Đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản lý bay
Trong lĩnh vực hàng không, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là nền tảng nâng cao năng lực quản lý, điều hành bay. Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) đang đẩy mạnh làm chủ công nghệ, ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, hướng tới hệ thống điều hành bay hiện đại, thông minh.

Các kiểm soát viên không lưu thực hiện nhiệm vụ tại đài kiểm soát không lưu, bảo đảm hoạt động bay an toàn, thông suốt. (Ảnh: Thùy Dung)
Từ bài toán thực tiễn đến sản phẩm công nghệ
Phát biểu tại chuỗi sự kiện về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Bộ Xây dựng, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức tổ chức hoạt động khoa học công nghệ, lấy yêu cầu thực tiễn, hiệu quả ứng dụng và đóng góp cho tăng trưởng làm thước đo. Theo Bộ trưởng, ngành xây dựng cần đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển và khai thác hiệu quả dữ liệu, chuyển từ số hóa, kết nối dữ liệu sang khai thác dữ liệu phục vụ phân tích, dự báo và ra quyết định.
Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu.
Đây cũng là định hướng có ý nghĩa đặc biệt đối với lĩnh vực quản lý, điều hành bay, một trong những lĩnh vực đòi hỏi trình độ công nghệ cao, tính chính xác và độ tin cậy nghiêm ngặt. Với VATM, nghiên cứu khoa học công nghệ không đơn thuần là phát triển những sản phẩm mới mà phải giải quyết được những yêu cầu cụ thể trong dây chuyền cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay.
Ông Lê Hoàng Minh, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam cho biết, các cá nhân đăng ký đề tài, nhiệm vụ khoa học công nghệ của Tổng công ty phần lớn là kỹ sư, nhân viên đang trực tiếp hoạt động trong dây chuyền cung cấp dịch vụ. Những vấn đề nghiên cứu được hình thành từ yêu cầu thực tế, kinh nghiệm tích lũy trong quá trình công tác, qua đó tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng cao.
VATM cũng xây dựng cơ chế đặt hàng nghiên cứu khoa học xuất phát từ nhu cầu thực tế của hoạt động bảo đảm hoạt động bay. Theo ông Lê Hoàng Minh, đây là một trong những yếu tố quan trọng giúp chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, giải pháp có thể đưa vào khai thác, đồng thời từng bước làm chủ công nghệ tiên tiến.
Cách tiếp cận này được thể hiện qua nhiều sản phẩm công nghệ do đội ngũ cán bộ, kỹ sư của VATM nghiên cứu và phát triển. Trong đó, đáng chú ý là bộ chuyển đổi dữ liệu giám sát thiết bị dẫn đường kết hợp hệ thống giám sát tập trung SIRMS.
Giải pháp cho phép kết nối các thiết bị dẫn đường khác hãng, khác thế hệ tại các đài trên cả nước về một hệ thống giám sát tập trung. Thay vì theo dõi phân tán, cán bộ kỹ thuật có thể giám sát liên tục tình trạng thiết bị, tiếp nhận cảnh báo và phối hợp xử lý khi phát sinh bất thường. Qua đó, góp phần duy trì trạng thái sẵn sàng của hệ thống thiết bị phục vụ điều hành bay an toàn, liên tục.
Một điểm đáng chú ý là giải pháp có thể tận dụng hạ tầng hiện có, đồng thời mở rộng khả năng kết nối với các thiết bị thông tin, giám sát hàng không và hệ thống phụ trợ. Dữ liệu được lưu trữ tập trung cũng tạo nền tảng cho việc phân tích, nhận diện sớm nguy cơ, hướng tới bảo dưỡng chủ động, hạn chế sự cố thiết bị.
Không chỉ tập trung vào hạ tầng kỹ thuật, VATM còn nghiên cứu những giải pháp trực tiếp nâng cao năng lực của đội ngũ kiểm soát viên không lưu. Hệ thống thiết bị huấn luyện giả định SIM 3D được phát triển nhằm mô phỏng các tình huống có thể xảy ra trong thực tế, giúp kiểm soát viên không lưu rèn luyện kỹ năng xử lý, nâng cao khả năng ứng phó trong những tình huống phức tạp. Hệ thống cũng mở ra khả năng tổ chức huấn luyện từ xa.

Kiểm soát viên không lưu tại Trung tâm Kiểm soát đường dài Hà Nội thực hiện nhiệm vụ điều hành, giám sát hoạt động bay. (Ảnh:Thùy Dung)
Bên cạnh đó, hệ thống quản lý rủi ro mệt mỏi (FRMS) được VATM xây dựng trên cơ sở kinh nghiệm thực tiễn và tham khảo các mô hình quản lý an toàn tiên tiến trên thế giới. Đây là giải pháp hướng tới kiểm soát những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng làm việc của kiểm soát viên không lưu, qua đó góp phần bảo đảm an toàn trong hoạt động điều hành bay.
Những nghiên cứu này cho thấy hướng tiếp cận tương đối toàn diện của VATM: vừa nâng cao độ tin cậy của hệ thống kỹ thuật, vừa chú trọng yếu tố con người, mắt xích quan trọng trong dây chuyền bảo đảm hoạt động bay.
Đội ngũ kỹ sư là hạt nhân đổi mới sáng tạo
Đặc thù của quản lý bay là công nghệ phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt, mọi giải pháp trước khi đưa vào khai thác đều cần được kiểm chứng về độ tin cậy và khả năng vận hành. Vì vậy, làm chủ công nghệ không chỉ nằm ở việc phát triển được sản phẩm mà còn ở khả năng duy trì, cải tiến và phát triển sản phẩm bằng chính nguồn lực của mình.
Ông Lê Hoàng Minh, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam.
Theo ông Lê Hoàng Minh, năng lực đổi mới sáng tạo của VATM trước hết được xây dựng từ hệ thống thể chế, chương trình, quy định và quy trình minh bạch, tạo động lực cho cán bộ, kỹ sư tham gia nghiên cứu. Người lao động được đặt hàng, giao nhiệm vụ, tạo điều kiện về vật chất và tinh thần, đồng thời được ghi nhận, vinh danh thông qua các chương trình thi đua.
Đây là yếu tố quan trọng để hình thành đội ngũ chuyên gia có khả năng tiếp cận, nghiên cứu và từng bước làm chủ những công nghệ chuyên ngành có yêu cầu kỹ thuật cao. Bởi trong lĩnh vực quản lý bay, nếu chỉ phụ thuộc vào thiết bị và giải pháp nhập khẩu, khả năng chủ động trong vận hành, bảo trì, nâng cấp hệ thống sẽ gặp những giới hạn nhất định.
Việc phát huy nội lực nghiên cứu còn giúp VATM chủ động hơn trong lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện khai thác tại Việt Nam. Thay vì chỉ tiếp nhận công nghệ có sẵn, đội ngũ kỹ sư có thể tham gia từ khâu xác định bài toán, nghiên cứu, phát triển đến hoàn thiện sản phẩm và đưa vào ứng dụng.

Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam cùng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác khoa học, công nghệ được Bộ Xây dựng trao tặng Bằng khen. (Ảnh: Thùy Dung)
Việc Tổng công ty được Bộ Xây dựng ghi nhận, trao Bằng khen về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là sự động viên đối với những nỗ lực này. Tuy nhiên, theo lãnh đạo VATM, những kết quả đạt được mới là bước đầu, yêu cầu đặt ra trong thời gian tới là tiếp tục nâng cao chất lượng nghiên cứu, mở rộng khả năng ứng dụng và tạo ra những sản phẩm có giá trị thiết thực đối với hoạt động điều hành bay.
Xây dựng nền tảng dữ liệu, hướng tới điều hành bay thông minh
Trong bối cảnh ngành hàng không bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu hiện đại hóa quản lý vùng trời, tối ưu hóa luồng không lưu và nâng cao hiệu quả khai thác ngày càng đặt ra cấp thiết. Đối với VATM, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ, tạo nền tảng cho chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Ông Lê Hoàng Minh cho rằng, vấn đề quan trọng đối với ngành hàng không hiện nay là phải tổng hợp, xây dựng được hệ thống cơ sở dữ liệu, sau đó thực hiện chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách có chọn lọc để khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu này.
Đây không chỉ là bước chuyển về công nghệ mà còn là sự thay đổi trong phương thức quản lý, điều hành. Khi dữ liệu được kết nối và chia sẻ, các hệ thống có thể hỗ trợ phân tích, dự báo, cung cấp thông tin kịp thời, giúp nâng cao chất lượng ra quyết định và tối ưu hóa hoạt động khai thác.
Hướng tới mục tiêu trở thành nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay (ANSP) thuộc nhóm 3 đơn vị hàng đầu khu vực, VATM định hướng nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ quản lý không lưu thế hệ mới như SWIM, FF-ICE, TBO, A-CDM, Digital Tower, Digital Twin, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và điện toán đám mây.
Các công nghệ này hướng tới hình thành môi trường điều hành bay có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực, hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn. Đồng thời, việc hiện đại hóa hạ tầng CNS/ATM, phát triển các trung tâm điều hành số và tăng cường tự động hóa sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý vùng trời, giảm tải cho kiểm soát viên không lưu, tối ưu hóa luồng không lưu và nâng cao hiệu quả khai thác.
Một hướng nghiên cứu khác được VATM quan tâm là các giải pháp quản lý tàu bay không người lái (UTM/FIMS), nhằm chuẩn bị cho sự xuất hiện của những mô hình vận tải hàng không mới và sự phát triển của kinh tế tầm thấp.
Từ những sản phẩm nghiên cứu cụ thể đến định hướng ứng dụng công nghệ thế hệ mới, có thể thấy chuyển đổi số trong quản lý bay không chỉ là câu chuyện đầu tư trang thiết bị hiện đại. Điều quan trọng hơn là hình thành được hệ sinh thái dữ liệu, phát huy năng lực nghiên cứu trong nước và xây dựng đội ngũ nhân lực đủ khả năng làm chủ công nghệ.
Đây cũng là yêu cầu mà Bộ trưởng Trần Hồng Minh đặt ra đối với hoạt động khoa học công nghệ của toàn ngành: gắn kết chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp; thúc đẩy chuyển giao, ứng dụng, nhân rộng các kết quả nghiên cứu, tạo ra giá trị thiết thực cho ngành và xã hội.
Với lĩnh vực quản lý bay, những bước đi này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực điều hành, bảo đảm an toàn hoạt động hàng không và từng bước làm chủ công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành trong giai đoạn mới.
Nguồn Nhân Dân: https://nhandan.vn/doi-moi-cong-nghe-nang-cao-nang-luc-quan-ly-bay-post1003545.html
