Doanh nhân Lê Minh Đức: Khởi nghiệp giáo dục công nghệ, kiến tạo tương lai số cho thế hệ trẻ

AI đang mở ra những không gian kinh doanh mới, đồng thời đặt ra yêu cầu chuẩn bị nguồn nhân lực cho nền kinh tế số. Lựa chọn khởi nghiệp trong lĩnh vực giáo dục công nghệ, anh Lê Minh Đức, Giám đốc Trung tâm Sáng tạo Công nghệ 8-bit tại Thanh Hóa, hướng tới xây dựng môi trường để trẻ em tiếp cận lập trình, robotics và trí tuệ nhân tạo (AI) một cách bài bản.

Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, Tạp chí Tài chính Doanh nghiệp trao đổi với anh về hành trình khởi nghiệp, giá trị của giáo dục công nghệ và định hướng phát triển trong thời gian tới.

Được biết, trung tâm Sáng tạo Công nghệ 8-bit lựa chọn đào tạo lập trình, robotics và AI cho trẻ em. Điều gì khiến anh quyết định theo đuổi lĩnh vực này và xác định hướng phát triển cho trung tâm?

Trong quá trình làm kinh doanh, đào tạo và tiếp xúc với công nghệ, tôi nhận thấy công nghệ đang thay đổi nhanh chóng cách con người học tập, làm việc và giải quyết vấn đề. Nếu trẻ chỉ tiếp cận công nghệ với vai trò người sử dụng thiết bị, các em sẽ khó có cơ hội hiểu cách công nghệ vận hành và tự tạo ra sản phẩm của mình. Đó là một trong những lý do tôi muốn xây dựng môi trường để trẻ có thể chủ động khám phá, thử nghiệm và sáng tạo bằng công nghệ.

Tại Trung tâm Sáng tạo Công nghệ 8-bit, chúng tôi không xem lập trình, robotics và AI là những môn học riêng biệt hay chỉ dành cho trẻ có năng khiếu đặc biệt. Đây là những công cụ giáo dục giúp học viên rèn luyện tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề thông qua các hoạt động thực hành.

Tôi tin rằng nơi trẻ sinh ra không nên quyết định giới hạn cơ hội công nghệ mà các em được tiếp cận. Với phương pháp phù hợp và sự phối hợp giữa doanh nghiệp, nhà trường cùng gia đình, học sinh ở nhiều địa phương có thể tự tin phát triển năng lực để bước vào tương lai số - Anh Lê Minh Đức nhấn mạnh.

Chẳng hạn, khi lập trình một nhân vật di chuyển hoặc lắp ráp robot để thực hiện nhiệm vụ, học viên phải xác định yêu cầu, chia nhỏ vấn đề, kiểm tra cách làm và điều chỉnh khi kết quả chưa đạt. Quá trình đó giúp các em hiểu rằng một sản phẩm công nghệ không tự nhiên xuất hiện mà là kết quả của việc tìm tòi, thử nghiệm và cải tiến.

Chúng tôi hướng đến ba nhóm năng lực chính. Đó là kiến thức và kỹ năng công nghệ nền tảng; tư duy logic, sáng tạo, phản biện; cùng khả năng hợp tác, trình bày ý tưởng và chủ động học hỏi. Đây là những năng lực cần thiết trong môi trường làm việc đang thay đổi nhanh chóng.

Theo tôi, mục tiêu của giáo dục công nghệ không phải biến tất cả trẻ em thành lập trình viên. Điều quan trọng là giúp các em hiểu công nghệ có thể giải quyết những vấn đề gì, đâu là giới hạn của công nghệ và làm thế nào để ứng dụng nó một cách có trách nhiệm. Khi có nền tảng đó, các em sẽ có thêm lợi thế dù lựa chọn ngành nghề nào trong tương lai.

AI ngày càng có khả năng hỗ trợ con người trong nhiều công việc. Theo anh, trẻ em nên tiếp cận công nghệ này như thế nào để tận dụng lợi ích mà không trở nên phụ thuộc vào công cụ?

AI đang hỗ trợ con người trong nhiều hoạt động, từ tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu đến tạo nội dung và hỗ trợ lập trình. Nếu được hướng dẫn phù hợp, trẻ có thể sử dụng AI để mở rộng khả năng khám phá, tiếp cận nhiều cách giải quyết một vấn đề và dành thêm thời gian cho những hoạt động đòi hỏi tư duy.

Tuy nhiên, sử dụng được AI không đồng nghĩa với việc hiểu hay làm chủ công nghệ. Nếu chỉ nhập câu lệnh rồi sao chép kết quả, trẻ có nguy cơ phụ thuộc vào công cụ, trong khi chưa đủ khả năng nhận biết thông tin sai lệch hoặc đánh giá chất lượng sản phẩm. Vì vậy, AI cần được xem là phương tiện hỗ trợ học tập, không phải công cụ thay thế tư duy của người học.

Tôi đánh giá cao phương pháp học thông qua dự án. Thay vì chỉ yêu cầu AI tạo một bức tranh hoặc viết một đoạn văn, giáo viên có thể giao cho học viên nhiệm vụ thiết kế sản phẩm hỗ trợ học tập, xây dựng trò chơi tương tác hoặc phát triển ý tưởng robot. Các em phải xác định mục tiêu, lựa chọn cách thực hiện, sử dụng AI ở những khâu phù hợp, sau đó kiểm tra kết quả và giải thích phương án mình lựa chọn.

Cách học này giúp trẻ hiểu rằng giá trị của công nghệ không chỉ nằm ở tốc độ tạo ra sản phẩm mà còn ở khả năng xác định đúng vấn đề và đánh giá kết quả. Khi AI đưa ra phương án chưa phù hợp, học viên cần biết đặt câu hỏi, kiểm chứng và điều chỉnh thay vì chấp nhận ngay câu trả lời.

Bên cạnh phương pháp học, an toàn số cũng là nội dung không thể thiếu. Trẻ cần được hướng dẫn bảo vệ dữ liệu cá nhân, kiểm chứng thông tin, tôn trọng bản quyền và nhận thức được những hạn chế của AI. Phụ huynh, giáo viên cần lựa chọn công cụ phù hợp với độ tuổi, đồng thời định hướng thời lượng và mục đích sử dụng.

Theo tôi, điều cần quan tâm không chỉ là trẻ biết sử dụng công cụ nào, mà là các em có thể giải thích cách mình làm, đánh giá kết quả và chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình hay không. Đó mới là nền tảng để AI hỗ trợ sự phát triển lâu dài của người học.

Từ thực tiễn phát triển 8-bit tại Thanh Hóa, anh nhìn nhận thế nào về cơ hội và thách thức khi phát triển giáo dục công nghệ tại các địa phương? Đâu là định hướng của trung tâm trong thời gian tới?

Tôi nhận thấy nhu cầu trang bị kiến thức và kỹ năng công nghệ cho trẻ ngày càng rõ rệt. Cùng với sự phát triển của các nền tảng lập trình, công cụ AI và học liệu trực tuyến, cơ hội tiếp cận tri thức đã rộng mở hơn trước. Học sinh ở các địa phương hoàn toàn có thể tham gia những hoạt động giáo dục công nghệ chất lượng nếu có chương trình phù hợp, đội ngũ hướng dẫn tốt và điều kiện thực hành cần thiết.

Tuy nhiên, thách thức không chỉ nằm ở thiết bị hay đường truyền mà còn ở chất lượng tổ chức đào tạo và cơ hội trải nghiệm thực tế. Một số phụ huynh chưa có đủ thông tin để phân biệt việc học công nghệ bài bản với việc sử dụng thiết bị đơn thuần. Nhà trường và gia đình cũng có những băn khoăn về độ an toàn của AI, thời lượng sử dụng màn hình và tính phù hợp của chương trình với từng lứa tuổi.

Để giải quyết những vấn đề này, giáo dục công nghệ cần có lộ trình rõ ràng. Trẻ nhỏ có thể bắt đầu với tư duy logic, lắp ráp và điều khiển robot; ở những độ tuổi tiếp theo, các em từng bước tiếp cận lập trình trực quan, ngôn ngữ lập trình như Python và các dự án ứng dụng AI phù hợp. Chương trình cần được thiết kế theo khả năng tiếp nhận của người học, thay vì chạy theo xu hướng công nghệ.

Hiện 8-bit có 3 cơ sở tại Thanh Hóa, tập trung vào các chương trình robotics, lập trình và công nghệ sáng tạo. Trung tâm cũng từng tổ chức, đồng hành cùng học viên tham gia các sân chơi robotics, lập trình và công nghệ. Nhiều học viên đạt thành tích tại các cuộc thi cấp tỉnh, cấp quốc gia, trong đó có thành tích huy chương vàng tại WRCF ở Bắc Kinh, Trung Quốc.

Với chúng tôi, kết quả đào tạo không chỉ được nhìn nhận qua giải thưởng hay sản phẩm nổi bật. Sự tiến bộ còn thể hiện ở việc học viên chủ động hơn khi đặt câu hỏi, kiên trì hơn trong quá trình sửa lỗi và tự tin hơn khi trình bày ý tưởng. Đây là những thay đổi cần được theo dõi xuyên suốt quá trình học tập.

Trong thời gian tới, 8-bit định hướng tiếp tục hoàn thiện chương trình đào tạo, nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và tăng cường hợp tác với trường học, các đơn vị công nghệ. Chúng tôi cũng hướng tới phát triển thành chuỗi thương hiệu giáo dục công nghệ, từng bước mở rộng cơ hội học tập và trải nghiệm cho học sinh tại Thanh Hóa cũng như các địa phương khác.

Mục tiêu dài hạn là góp phần xây dựng hệ sinh thái giáo dục công nghệ, nơi trẻ em được tiếp cận kiến thức, có điều kiện thực hành và được khuyến khích thử sức với những ý tưởng mới. Tôi tin rằng nơi trẻ sinh ra không nên quyết định giới hạn cơ hội công nghệ mà các em được tiếp cận. Với phương pháp phù hợp và sự phối hợp giữa doanh nghiệp, nhà trường cùng gia đình, học sinh ở nhiều địa phương có thể tự tin phát triển năng lực để bước vào tương lai số.

Xin cảm ơn anh, nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, chúc anh cùng cộng đồng doanh nhân Việt Nam luôn vững vàng bản lĩnh, đổi mới sáng tạo, gặt hái nhiều thành công và tiếp tục tạo ra những giá trị thiết thực cho xã hội, góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số!