Doanh nhân Bạch Thái Bưởi – Tấm gương sáng cho thương giới Việt Nam

Doanh nhân Bạch Thái Bưởi (1874 - 1932). Ảnh: https://znews.vn

Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và toàn cầu hóa, doanh nghiệp được định giá bằng vốn hóa, doanh nhân được xếp hạng theo giá trị tài sản, còn năng lực cạnh tranh trở thành thước đo sức mạnh của mỗi quốc gia. Thế nhưng, phía sau những chỉ số hiện đại ấy vẫn luôn tồn tại một câu hỏi cũ: làm thế nào để xây dựng những doanh nghiệp không chỉ làm giàu cho chính mình mà còn góp phần làm giàu cho đất nước?

Lịch sử doanh giới Việt Nam không có nhiều nhân vật trả lời câu hỏi ấy thuyết phục như doanh nhân Bạch Thái Bưởi (1874–1932).

Năm 1919, trên Nam Phong Tạp chí, học giả Phạm Quỳnh, dưới bút danh Thương Chi, đã viết bài nổi tiếng về Bạch Thái Bưởi. Trong bối cảnh báo chí đương thời thường ca ngợi những người giàu có hoặc nhiều quyền thế, ông không gọi Bạch Thái Bưởi là "đại phú", cũng không tôn là "vua tàu thủy", mà chỉ viết một câu ngắn gọn: "Ông Bạch Thái Bưởi, một cái gương cho thương giới nước ta."

Chỉ hơn mười chữ nhưng đã khái quát trọn vẹn một cuộc đời.

Phạm Quỳnh không chỉ nhìn thấy thành công về tài chính, mà còn nhìn thấy sự xuất hiện của một mẫu hình doanh nhân mới: người coi thương nghiệp không đơn thuần là con đường tạo dựng lợi nhuận, mà là phương thức góp phần phát triển quốc gia.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, nhận định ấy vẫn còn nguyên giá trị. Điều lịch sử ghi nhớ về Bạch Thái Bưởi không phải chỉ là những thành công trong kinh doanh, mà là tinh thần doanh nhân, khát vọng dân tộc và trách nhiệm đối với sự phát triển của đất nước.

Sinh ra khi Việt Nam còn là thuộc địa, trong bối cảnh nhiều ngành kinh tế quan trọng nằm trong tay tư bản Pháp và thương nhân Hoa kiều, Bạch Thái Bưởi hoàn toàn có thể lựa chọn một con đường ít rủi ro hơn: làm đại lý, trở thành đối tác hoặc chấp nhận vị trí thứ yếu trong một thị trường đã được định sẵn.

Nhưng ông chọn cạnh tranh.

Đó không chỉ là một quyết định kinh doanh, mà còn là lựa chọn của bản lĩnh và niềm tin vào năng lực của người Việt.

Khi bước vào ngành vận tải đường thủy, ông hiểu rất rõ những bất lợi của mình: vốn ít hơn, kỹ thuật yếu hơn, kinh nghiệm hạn chế hơn và gần như không có hậu thuẫn chính trị. Nhưng ông sở hữu một loại vốn mà không ai có thể mua được: niềm tin của đồng bào.

Chính niềm tin ấy trở thành lợi thế cạnh tranh lớn nhất, giúp ông từng bước xây dựng thương hiệu, chinh phục thị trường bằng chất lượng dịch vụ và lòng tự tôn dân tộc.

Khẩu hiệu "Người Việt đi tàu Việt" vì thế chưa bao giờ chỉ là một chiến dịch tiếp thị. Đó là lời khẳng định rằng người Việt hoàn toàn có thể làm chủ vận mệnh kinh tế của mình. Mỗi hành khách bước lên con tàu của Bạch Thái Bưởi không chỉ lựa chọn một phương tiện vận tải, mà còn gửi gắm niềm tin vào năng lực của người Việt.

Chính điều đó tạo nên khác biệt giữa một doanh nhân thành đạt và một doanh nhân mang khát vọng dân tộc.

Điều khiến tôi kính phục Bạch Thái Bưởi không phải gần ba mươi con tàu từng xuôi ngược khắp các dòng sông Bắc Kỳ, cũng không phải nhà máy đóng tàu hiện đại nhất Hải Phòng mà ông mua lại.

Điều đáng khâm phục nhất là tầm nhìn.

Ông xây dựng cả một hệ sinh thái gồm đội tàu, xưởng đóng tàu, nhà máy sửa chữa, hệ thống đại lý, nhà in, báo chí và nhiều dự án hạ tầng khác.

Ngày nay, chúng ta gọi đó là tư duy hệ sinh thái doanh nghiệp hay chuỗi giá trị tích hợp. Nhưng hơn một thế kỷ trước, Bạch Thái Bưởi đã thực hành điều ấy bằng trực giác của một doanh nhân xuất chúng. Ông hiểu rằng một doanh nghiệp bền vững không được xây dựng trên một sản phẩm đơn lẻ, mà trên một hệ thống có khả năng tạo ra giá trị liên tục.

Đó cũng là bài học mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam hôm nay vẫn đang theo đuổi.

Có người giàu vì gặp thời.

Có người gặp thời nhưng vẫn thất bại.

Điều làm nên Bạch Thái Bưởi không phải thời thế, mà là bản lĩnh.

Ông bước vào những lĩnh vực chưa từng có người Việt dẫn đầu, chấp nhận cạnh tranh, chấp nhận thất bại và chấp nhận rủi ro. Nhưng ông chưa bao giờ chấp nhận tâm lý tự ti của một dân tộc.

Càng thành công, khát vọng của ông càng lớn. Từ những dòng sông, ông hướng ra biển lớn, mong chuyên chở không chỉ hàng hóa mà cả khát vọng Việt Nam.

Tác giả bên bức chân dung doanh nhân Bạch Thái Bưởi

Có một chi tiết trong cuộc đời Bạch Thái Bưởi luôn khiến tôi suy nghĩ.

Ông từng nghiên cứu các dự án cấp nước, thoát nước, điện chiếu sáng và tuyến đường sắt từ Nam Định đến Hải Phòng. Nếu những dự án ấy thành công, chính hoạt động vận tải đường thủy của ông có thể mất đi một phần lợi thế.

Nhưng ông vẫn theo đuổi.

Bởi ông hiểu rằng doanh nhân không chỉ tạo dựng doanh nghiệp cho riêng mình, mà còn góp phần tạo dựng hạ tầng và động lực phát triển cho cả xã hội.

Đó cũng là ranh giới giữa hai kiểu doanh nhân.

Một bên tìm kiếm đặc quyền. Một bên tạo dựng năng lực.

Một bên tích lũy tài sản. Một bên kiến tạo di sản.

Tài sản có thể mất đi theo chu kỳ kinh tế hay biến động của thời cuộc. Nhưng di sản, nếu được xây dựng trên những giá trị bền vững, sẽ tiếp tục truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ.

Lựa chọn cái tên Heritage Bình Chuẩn cho con tàu di sản đầu tiên của Lux Cruises, tôi mong được tiếp nối tinh thần doanh nhân ấy. Việc Heritage Bình Chuẩn được hạ thủy đúng dịp tròn một thế kỷ kể từ ngày tàu Bình Chuẩn của Bạch Thái Bưởi ra đời cũng là lời tri ân đối với một doanh nhân đã chứng minh rằng văn hóa, lòng yêu nước và kinh doanh hoàn toàn có thể đồng hành.

Nếu tàu Bình Chuẩn năm 1919 mang theo khát vọng chấn hưng thương trường Việt Nam, thì Heritage Bình Chuẩn hôm nay mong muốn đưa câu chuyện Việt Nam ra thế giới bằng ngôn ngữ của văn hóa, của di sản và của lòng hiếu khách.

Chúng tôi tin rằng du lịch không chỉ đưa con người đến một điểm đến, mà còn giúp họ hiểu sâu hơn về lịch sử, bản sắc và những giá trị đã làm nên một dân tộc.

Trong thời đại AI, robot và dữ liệu lớn, chúng ta nói nhiều về công nghệ. Nhưng công nghệ không tạo nên phẩm giá của doanh nhân. Chỉ con người mới làm được điều đó.

Bạch Thái Bưởi không chỉ để lại những con tàu. Ông để lại cho thương giới Việt Nam một niềm tin rằng doanh nhân có thể mang trên vai trách nhiệm với cộng đồng, với văn hóa và với tương lai của đất nước.

Có lẽ vì thế mà hơn một thế kỷ trước, Phạm Quỳnh đã gọi ông là "một cái gương cho thương giới nước ta."

Hơn một trăm năm sau, danh xưng ấy vẫn không hề cũ.

Ngược lại, trong hành trình Việt Nam khát vọng xây dựng những doanh nghiệp mang tầm khu vực và thế giới, đó vẫn là một chuẩn mực để mỗi doanh nhân soi mình: cạnh tranh bằng năng lực, dẫn dắt bằng giá trị và để lại di sản cho dân tộc.