Đổi mới căn bản phương thức phổ biến pháp luật

Đoàn đại biểu các tỉnh Đồng Tháp và Quảng Ninh thảo luận ở tổ. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Trao đổi bên hành lang Quốc hội, một số đại biểu đã chia sẻ nhiều ý kiến tâm huyết nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước trong tình hình mới.

Liên quan đến dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Duy Tiến (Tây Ninh) cho rằng, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật được ban hành năm 2012, qua 14 năm thực hiện đến nay đã phát sinh nhiều bất cập, hạn chế, nhất là trước yêu cầu mới của phát triển đất nước, nên cần thiết phải sửa đổi toàn diện Luật này. Theo đại biểu, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, cần có sự thay đổi trong cách thức triển khai nhiệm vụ của cơ quan nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Duy Tiến (Tây Ninh). Ảnh: Hải Ngọc/TTXVN

Đại biểu chia sẻ, chúng ta đang thực hiện sắp xếp lại tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao tính chủ động, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương. Sau 1 năm triển khai mô hình mới, bên cạnh những kết quả tích cực đạt được cũng còn một số vướng mắc nhất định như áp lực công việc lớn trong khi nguồn nhân lực còn hạn chế, chưa đáp ứng kịp về chuyên môn. Trước đây, khi chưa tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, theo các quy định của pháp luật, cán bộ tư pháp hộ tịch cấp xã được giao gần 20 đầu việc. Hiện nay, phạm vi, lĩnh vực phụ trách của cấp xã sau sắp xếp là rất rộng, cán bộ cấp xã lại được giao phụ trách thêm rất nhiều công việc nữa nên càng quá tải.

Bên cạnh đó, liên quan đến quy định về Hội đồng Phổ biến, giáo dục pháp luật, về nguyên tắc, đã trao quyền cho chính quyền địa phương cấp xã tổ chức triển khai thực hiện rồi, do vậy trong dự thảo Luật không nên quy định cứng về Hội đồng Phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã nữa. Đây cũng là vấn đề phải tính toán, cân nhắc kỹ việc quy định trao quyền này để tổ chức cho phù hợp.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Duy Tiến cho rằng, cần đổi mới về tư duy, phải thay đổi mạnh hơn nữa về cách làm, thay đổi căn bản cách thức tổ chức triển khai thực hiện trong điều kiện mới, ứng dụng nhiều hơn nữa chuyển đổi số. Nếu không đổi mới cách làm sẽ tạo ra tình trạng quá tải, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Đại biểu Nguyễn Duy Tiến nêu ý kiến, các Bộ, ngành đóng vai trò chính trong việc đề xuất chính sách, soạn thảo quy định nên việc triển khai tuyên truyền, phổ biến pháp luật sẽ hết sức thuận lợi, nhất là thông qua ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), các phần mềm ứng dụng để mọi người dân dù là có điều kiện hay không có điều kiện đều có thể tiếp cận, sử dụng được.

Cũng liên quan đến dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) nhấn mạnh, cần chuyển mạnh từ tư duy phổ biến pháp luật sang kiến tạo năng lực pháp lý cho người dân. Điều người dân và doanh nghiệp thực sự cần là biết rõ quyền lợi, nghĩa vụ, nơi tra cứu quy định và cách thức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, góp phần giảm chi phí tuân thủ.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh bày tỏ mong muốn Chính phủ nghiên cứu ban hành Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực chất, bao gồm: mức độ hiểu biết, khả năng sử dụng pháp luật và mức độ hài lòng của người dân, đồng thời định kỳ khảo sát nhu cầu để xây dựng kế hoạch phù hợp. "Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra dữ liệu để đo lường và điều chỉnh, chứ không chỉ là số hóa cơ học những việc đã làm", đại biểu Phan Thị Thùy Linh nhấn mạnh.

Theo đại biểu, cần quan tâm thỏa đáng hơn đến giáo dục pháp luật trong nhà trường, nơi hình thành ý thức thượng tôn pháp luật cho hơn 20 triệu học sinh, sinh viên; quy định chuẩn đầu ra năng lực pháp luật theo từng cấp học có tính liên thông; tăng cường phối hợp giữa Bộ Tư pháp, Bộ Giáo dục và Đào tạo biên soạn tài liệu; bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho giáo viên và huy động lực lượng luật sư, thẩm phán, kiểm sát viên tham gia giảng dạy chính quy.

Về truyền thông chính sách, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng, Luật cần quy định "phần khung" tối thiểu bao gồm: các thông tin bắt buộc công khai (mục tiêu, chi phí, lợi ích, các phương án khác nhau), trách nhiệm tiếp thu, giải trình của cơ quan nhà nước và phân định rõ ranh giới với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tránh chồng lấn.