Doanh nghiệp sản xuất tìm đường vào chuỗi cung ứng FDI

Các đại biểu, diễn giả tham dự Diễn đàn Công nghiệp Hỗ trợ ngày 14/10 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), Hà Nội. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN

Tại Diễn đàn Công nghiệp Hỗ trợ ngày 14/10, trong khuôn khổ triển lãm MTA Hanoi 2026 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), bà Nguyễn Nguyệt Anh, Giám đốc Công ty TNHH Dụng cụ An Mi, kể lại trải nghiệm khi doanh nghiệp tìm cách tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Theo bà, trong những năm đầu hoạt động, An Mi từng đầu tư các máy cắt CNC hiện đại từ Nhật Bản, Đức và Thụy Sĩ, với kỳ vọng có thể đáp ứng nhu cầu của khách hàng quốc tế. Tuy nhiên, dù đã sở hữu thiết bị sản xuất tiên tiến, doanh nghiệp vẫn không được các khách hàng FDI chấp nhận làm nhà cung cấp.

“Các doanh nghiệp FDI họ cần gì? Họ cần mua sự ổn định bằng khả năng quản trị,” bà Nguyệt Anh chia sẻ.

Bà Nguyễn Nguyệt Anh, Giám đốc Công ty TNHH Dụng cụ An Mi, chia sẻ về những yêu cầu để doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng FDI. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN

Theo Giám đốc An Mi, đây chính là ranh giới giữa năng lực sản xuất và năng lực cung ứng. Khách hàng không chỉ quan tâm doanh nghiệp có làm được sản phẩm hay không, mà còn yêu cầu giao hàng đúng, đủ, đều, kiểm soát chất lượng và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Đơn cử, một số khách hàng yêu cầu nhà cung cấp có thể truy xuất lỗi sản phẩm trong vòng 24 giờ, thậm chí chỉ 2 giờ. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp kiểm soát chất lượng từ nguyên liệu đầu vào, trong suốt quá trình sản xuất, thay vì chỉ kiểm tra thành phẩm trước khi xuất xưởng.

Giá bán cũng không phải yếu tố quyết định duy nhất. Bà Nguyệt Anh cho biết, ngay cả khi đưa ra mức giá cạnh tranh hơn 3-5%, doanh nghiệp vẫn chưa chắc giành được đơn hàng. Khách hàng FDI còn yêu cầu minh bạch chi phí, cải tiến liên tục và có thể đề nghị giảm giá cung ứng hằng năm.

Theo bà, doanh nghiệp muốn đáp ứng những yêu cầu này phải xây dựng hệ thống quản trị ổn định, nâng cao năng suất và liên tục cải tiến quy trình để giảm lãng phí.

Nâng năng lực cung ứng thay vì chỉ mở rộng sản xuất

Câu chuyện của An Mi cũng gắn với vấn đề được ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp Hỗ trợ TP Hà Nội (HANSIBA), đề cập tại diễn đàn.

Ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Thường trực HANSIBA, phát biểu tại Diễn đàn Công nghiệp Hỗ trợ ngày 14/10. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN

“Qua rồi thời kỳ doanh nghiệp Việt Nam không sản xuất ra được con ốc vít”, ông Vân chia sẻ khi nói về sự phát triển của các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong khoảng 10 năm qua.

Theo ông, nhiều doanh nghiệp Việt đã vượt khỏi những công đoạn sản xuất đơn giản, từng bước cung ứng linh kiện cho máy tính, thiết bị điện tử công nghệ cao và các đối tác thuộc khối doanh nghiệp FDI.

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra hiện nay là doanh nghiệp phải nâng cao năng lực công nghệ, quản lý chất lượng và đáp ứng tiêu chuẩn của những tập đoàn sản xuất lớn. Việc tham gia chuỗi cung ứng cũng cần hướng tới các hợp đồng và quan hệ hợp tác dài hạn.

Ở góc độ quản lý Nhà nước, ông Chu Việt Cường, quyền Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển Công nghiệp (thuộc Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương), cho biết năng lực công nghệ của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế.

Ông Chu Việt Cường, quyền Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển Công nghiệp (thuộc Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương), trình bày về thực trạng và định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam giai đoạn 2026-2035. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN

Theo số liệu ông Cường cũng cấp, hơn 30% doanh nghiệp vẫn sử dụng hoàn toàn máy móc điều khiển thủ công, chưa đến 10% ứng dụng robot vào quá trình sản xuất. Tỷ lệ nội địa hóa ngành cơ khí chế tạo hiện đạt khoảng 25-30%, ô tô con khoảng 15-20%.

Đại diện Cục Công nghiệp cho rằng những hạn chế về công nghệ, quản trị sản xuất, quy mô doanh nghiệp và sự phụ thuộc vào nguyên vật liệu nhập khẩu đang ảnh hưởng đến khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Để cải thiện tình hình, ông Cường cho biết Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 định hướng chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm theo chuỗi cung ứng, lấy tỷ lệ nội địa hóa, giá trị gia tăng trong nước và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu làm thước đo kết quả.

Một kiến nghị được đại diện Bộ Công Thương đặt ra là các doanh nghiệp FDI nên công khai nhu cầu mua hàng, danh mục linh kiện tìm kiếm nhà cung cấp trong nước cùng tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể.

Theo ông Cường, việc cung cấp rõ những yêu cầu này sẽ giúp cơ quan quản lý có cơ sở kết nối doanh nghiệp phù hợp, đồng thời giúp doanh nghiệp Việt chủ động đầu tư công nghệ và chuẩn bị năng lực sản xuất.