Độc đáo cảnh đập lúa bằng Pảng Thống của người Mông ở Mù Cang Chải

Ngày 13/10, vượt đèo Khau Phạ dài khoảng 27km, PV Báo Xây dựng có mặt tại Mù Cang Chải. Mùa vàng rẻo cao đẹp như một bức tranh. Những thửa ruộng bậc thang uốn lượn theo sườn núi, lớp nọ nối tiếp lớp kia, tạo thành những đường cong mềm mại giữa màu xanh thẳm của đại ngàn.

Từ bản Trống Tông, xã La Pán Tẩn, tỉnh Lào Cai, nhìn xuống quốc lộ 37, từng bậc ruộng lúa nối tiếp nhau, tựa  như cầu thang vàng vươn tận đỉnh núi cao. Vẻ đẹp ấy khiến nhiều du khách thích thú, dừng chân chụp ảnh để lưu lại khoảnh khắc đẹp.

Trong khi người dân miền xuôi đã cơ giới hóa sản xuất, sử dụng máy gặt đập để giảm sức lao động trong thu hoạch lúa thì ở Mù Cang Chải, người dân vẫn dùng thùng gỗ thô sơ để đập lúa. Những chiếc thùng gỗ được người dân thồ, vác lên tận ruộng bậc thang trên lưng núi.

Bà con ở Mù Cang Chải vẫn dùng sức người, sử dụng nông cụ truyền thống để cấy, gặt lúa, vận chuyển bó lúa đến đập tách hạt.

Để có được ruộng lúa trĩu bông, hạt thóc vàng óng, người dân phải cần mẫn gieo cấy, chăm sóc, dẫn nước và bảo vệ cây lúa qua nhiều tháng. Khi lúa chín, bà con tranh thủ thời tiết thuận lợi, đổi công để gặt lúa.

Sau khi gặt, lúa được phơi cho bớt hơi ẩm, sau đó thu gom, chia thành từng bó nhỏ để chuẩn bị đập. Công đoạn tách hạt được thực hiện thủ công bằng sức người và dùng nông cụ truyền thống mang tên Pảng Thống.

Chị Giàng Thị Chu, người dân bản Dào San, xã Lao Chải, tỉnh Lào Cai chia sẻ, điều kiện ruộng nương của mỗi hộ không giống nhau. Có gia đình có nhiều ruộng, nhưng cũng có hộ chỉ canh tác trên diện tích nhỏ, sản lượng phụ thuộc vào điều kiện sản xuất và thời tiết.

Những bao thóc thu về là nguồn lương thực cho bà con, là thành quả làm lụng vất vả trên những thửa ruộng bậc thang quanh co theo sườn núi.

Pảng Thống làm bằng gỗ, có hình dáng gần giống chiếc thùng vuông, miệng loe rộng và đáy thu nhỏ như hình phễu. Chiếc thùng có đáy rộng khoảng 70x70cm, chiều cao khoảng 70cm, miệng rộng gần 1m, thành gỗ dày khoảng 2cm. Cấu tạo miệng rộng, đáy thu nhỏ tạo thành khoảng chứa để hạt thóc rơi xuống trong quá trình đập. Pảng Thống được người dân sử dụng để đập lúa.

Cách sử dụng Pảng Thống khá đặc biệt, người dân cầm từng bó lúa nhỏ, dùng phần bông lúa đập mạnh vào cạnh hoặc góc của thùng gỗ. Dưới lực tác động liên tục, các hạt thóc dần rời khỏi bông, rơi xuống lòng thùng, người đập sẽ xoay bó lúa, thay đổi vị trí đập để hạt thóc được tách ra đều hơn.

Anh Hảng A Chua, ở Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai chia sẻ: "Việc sử dụng Pảng Thống để đập lúa phù hợp với điều kiện sản xuất ở vùng cao, nơi những thửa ruộng bậc thang nằm cheo leo trên sườn núi, đường đi nhỏ hẹp, quanh co. Nông cụ làm bằng gỗ này dễ vận chuyển lên các thửa ruộng bậc thang trên cao. Nếu đưa máy móc lên núi, người dân sẽ mất nhiều công sức do địa hình dốc, đường đi hiểm trở, máy móc nặng và khó di chuyển. Đập lúa bằng Pảng Thống tuy tốn sức người nhưng phù hợp với những thửa ruộng bậc thang trên cao, giúp bà con gìn giữ tập quán lao động truyền thống".

Với người dân Mù Cang Chải, chiếc Pảng Thống là một phần của tập quán lao động quen thuộc. 

Người dân thu thóc vào bao tải và mang về nhà. Trong bối cảnh du lịch trải nghiệm ngày càng được quan tâm, hình ảnh người dân đập lúa bằng Pảng Thống có thể giúp du khách hiểu thêm về đời sống và thói quen lao động sản xuất của người dân vùng cao. 

Người dân dê thóc để tách những hạt thóc lép và bụi ra khỏi những hạt thóc chắc mẩy.