắn Tòa án Tối cao sẽ công bố phán quyết trong ngày, song cơ quan tư pháp cao nhất của Mỹ đã lên lịch thứ Sáu là một ngày ra quyết định để ban hành các ý kiến chính thức. Trên thị trường đang bắt đầu lan rộng những đồn đoán rằng vụ kiện liên quan đến thuế quan nhiều khả năng sẽ được xem xét.

THUẾ QUAN, NGÂN SÁCH VÀ AN NINH QUỐC GIA

Về bản chất, phán quyết sẽ xoay quanh hai vấn đề then chốt, đó là liệu chính quyền Trump có được phép sử dụng các điều khoản trong Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế hay không; và nếu việc áp thuế bị xác định là không phù hợp, liệu Mỹ có phải hoàn trả các khoản thuế nhập khẩu mà doanh nghiệp đã nộp hay không.

Tuy nhiên, quyết định cuối cùng cũng có thể nằm ở một phương án trung hòa. Tòa án có thể cho phép áp dụng quyền hạn theo IEEPA và chỉ yêu cầu hoàn trả một phần, cùng với nhiều kịch bản xử lý khác đối với vấn đề nhạy cảm này - vốn đang được cả Phố Wall theo dõi.

Hơn nữa, ngay cả trong trường hợp Nhà Trắng thua kiện, chính quyền Donald Trump vẫn còn trong tay nhiều công cụ khác để áp thuế mà không cần viện dẫn các quyền hạn khẩn cấp theo IEEPA.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm 8/1 cho biết chính quyền hiện có ít nhất ba lựa chọn khác theo Đạo luật Thương mại năm 1962, qua đó có thể duy trì phần lớn các biện pháp thuế quan. Tuy nhiên, ông cũng bày tỏ lo ngại rằng việc hoàn trả thuế, nếu xảy ra, có thể tạo áp lực lớn lên chính quyền trong nỗ lực cắt giảm thâm hụt ngân sách. Theo dữ liệu của Bộ Tài chính Mỹ, thuế quan đã mang lại khoảng 195 tỷ USD cho ngân sách trong năm tài khóa 2025 và thêm 62 tỷ USD trong năm 2026.

“Điều không còn nghi ngờ gì nữa là khả năng của chúng tôi trong việc tiếp tục thu thuế quan ở mức tương đương hiện nay. Nhưng nếu tổng thống thua kiện, ông ấy sẽ mất đi sự linh hoạt trong việc sử dụng thuế quan cho mục tiêu an ninh quốc gia cũng như làm đòn bẩy đàm phán”, ông Bessent nói thêm.

Tổng thống Trump trước đó đã viện dẫn IEEPA như một biện pháp khẩn cấp, một phần nhằm ngăn chặn chất cấm fentanyl chảy vào Mỹ.

Các luật sư của chính quyền Trump lập luận trước tòa rằng IEEPA cho phép tổng thống hành động để đối phó với những mối đe dọa bất thường và nghiêm trọng, cũng như trong các trường hợp đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia. Ông Trump cho rằng tình trạng thâm hụt thương mại sâu và kéo dài đủ để cấu thành một tình trạng khẩn cấp quốc gia, từ đó cho phép ông viện dẫn IEEPA.

Ngược lại, phía nguyên đơn phản biện rằng trong suốt 50 năm kể từ khi IEEPA được ban hành, chưa từng có tổng thống nào sử dụng đạo luật này để áp đặt thuế quan. Họ cho rằng việc cho phép ông Trump dùng IEEPA để áp thuế sẽ mở rộng quyền lực của tổng thống một cách đáng kể, làm suy yếu vai trò của các nhánh quyền lực khác trong chính phủ.

GIỚI PHÂN TÍCH NÓI GÌ?

Theo ông Jose Torres, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Interactive Brokers, việc mất đi các biện pháp thuế quan sẽ kéo theo nhiều hệ quả. “Nếu tòa án chặn thuế quan, chính quyền sẽ tìm cách đi đường vòng. Tổng thống Trump rất quyết liệt trong việc thúc đẩy chương trình nghị sự này, bất chấp những tranh cãi xoay quanh nó”.

Ông cho rằng việc chặn thuế quan sẽ gây bất lợi cho mục tiêu đưa sản xuất trở lại trong nước, đồng thời làm xấu đi tình hình tài khóa và đẩy lãi suất tăng cao. “Tuy nhiên, điều này lại có lợi cho lợi nhuận doanh nghiệp. Giá đầu vào sẽ thấp hơn và hoạt động thương mại sẽ trôi chảy hơn”, ông nói thêm.

Các quan chức trong chính quyền đã nêu ra nhiều phương án để bù đắp trong trường hợp phán quyết của tòa không có lợi. Theo trang thị trường dự đoán Kalshi, xác suất Tòa án Tối cao phán quyết ủng hộ các mức thuế quan hiện hành chỉ ở mức 28%. Ông Jose Torres tiết lộ các khách hàng của công ty ông cũng có kỳ vọng tương tự.

Về tổng thể, các nhà phân tích của Morgan Stanley cho rằng vẫn còn dư địa đáng kể cho những sắc thái khác nhau trong phán quyết của Tòa án Tối cao.

“Tòa án có quyền linh hoạt rất lớn khi đưa ra quyết định. Một loạt kịch bản là hoàn toàn có thể xảy ra, chẳng hạn như thu hẹp phạm vi các mức thuế hiện tại mà không yêu cầu dỡ bỏ hoàn toàn, hoặc hạn chế việc áp dụng thuế trong tương lai”, nhà phân tích Ariana Salvatore và Bradley Tian của Morgan Stanley nhận định trong một báo cáo.

“Hơn nữa, chúng tôi cho rằng chính quyền có thể sẽ áp dụng cách tiếp cận nhẹ tay hơn đối với toàn bộ chế độ thuế quan, trong bối cảnh gần đây yếu tố khả năng chi trả đang trở thành trọng tâm chính trị”, báo cáo lưu ý thêm.

Thực tế, tác động của thuế quan cho đến nay đã đi ngược lại nhiều dự báo của giới phân tích. Lạm phát chịu ảnh hưởng hạn chế, trong khi thâm hụt thương mại giảm mạnh, trái với lo ngại rằng thuế quan có thể khiến Mỹ trở thành “kẻ bị xa lánh” trên sân khấu thương mại toàn cầu. Riêng trong tháng 10/2025, mức mất cân đối thương mại của Mỹ đã chạm đáy thấp nhất kể từ sau khủng hoảng tài chính năm 2009 - thời điểm nhập khẩu lao dốc mạnh do suy thoái kinh tế nghiêm trọng.

Trong những tháng kể từ khi Tòa án Tối cao xem xét vụ kiện hợp nhất của Learning Resources và V.O.S. Selections đối với chính quyền Trump, hàng trăm doanh nghiệp khác đã tiếp tục nộp đơn kiện mới chống lại chính quyền về những chính sách thuế liên quan đến IEEPA, nhằm đòi lại khoản thuế nhập khẩu tăng cao mà họ đã phải gánh chịu kể từ khi các biện pháp có hiệu lực.

Các luật sư đại diện cho các nguyên đơn mới cho biết, nếu Tòa án Tối cao không nêu rõ cơ chế khắc phục mà nhánh hành pháp phải thực hiện trong phán quyết, các vụ kiện sẽ được chuyển trả về các tòa án cấp dưới để xác định hướng xử lý tiếp theo.

“Chúng tôi đang làm việc với Bộ Tư pháp để xây dựng kế hoạch quản lý các vụ kiện. Trong trường hợp các biện pháp thuế quan bị xác định là trái pháp luật, Tòa án Thương mại Quốc tế (CIT) sẽ phải quản lý hàng nghìn vụ kiện này, và có thể còn nhiều vụ khác nữa sẽ xuất hiện”, luật sư thương mại Erik Smithweiss, người đại diện cho một số công ty nộp đơn kiện mới, nói với Fox News Digital trong một cuộc phỏng vấn.

Theo dữ liệu do Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ công bố vào tháng trước, tính đến giữa tháng 12, Mỹ đã thu hơn 133 tỷ USD tiền thuế quan áp dụng theo IEEPA.

Một số ý kiến khác tỏ ra thận trọng hơn khi đánh giá tác động tiềm tàng của phán quyết.

“Nhìn rộng hơn, chừng nào chính quyền Trump còn quyết tâm dựng lên các rào cản thuế quan đối với một loạt hàng hóa quan trọng, thì họ vẫn sẽ có khả năng làm điều đó một lần nữa. Chỉ cần một vài biện pháp thuế theo ngành áp lên các lĩnh vực lớn, cùng với một số mức thuế theo quốc gia - đặc biệt là vào các đối tác thương mại chủ chốt - cũng đã có thể bao phủ tới khoảng 90% tổng kim ngạch thương mại của Mỹ”, ông Philip Luck, Giám đốc chương trình kinh tế tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), chia sẻ trên Fox News Digital.

Lan Anh