Doanh nhân kiều bào là 'kiều lực' lớn hơn kiều hối

Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được trao đổi cùng kiều bào dự Chương trình họp mặt người Việt Nam ở nước ngoài mừng Xuân Bính Ngọ 2026 tại TPHCM. Ảnh: VIỆT DŨNG

Trong mô hình đó, doanh nhân kiều bào có thể trở thành một cấu phần của hệ sinh thái doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo và hội nhập toàn cầu của thành phố.

Mạng lưới các “đầu cầu kinh tế” của thành phố

Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2-8-2026 của Bộ Chính trị xác định người Việt Nam ở nước ngoài là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới, đồng hành và trực tiếp tham gia vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Cách tiếp cận này tạo nền tảng để chuyển từ tư duy “vận động kiều bào đóng góp” sang “đồng hành, tạo cơ chế để kiều bào cùng kiến tạo giá trị”.

Với TPHCM, giá trị đặc biệt của doanh nhân kiều bào nằm ở khả năng mang về cùng lúc nhiều nguồn lực: vốn, công nghệ, tri thức quản trị, tiêu chuẩn quốc tế, mạng lưới khách hàng - đối tác, khả năng tiếp cận các quỹ đầu tư, viện nghiên cứu, trường đại học, tập đoàn đa quốc gia và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một doanh nhân người Việt tại Hàn Quốc có thể đầu tư dự án, đồng thời kết nối tập đoàn công nghệ, quỹ đầu tư hoặc trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) với TPHCM.

Các chuyên gia, trí thức, doanh nhân kiều bào dự Tọa đàm phát huy nguồn lực kiều bào trong tận dụng thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 phục vụ phát triển TPHCM, ngày 5-2. Ảnh: Minh Hoàng

Một doanh nhân Việt tại Silicon Valley có thể giúp startup Việt tiếp cận công nghệ, vốn mạo hiểm và thị trường Hoa Kỳ. Chuyên gia tài chính tại Singapore, London, New York hay Dubai có thể tham gia thiết kế sản phẩm, chuẩn mực quản trị và kết nối các định chế tài chính. Doanh nhân logistics tại châu Âu có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tiếp cận tiêu chuẩn xanh và hệ thống phân phối của Liên minh châu Âu...

Nếu chỉ tính đóng góp bằng số tiền chuyển về, chúng ta sẽ bỏ qua phần giá trị có thể lớn hơn rất nhiều. Tôi gọi đó là “kiều hối tri thức”, “kiều hối công nghệ”, “kiều hối mạng lưới” - những “kiều lực” có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa, nâng năng suất, mở thị trường và hình thành năng lực mới cho doanh nghiệp trong nước.

Lợi thế của doanh nhân kiều bào nằm ở khả năng hiểu 2 thị trường cùng lúc. Họ hiểu Việt Nam, đồng thời am hiểu pháp luật, văn hóa kinh doanh, tiêu chuẩn kỹ thuật, hệ thống phân phối và cách ra quyết định của nước sở tại. Đây là năng lực rất cần thiết khi doanh nghiệp Việt Nam bước ra thị trường quốc tế.

Nhiều doanh nghiệp trong nước có sản phẩm tốt nhưng thiếu thông tin thị trường, thiếu đối tác tin cậy, chưa nắm rõ các tiêu chuẩn quốc tế và phải trả chi phí lớn cho quá trình thử - sai. Một doanh nhân kiều bào có uy tín, am hiểu thị trường sở tại có thể giúp rút ngắn quá trình này.

Vì vậy, TPHCM có thể xem cộng đồng doanh nhân Việt Nam trên thế giới như mạng lưới các “đầu cầu kinh tế” của thành phố. TPHCM có thể hình thành Mạng lưới doanh nhân Việt Nam toàn cầu theo các cụm tài chính - fintech, bán dẫn - AI, công nghệ sinh học - y tế, giáo dục - nguồn nhân lực, logistics - chuỗi cung ứng, công nghệ xanh - năng lượng, đổi mới sáng tạo - đầu tư mạo hiểm. Mỗi cụm nên có đầu mối, nhiệm vụ và chỉ số kết quả cụ thể, gắn chuyên gia, doanh nhân với nhu cầu phát triển thực tế của thành phố.

“Đặt hàng” nguồn lực kiều bào

Thay đổi quan trọng trong giai đoạn mới là phương thức chính sách: từ “mời gọi kiều bào” sang “đặt hàng nguồn lực kiều bào”. Thành phố nên công bố bài toán, doanh nhân và chuyên gia kiều bào đề xuất giải pháp, các bên cùng triển khai và đánh giá bằng kết quả.

TPHCM có thể đặt hàng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tham gia những bài toán cụ thể như AI cho quản trị đô thị; logistics xanh cho hệ thống cảng; bán dẫn và thiết kế chip; giải pháp tài chính số; công nghệ sinh học trong y tế; năng lượng sạch; hoặc chương trình giúp startup TPHCM tiếp cận quỹ đầu tư quốc tế.

Chuyên gia, doanh nhân kiều bào cũng không nhất thiết phải trở về Việt Nam sinh sống toàn thời gian. Họ có thể làm việc theo dự án, hợp đồng chuyên gia, nhóm nghiên cứu chung, cơ chế luân phiên hoặc hợp tác xuyên biên giới. Trong thời đại số, tri thức, công nghệ, mạng lưới và giá trị có thể “trở về” bằng nhiều mô hình linh hoạt.

VKBIA cùng UBND tỉnh Lâm Đồng và Bộ Công thương tổ chức Chương trình xúc tiến Thương mại cấp quốc gia cho các tỉnh khu vực Tây Nguyên với đối tác Hàn Quốc. Ảnh: VKBIA

Một điểm nghẽn hiện nay là người Việt Nam ở nước ngoài có ý tưởng, có đối tác, thậm chí có nguồn lực, nhưng khi triển khai tại Việt Nam lại phải tiếp cận nhiều cơ quan và tự tìm hiểu nhiều quy trình.

Vì vậy, tôi đề xuất TPHCM nghiên cứu một đầu mối “một cửa” dành cho đầu tư và đổi mới sáng tạo của người Việt Nam ở nước ngoài. Tốc độ và sự rõ ràng của quy trình chính là một phần của năng lực cạnh tranh đô thị.

Môi trường có những bài toán đủ lớn, quyền chủ động, chính sách đãi ngộ phù hợp, thủ tục nhanh, đội ngũ cộng sự tốt và khả năng đưa ý tưởng thành sản phẩm chính là môi trường “hút” được nguồn lực và nhân tài.

Một nền tảng số song ngữ hoặc đa ngữ, cập nhật thường xuyên cơ hội đầu tư, nhu cầu công nghệ và đầu mối hợp tác sẽ giúp chuyển từ “có nguồn lực” sang “kết nối đúng nguồn lực”.

Vấn đề quan trọng nữa là theo dõi kết quả sau các hoạt động xúc tiến. Chúng ta có nhiều hội nghị được tổ chức tốt, nhiều biên bản ghi nhớ (MOU) được ký, nhưng sau sự kiện đôi khi thiếu bộ phận theo dõi đến cùng.

Nên chăng, “sau MOU phải là KPI” - tức những chỉ số kết quả có thể đo đếm được. Sau 6 tháng, 12 tháng phải biết bao nhiêu kết nối trở thành dự án, bao nhiêu vốn được huy động, bao nhiêu công nghệ được ứng dụng và bao nhiêu doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng.

Những “người phiên dịch hệ sinh thái”

Mục tiêu lớn hơn là sử dụng mạng lưới doanh nhân kiều bào để giúp doanh nghiệp TPHCM tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Kiều bào có thể đóng vai trò như những “người phiên dịch hệ sinh thái”: giúp doanh nghiệp hiểu tiêu chuẩn, văn hóa kinh doanh, quy trình mua hàng, yêu cầu ESG, cách kiểm soát chất lượng và cả những quy tắc bất thành văn của từng thị trường.

TPHCM có thể nghiên cứu một chương trình kết nối nhà cung cấp toàn cầu, lựa chọn các doanh nghiệp Việt Nam có tiềm năng và ghép cặp với doanh nhân kiều bào, đối tác quốc tế để nâng cấp tiêu chuẩn, tìm khách hàng, thử nghiệm đơn hàng và từng bước trở thành nhà cung cấp. Giá trị cuối cùng không dừng ở một hợp đồng xuất khẩu, mà là giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng năng lực quản trị, công nghệ và tiêu chuẩn để có vị trí bền vững trong chuỗi cung ứng.

Doanh nhân kiều bào luôn mang trong mình tình cảm với quê hương. Trong một nền kinh tế hiện đại, tình cảm của kiều bào với quê hương cần được chuyển hóa thành cơ chế hợp tác chuyên nghiệp, bình đẳng và hiệu quả. Họ không chỉ là những người “ở nước ngoài hướng về quê hương”, mà có thể trở thành một thành phần hữu cơ của hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam toàn cầu.

TPHCM có lợi thế để đi đầu trong cách tiếp cận này với quy mô thị trường lớn, hệ sinh thái doanh nghiệp năng động, hệ thống trường đại học, khu công nghệ, cộng đồng startup và những mô hình phát triển mới. Khi những nền tảng ấy được kết nối với mạng lưới người Việt Nam trên thế giới, thành phố có thể hình thành một loại “hạ tầng mềm” rất mạnh cho giai đoạn phát triển mới.

Ngoài mang nguồn lực về Việt Nam, doanh nhân kiều bào có thể giúp đưa doanh nghiệp Việt Nam ra thế giới. Khi một doanh nhân Việt tại Hàn Quốc mở cánh cửa vào chuỗi cung ứng; một chuyên gia tại Hoa Kỳ kết nối công nghệ và vốn mạo hiểm; một chuyên gia tại Singapore tham gia xây dựng hệ sinh thái tài chính hay một nhà khoa học người Việt tại Nhật Bản cùng trường đại học TPHCM phát triển công nghệ mới, ranh giới giữa nguồn lực trong nước và ngoài nước ngày càng thu hẹp.

Thay vào đó là một hệ sinh thái Việt Nam toàn cầu, trong đó trí tuệ, vốn, công nghệ, thị trường và con người lưu chuyển hai chiều để cùng tạo ra giá trị.

TPHCM có cơ hội trở thành nơi hội tụ và kết nối năng lực của người Việt Nam trên toàn thế giới với những bài toán phát triển lớn của thành phố và đất nước.

Đó cũng là điều chúng tôi kỳ vọng: doanh nhân kiều bào từ “hướng về quê hương” trở thành những người cùng đứng trong đội hình phát triển của quê hương, góp phần nâng cao năng lực Việt Nam vươn ra thế giới.