Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản: Cuộc đua qua nhiều tầng áp lực

Điểm đáng chú ý là sự phục hồi đơn hàng không đi kèm sự “nới lỏng” về điều kiện thị trường. Ngược lại, các rào cản đang vận hành theo hướng cộng dồn. Doanh nghiệp xuất khẩu (XK) nông sản không còn đối mặt từng vấn đề riêng lẻ, mà phải xử lý đồng thời nhiều lớp áp lực trong cùng một lô hàng.

Điều đó cũng đồng nghĩa, doanh nghiệp (DN) không còn chỉ cạnh tranh bằng giá hay sản lượng, mà bằng khả năng vượt qua nhiều “lớp lọc” của thị trường.

Đơn hàng trở lại, áp lực chồng tầng

Trong báo cáo cập nhật gần cuối tháng 6/2026, Bộ phận phân tích Công ty chứng khoán ABS về CTCP Nafoods (NAF) - một DN chuyên XK nông sản, ghi nhận triển vọng kinh doanh vẫn tích cực.

Kiểm soát chất lượng sản phẩm và củng cố chuỗi giá trị đang trở thành “vé vào cửa” để doanh nghiệp xuất khẩu nông sản giữ vững thị trường.

Cơ sở cho đánh giá này đến từ tín hiệu cải thiện của nhu cầu nông sản Việt tại nhiều thị trường XK, đặc biệt ở nhóm trái cây chế biến. Trong đó, chanh leo tại thị trường EU, một trong những thị trường trọng điểm, được dự báo tiếp tục tăng trưởng trong thời gian tới.

Theo ABS, đà cải thiện trên sẽ tiếp tục được củng cố khi một loạt dự án mới của NAF dự kiến đi vào vận hành, qua đó nâng cao đáng kể công suất chế biến. Đồng thời, giá bán cây giống chanh leo đã quay về mặt bằng thị trường, giúp giảm biến động đầu vào. Đây là yếu tố được kỳ vọng hỗ trợ doanh thu và lợi nhuận mảng giống của DN quay lại quỹ đạo tăng trưởng trong thời gian tới.

Trên nền tảng đó, NAF tiếp tục mở rộng danh mục sản phẩm sang các ngành hàng chiến lược mới như sầu riêng, cà phê và dừa. Đây là bước đi nhằm tạo thêm dư địa tăng trưởng dài hạn khi các mặt hàng này đang có nhu cầu cao tại nhiều thị trường XK.

Tuy nhiên, theo lưu ý của ABS, triển vọng tích cực này vẫn đi kèm không ít rủi ro đáng chú ý. Xung đột tại Trung Đông khiến giá dầu leo thang, kéo theo chi phí vận chuyển và bảo hiểm logistics tăng mạnh.

Các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản không còn đối mặt từng vấn đề riêng lẻ, mà phải xử lý đồng thời nhiều lớp áp lực trong cùng một lô hàng.

Đồng thời, sức khỏe tài chính của NAF đã suy yếu hồi quý 1/2026 khi dòng tiền từ hoạt động kinh doanh ghi nhận mức âm lớn. Các khoản phải thu khách hàng và phải thu khác tăng mạnh. Trong khi đó, chi phí xây dựng dở dang và hàng tồn kho cũng leo lên đáng kể, qua đó có thể tạo áp lực lên khả năng thanh toán trong thời gian tới.

ABS lưu ý với mức dư nợ vay đã tăng lên mức cao, DN này đang chịu áp lực lớn hơn từ cấu trúc tài chính. Mặt bằng lãi suất vẫn duy trì ở vùng tương đối cao sẽ tiếp tục khiến chi phí lãi vay gia tăng, qua đó bào mòn lợi nhuận trong thời gian tới.

Không chỉ áp lực tài chính ở từng DN, xuất khẩu nông sản nửa cuối năm còn chịu sức ép từ thị trường nhập khẩu. Mới đây, EU ghi nhận cảnh báo an toàn thực phẩm tăng 11%, trong đó rau quả chiếm tỷ trọng lớn, đồng thời tiếp tục siết kiểm soát với nhóm hàng này. Song song, EU hạ mạnh giới hạn dư lượng tối đa (MRL), nhiều mức tiệm cận ngưỡng phát hiện, làm tăng rủi ro không tuân thủ cho hàng nông sản XK.

Theo dự thảo mới, EU dự kiến hạ nhiều mức MRL xuống ngưỡng giới hạn định lượng do nhiều hoạt chất chưa được phê duyệt hoặc đã bị rút phê duyệt, áp dụng cho nhiều nhóm hàng như chè, cà phê, gia vị, rau quả và ngũ cốc. Đồng thời, EU cũng sửa đổi quy định kiểm dịch thực vật để siết chặt kiểm soát sinh vật gây hại, qua đó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến yêu cầu kiểm dịch và hồ sơ nhập khẩu.

Không riêng EU, nhiều thị trường XK chủ lực khác cũng đồng loạt nâng chuẩn. Nhật Bản tiếp tục duy trì mức dư lượng phổ biến 0,01 ppm đối với nhiều nhóm thực phẩm.

Đầu tư cho “vé vào cửa”

Australia và New Zealand cũng đang sửa đổi quy định theo hướng kiểm soát chặt hơn, tập trung điều chỉnh mức dư lượng tối đa (MRL) đối với một số hóa chất nông nghiệp và thuốc thú y trong thực phẩm. Động thái này cho thấy xu hướng các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt việc kiểm soát dư lượng hóa chất trong nông sản, thực phẩm.

Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ bổ sung yêu cầu về khai báo thông tin trên Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật hoặc Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật tái xuất khẩu. Từ ngày 4/8/2026, các nội dung quy định tại Phụ lục 4 của Quy định về kiểm dịch thực vật phải được ghi đầy đủ trên giấy chứng nhận và tuân thủ tiêu chuẩn ISPM 12. Nếu không đáp ứng yêu cầu này, giấy chứng nhận sẽ bị coi là không hợp lệ và lô hàng sẽ không được phép nhập khẩu vào Thổ Nhĩ Kỳ.

Trước xu hướng siết tiêu chuẩn trên diện rộng, các hiệp hội ngành hàng cũng khuyến nghị DN chủ động thích ứng. Với ngành gia vị, Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam đề nghị doanh nghiệp rà soát việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong vùng nguyên liệu. Đặc biệt, cần kiểm soát chặt các hoạt chất có nguy cơ bị hạ mức dư lượng tối đa (MRL) tại EU và các thị trường phát triển.

Không dừng ở vùng nguyên liệu, Hiệp hội này cũng khuyến cáo DN tăng cường kiểm nghiệm dư lượng trước khi XK và thường xuyên cập nhật yêu cầu kiểm dịch của từng thị trường. Đồng thời, cần phối hợp chặt chẽ với nhà nhập khẩu để bảo đảm hồ sơ, chứng từ và tiêu chuẩn chất lượng đáp ứng các quy định mới.

Đơn hàng XK nông sản có thể đang quay trở lại, nhưng “vé vào cửa” của các thị trường chưa bao giờ đắt như lúc này. Trong cuộc đua qua nhiều tầng áp lực, DN giữ được chuỗi giá trị sẽ giữ được đơn hàng.

Trong khi đó, áp lực với DN xuất khẩu nông sản không chỉ đến từ các hàng rào kỹ thuật. Theo cảnh báo mới nhất của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (Vasep) đưa ra hôm 1/7, bên cạnh rủi ro thị trường, cước vận tải container toàn cầu đang nổi lên là một thách thức lớn đối với hoạt động XK thủy sản trong nửa cuối năm.

Đáng lưu ý, thủy sản là ngành có tỷ trọng vận chuyển bằng container lạnh rất lớn và phụ thuộc chặt chẽ vào nhiệt độ, lịch tàu cũng như thời gian giao hàng.

Vì vậy, theo Vasep, mọi biến động về cước biển, phụ phí container lạnh, phụ phí nhiên liệu và phí bảo hiểm đều làm gia tăng chi phí XK của DN. Bên cạnh đó, tình trạng tắc nghẽn cảng hoặc thiếu chỗ trên tàu cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao hàng và khả năng thực hiện đơn hàng.

Áp lực càng lớn hơn khi thị trường vận tải biển bước vào mùa cao điểm. Hiệp hội này cho biết tâm lý đưa hàng về kho sớm để tránh rủi ro thuế quan đang khiến mùa nhập khẩu cuối năm đến sớm hơn thường lệ, qua đó làm gia tăng sức ép lên thị trường giao ngay. Với DN thủy sản, tác động rõ nhất nằm ở các tuyến vận chuyển sang Mỹ và EU, nơi chi phí container lạnh vốn đã cao hơn hàng khô và rất dễ phát sinh thêm các loại phụ phí.

Những diễn biến trên cho thấy áp lực với DN XK nông sản không còn đến từ một yếu tố riêng lẻ mà đang chồng lên nhiều tầng, từ tiêu chuẩn kỹ thuật, logistics đến chi phí vốn.

Đơn hàng có thể đang quay trở lại, nhưng “vé vào cửa” của các thị trường chưa bao giờ đắt như lúc này. Trong cuộc đua qua nhiều tầng áp lực, DN giữ được chuỗi giá trị sẽ giữ được đơn hàng. Phần còn lại sẽ bị chính các tiêu chuẩn mới đào thải.