Độc đáo lễ cúng máng nước của người M'Nông giữa đại ngàn Trường Sơn

Tại khu dân cư Bằng La, thôn Tak Xoai, Bảo tàng Đà Nẵng vừa phối hợp với UBND xã Trà Leng tổ chức phục dựng lễ hội cúng máng nước của đồng bào M'Nông. Là nghi lễ tín ngưỡng dân gian có từ lâu đời, lễ cúng máng nước giữ vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh và sinh hoạt cộng đồng của người M’Nông. Không chỉ gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình an, mùa màng tươi tốt, nghi lễ còn thể hiện sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên, nhắc nhở các thế hệ cùng chung tay bảo vệ rừng và nguồn nước.

Từ sáng sớm, người dân các thôn cùng già làng, người có uy tín đã tập trung chuẩn bị lễ vật, cây nêu và máng dẫn nước. Mỗi người một việc, không khí chuẩn bị diễn ra khẩn trương, thể hiện tinh thần đoàn kết và sự trân trọng đối với phong tục được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Già làng Hồ Văn Đề (92 tuổi) cho biết, lễ cúng máng nước được tổ chức để tạ ơn thần sông, thần nước, thần rừng đã ban cho buôn làng nguồn nước mát lành, giúp cây trồng sinh trưởng, mùa màng tươi tốt. Qua nghi lễ, các bậc cao niên cũng nhắc nhở con cháu phải biết quý trọng nguồn nước, giữ gìn rừng đầu nguồn để bảo đảm cuộc sống lâu dài.

Các già làng thực hiện nghi thức cúng hạ nguồn.

Phần nghi lễ bắt đầu khi các già làng mang lễ vật lên khu vực thượng nguồn. Trầu cau, heo và những sản vật địa phương được chuẩn bị để dâng cúng. Tại nơi có nguồn nước phù hợp, các già làng bày biện lễ vật, thành kính đọc lời khấn, cầu mong dòng nước luôn dồi dào, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, mọi người khỏe mạnh, buôn làng bình an.

Sau lời khấn, các già làng dùng tiết heo, hòa một ít vào dòng nước theo phong tục được tái hiện. Nghi thức khép lại trong tiếng reo vui của bà con khi dòng nước bắt đầu chảy theo máng về làng, mang theo niềm tin về một năm no đủ, thuận hòa.

Tại khu vực hạ nguồn, các già làng tiếp tục thực hiện nghi thức cúng với mâm lễ gồm trầu cau, bánh trái, gà, thủ lợn và các sản vật địa phương. Những lời khấn gửi gắm mong ước về gia đình mạnh khỏe, cuộc sống sung túc, các gia đình đoàn kết, buôn làng yên vui.

Qua từng nghi thức, người M’Nông bày tỏ lòng biết ơn đối với thiên nhiên, đồng thời nhắc nhau nâng niu, gìn giữ nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất. Đây cũng là dịp để các già làng kể lại phong tục, giải thích ý nghĩa của từng nghi lễ, giúp thế hệ trẻ hiểu và tiếp nối những giá trị văn hóa của dân tộc mình.

“Với đồng bào M’Nông, nguồn nước gắn liền với sinh hoạt, sản xuất và đời sống tín ngưỡng. Lễ cúng máng nước là dịp để cộng đồng bày tỏ lòng biết ơn thiên nhiên, thần linh đã ban nguồn nước, đồng thời gửi gắm ước vọng về mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, buôn làng bình an, no ấm”, già Đề bộc bạch.

Những cô gái hứng nguồn nước từ thượng nguồn sau khi các già làng thực hiện xong nghi thức cúng thần nước.

Theo ông Hồ Văn Vân, Phó Chủ tịch UBND xã Trà Leng, việc phục dựng lễ cúng máng nước góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời khẳng định vai trò của cộng đồng trong gìn giữ và trao truyền bản sắc dân tộc. Hoạt động này còn góp phần nâng cao ý thức bảo vệ rừng đầu nguồn, giữ gìn nguồn nước và mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng.

Đối với người dân vùng cao, bảo vệ rừng không chỉ là gìn giữ cảnh quan tự nhiên mà còn là bảo vệ nguồn nước phục vụ đời sống, sản xuất và duy trì môi trường sống bền vững. Vì vậy, những thông điệp được gửi gắm qua lễ cúng máng nước vẫn mang ý nghĩa thiết thực trong cuộc sống hôm nay.

Đáng chú ý, các già làng, nghệ nhân và người am hiểu phong tục trực tiếp thực hành, giới thiệu ý nghĩa của từng nghi thức. Nhờ đó, lễ cúng không chỉ được phục dựng để cộng đồng và du khách tìm hiểu mà còn trở thành dịp trao truyền tri thức dân gian, giúp thế hệ trẻ thêm hiểu, thêm tự hào về văn hóa truyền thống.

Dòng nước theo máng dẫn về làng, mang theo ước vọng no đủ của cộng đồng người M'Nông. 

Lãnh đạo UBND xã Trà Leng cho biết, địa phương mong muốn tạo điều kiện để người dân tiếp tục gìn giữ, thực hành các phong tục tốt đẹp, đồng thời quảng bá nét văn hóa đặc sắc của đồng bào M’Nông đến du khách. Qua đó, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, tạo điểm nhấn cho du lịch cộng đồng và gắn gìn giữ di sản với phát triển kinh tế địa phương.