Độc đáo tục kết chạ ngàn năm giữa hai làng Vạn Phúc - Nga My

Độc đáo phong tục nghìn năm

Sau một thiên niên kỷ, mối kết chạ giữa hai ngôi làng vẫn được gìn giữ nguyên vẹn, trở thành minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của những giá trị đoàn kết, nghĩa tình trong cộng đồng.

Các vị cao niên đọc chúc văn tại đình chính Vạn Phúc

Hơn 2.000 người dân của hai làng Vạn Phúc (nay thuộc xã Nam Phù, Hà Nội) và Nga My (nay thuộc xã Thanh Oai, Hà Nội) đã cùng hội tụ trong ngày hội lớn để thực hiện các nghi thức truyền thống, ôn lại chặng đường 1.000 năm gắn bó và tiếp nối lời giao ước của cha ông.

Tục kết chạ (kết nghĩa) vốn là một phong tục lâu đời của cư dân đồng bằng Bắc Bộ, được hình thành từ nhu cầu liên kết giữa các cộng đồng trong quá trình khai phá đất đai, trị thủy, phát triển sản xuất và bảo vệ cuộc sống trước thiên tai, địch họa. Qua nhiều thế kỷ, tục lệ này trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết và tương trợ giữa các làng quê Việt.

Điểm đặc biệt của mối kết chạ giữa Vạn Phúc và Nga My là hai làng không nằm liền kề mà cách nhau khoảng 30km. Dù khoảng cách địa lý khá xa, hai cộng đồng vẫn duy trì mối giao hảo bền chặt suốt nhiều thế kỷ.

Theo thần phả và các tư liệu còn lưu giữ tại hai đình làng, tục kết chạ bắt nguồn từ thời vua Lý Thái Tổ, khi kinh thành Thăng Long vừa được xây dựng. Trong quá trình trị thủy, đắp đê bảo vệ vùng đất ven sông trước những trận lũ lớn, cư dân hai làng đã cùng nhau vượt qua khó khăn, từ đó kết nghĩa anh em và nguyện gìn giữ tình giao hảo cho các thế hệ sau.

Đại diện dân làng Nga My làm lễ dâng hương tại đình chính Vạn Phúc trong lễ kỷ niệm 1.000 năm kết chạ

Bà Trần Thị Vân, một người dân làng Vạn Phúc, cho biết để chuẩn bị cho ngày hội, người dân trong làng đã tất bật suốt cả tháng. Từ việc chuẩn bị nghi lễ đến đón tiếp những "quan anh" từ Nga My đều được thực hiện chu đáo, thể hiện sự trân trọng đối với mối nghĩa tình đã được gìn giữ suốt 1.000 năm.

Điều đáng quý, theo bà Vân, là những quy ước truyền thống vẫn được hai làng bảo tồn gần như nguyên vẹn. Người dân luôn xưng hô với nhau bằng danh xưng "quan anh", trai gái hai làng không kết hôn vì coi nhau như người một nhà, đồng thời duy trì việc thăm hỏi, dự lễ hội và chia sẻ với nhau trong những sự kiện quan trọng của mỗi địa phương.

Sự tiếp nối liên tục ấy đã biến tục kết chạ không chỉ còn là câu chuyện được ghi trong thần phả mà trở thành một di sản văn hóa phi vật thể đang hiện hữu trong đời sống cộng đồng.

Gióng chuông tại đình Vạn Phúc mở màn phần lễ

Ông Bùi Xuân Hiền, người làng Nga My, xúc động khi tham dự lễ hội tại Vạn Phúc. Theo ông, các tư liệu Hán Nôm còn lưu giữ tại hai đình đã ghi lại nhiều minh chứng về tinh thần tương trợ giữa hai làng. Cuối thế kỷ XIX, khi đình Vạn Phúc bị lũ sông Hồng tàn phá, người dân Nga My đã quyên góp để cùng tu sửa. Đến khi đình Nga My được trùng tu, người Vạn Phúc cũng mang lễ vật sang chung vui.

Theo ông Hiền, trong điều kiện giao thông cách đây hàng trăm năm còn nhiều khó khăn, việc người dân hai làng đều đặn đi bộ hàng chục kilomet để thăm hỏi, giúp đỡ nhau càng cho thấy mối giao hảo ấy không chỉ mang ý nghĩa hình thức mà đã trở thành một phần trong đời sống của cộng đồng.

Tiết mục múa lân sư tại lễ kỷ niệm

Biểu tượng của tinh thần đại đoàn kết

Nhà sử học Lê Văn Lan đánh giá tục kết chạ giữa Vạn Phúc và Nga My là trường hợp rất hiếm trong không gian văn hóa làng Việt.

Theo ông, phần lớn các làng kết chạ ở đồng bằng Bắc Bộ thường nằm gần nhau, chỉ cách một con sông hoặc một cánh đồng để thuận tiện qua lại. Trong khi đó, khoảng cách khoảng 30km giữa Vạn Phúc và Nga My cách đây cả nghìn năm là một hành trình không hề dễ dàng với nhiều sông ngòi, bãi bồi và trở ngại giao thông. Thế nhưng người dân hai làng vẫn duy trì đều đặn việc thăm hỏi và giữ trọn lời giao ước qua nhiều biến động lịch sử.

Không chỉ đặc biệt về không gian, tục kết chạ của hai làng còn có giá trị nổi bật về thời gian. Nếu nhiều tục kết chạ khác chỉ hình thành từ thế kỷ XVIII hoặc XIX thì mối giao hảo giữa Vạn Phúc và Nga My đã kéo dài suốt một thiên niên kỷ - điều hiếm thấy trong lịch sử văn hóa làng xã Việt Nam.

Điểm nhấn của lễ kỷ niệm là chương trình nghệ thuật "Vạn Phúc - Nga My: Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích"

Theo nhà sử học Lê Văn Lan, trong bối cảnh nhiều phong tục truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một, việc hai làng vẫn bảo tồn được cả nghi thức lẫn tinh thần của tục kết chạ suốt 1.000 năm là điều đặc biệt đáng trân trọng.

Giá trị cốt lõi của tục lệ này không chỉ nằm ở các nghi thức lễ hội mà còn ở tinh thần trọng nghĩa tình, đề cao sự sẻ chia và lấy cộng đồng làm nền tảng xây dựng cuộc sống - những giá trị vẫn còn nguyên ý nghĩa trong xã hội hiện đại.

Ông Nguyễn Yên, nguyên Chủ tịch UBND xã Vạn Phúc, cho rằng tục kết chạ là sự kết tinh của nhiều giá trị cốt lõi trong văn hóa Việt Nam như tinh thần đoàn kết, trọng lễ nghĩa, sự hy sinh và tương trợ lẫn nhau giữa các cộng đồng.

Điểm nhấn của lễ kỷ niệm là chương trình nghệ thuật "Vạn Phúc - Nga My: Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích" với sự tham gia của các ca sĩ Sao Mai Tuấn Anh, Minh Thúy, Dương Đức, Hạ Lan, Trâm Anh cùng đông đảo nghệ sĩ múa chuyên nghiệp và người dân hai làng.

Theo Tổng đạo diễn, nhà báo Lục Hường, toàn bộ chương trình được xây dựng trên hình tượng xuyên suốt là "dòng sông nghĩa tình". Dù Vạn Phúc và Nga My không cùng nằm trên một dòng sông, nhưng giữa hai làng luôn tồn tại một "dòng chảy" đặc biệt - dòng chảy của tình nghĩa, của những giá trị đạo lý được vun đắp liên tục từ năm 1026 đến nay.

Khách mời và nhân dân hai làng Vạn Phúc - Nga My tham dự lễ kỷ niệm

Một điểm đặc biệt của chương trình là sự kết hợp giữa nghệ sĩ chuyên nghiệp với chính những chủ thể của di sản. Từ các cụ cao niên đến học sinh hai làng đều trực tiếp tham gia biểu diễn, tái hiện lịch sử và các nghi lễ truyền thống.

Theo Tổng đạo diễn Lục Hường, khi người dân trở thành nhân vật chính trên sân khấu, ranh giới giữa người biểu diễn và khán giả gần như được xóa nhòa. Chính sự mộc mạc, chân thực ấy đã tạo nên bức tranh sinh động về khối đại đoàn kết cộng đồng, đồng thời truyền tải giá trị của di sản bằng chính những con người đang gìn giữ nó.

Đông đảo nhân dân hai làng Vạn Phúc - Nga My tham dự lễ kỷ niệm

Nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm kết chạ, người dân hai làng cũng thống nhất nhiều định hướng nhằm tiếp tục phát huy giá trị di sản trong giai đoạn mới.

Theo đó, hai địa phương sẽ phối hợp bảo tồn và số hóa các tư liệu Hán Nôm, thần phả, sắc phong đang lưu giữ tại hai đình; đưa câu chuyện kết chạ vào giáo dục truyền thống cho học sinh; đồng thời phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch văn hóa, tâm linh.

Lễ kỷ niệm không chỉ là dịp để ôn lại lịch sử của hai ngôi làng mà còn góp phần khẳng định sức sống bền bỉ của những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại. Sau 1.000 năm, tục kết chạ Vạn Phúc - Nga My vẫn được gìn giữ như một biểu tượng của tinh thần đại đoàn kết, của đạo lý "trọng nghĩa, trọng tình" và là một di sản văn hóa đặc sắc cần tiếp tục được bảo tồn, phát huy trong dòng chảy phát triển của Thủ đô và đất nước.