Mỹ phụ thuộc vào Elon Musk và SpaceX như thế nào

Mỹ dựa nhiều vào SpaceX trong các chương trình không gian trong bối cảnh nỗ lực phát triển các doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh chưa đạt kết quả như kỳ vọng.

Khi các công ty tên lửa trên thế giới vẫn chật vật bắt kịp khả năng phóng tàu vũ trụ với chi phí thấp của SpaceX, tỷ phú Elon Musk lại vừa nâng tiêu chuẩn của ngành lên một tầm cao mới. Thành tựu này không chỉ tạo thêm áp lực cho các đối thủ mà còn đặt ra những thách thức mới đối với ngành công nghiệp vũ trụ Mỹ.

Hôm thứ Bảy, SpaceX lần đầu tiên sử dụng hai cánh tay cơ khí khổng lồ để bắt lấy tàu vũ trụ Starship khi phương tiện trở về sau chuyến bay vào quỹ đạo, đồng thời đưa thành công 26 vệ tinh lên không gian. Tuy nhiên, nỗ lực thu hồi tầng đẩy thứ nhất bằng cánh tay cơ khí đã phải hủy bỏ. Trước đó, SpaceX đã ba lần thực hiện thành công thao tác này.

Việc bắt giữ Starship đánh dấu bước tiến quan trọng hướng tới mục tiêu tái sử dụng toàn bộ tên lửa. Nếu hoàn thiện kỹ thuật thu hồi cả hai tầng, SpaceX có thể nhanh chóng đưa chúng trở lại phục vụ các chuyến bay tiếp theo, qua đó giảm chi phí và tăng tần suất phóng.

 Tầng trên của tên lửa Starship của SpaceX hạ cánh xuống tháp phóng ngày 14/11. Ảnh: Space.

Tầng trên của tên lửa Starship của SpaceX hạ cánh xuống tháp phóng ngày 14/11. Ảnh: Space.

Đây có thể là cuộc cách mạng thứ hai của SpaceX trong lĩnh vực hàng không vũ trụ, sau khi tên lửa Falcon 9 giúp công ty giảm tới 90% chi phí phóng nhờ khả năng tái sử dụng tầng đẩy thứ nhất.

SpaceX - mắt xích khó thay thế

Theo Bloomberg, thành tựu của SpaceX giúp Mỹ củng cố vị thế trong cuộc đua không gian, nhưng đồng thời làm gia tăng sự phụ thuộc của NASA và Bộ Chiến tranh Mỹ vào một doanh nghiệp tư nhân. Điều này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh mối quan hệ giữa Musk với chính phủ đang chịu sự giám sát chặt chẽ hơn từ các nghị sĩ đảng Dân chủ.

Bài toán đặt ra với các nhà lập pháp là làm thế nào để hạn chế rủi ro từ vị thế thống trị của SpaceX mà không kìm hãm động lực đổi mới sáng tạo của công ty. Việc hai cơ quan chính phủ chỉ có một lựa chọn chủ chốt để tiếp cận không gian tiềm ẩn nhiều rủi ro. Do đó, Washington cần hỗ trợ các doanh nghiệp khác phát triển năng lực phóng tên lửa để thu hẹp khoảng cách với SpaceX.

Tàu vũ trụ Starship 42 cất cánh trong chuyến bay thử nghiệm thứ 15 từ khu phức hợp phóng SpaceX tại Starbase, Texas (Mỹ) ngày 13/11. Ảnh: Reuters.

Tàu vũ trụ Starship 42 cất cánh trong chuyến bay thử nghiệm thứ 15 từ khu phức hợp phóng SpaceX tại Starbase, Texas (Mỹ) ngày 13/11. Ảnh: Reuters.

Quốc hội Mỹ cũng có thể xem xét hoạt động của Starshield, dịch vụ internet vệ tinh phục vụ quân đội do SpaceX cung cấp, cũng như vai trò của công ty trong việc kiểm soát Starlink tại Ukraine. Những vấn đề này đã khiến một số đồng minh châu Âu lo ngại về mức độ phụ thuộc vào doanh nghiệp của Musk.

Hoạt động giám sát của Quốc hội là cần thiết, xét đến vai trò ngày càng quan trọng của SpaceX trong các chương trình không gian và quốc phòng Mỹ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, các cuộc điều tra không nên trở thành công cụ gây sức ép chính trị nhằm cản trở hoạt động của công ty.

Cho đến khi có đối thủ đạt được hiệu quả tương đương Falcon 9, chính phủ Mỹ vẫn khó giảm đáng kể sự phụ thuộc vào SpaceX. Công ty này giữ vai trò quan trọng trong nhiều chương trình, từ mạng lưới phòng thủ không gian Golden Dome đến mục tiêu đưa con người trở lại Mặt Trăng và xây dựng căn cứ thường trực tại đây.

Các đối thủ vẫn chưa bắt kịp SpaceX

Thách thức lớn nhất đối với Mỹ là phát triển những doanh nghiệp đủ năng lực cạnh tranh với SpaceX. Trường hợp của Boeing là một ví dụ. Công ty này từng được cấp ngân sách phát triển tàu vũ trụ lớn hơn SpaceX để chế tạo phương tiện đưa phi hành gia lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), nhằm chấm dứt sự phụ thuộc vào tên lửa Nga sau khi chương trình tàu con thoi kết thúc năm 2011.

Tuy nhiên, năm 2024, tàu Starliner của Boeing gặp sự cố động cơ sau khi đưa hai phi hành gia lên ISS. Cuối cùng, các phi hành gia phải trở về Trái Đất bằng tàu Dragon của SpaceX. Kể từ năm 2020, Dragon đã thực hiện 13 chuyến bay chở người lên ISS. Trong khi đó, Starliner có thể phải đến năm 2028 mới nối lại các chuyến bay có phi hành đoàn, nếu hoàn thành các chuyến thử nghiệm theo kế hoạch.

 Một tòa nhà của SpaceX tại Texas (Mỹ). Ảnh: Reuters.

Một tòa nhà của SpaceX tại Texas (Mỹ). Ảnh: Reuters.

Một doanh nghiệp khác là Blue Origin, do tỷ phú Jeff Bezos thành lập sớm hơn SpaceX hai năm và đã đầu tư khoảng 30 tỷ USD. Tuy nhiên, tên lửa New Glenn của công ty mới chỉ có hai lần phóng thành công lên quỹ đạo. Rocket Lab cũng đang phát triển tên lửa Neutron có khả năng tái sử dụng một phần và dự kiến sẽ tiến hành các chuyến bay thử nghiệm.

Những trường hợp này cho thấy nguồn vốn và hợp đồng chính phủ chưa đủ để bảo đảm thành công trong ngành công nghiệp vũ trụ. Nếu không có SpaceX, NASA có thể vẫn phải phụ thuộc vào Nga để đưa phi hành gia lên ISS. Thực tế này cũng cho thấy vai trò quan trọng của SpaceX đối với năng lực tiếp cận không gian của Mỹ, không chỉ trong các chương trình chính phủ mà còn đối với sự phát triển của lĩnh vực thương mại.

Việc giảm chi phí phóng của SpaceX đang tạo điều kiện cho nhiều hoạt động kinh tế mới trong không gian, từ quan trắc thời tiết, xây dựng trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo đến nghiên cứu và sản xuất dược phẩm trong môi trường không trọng lực. Công ty cũng cung cấp dịch vụ cho các chương trình quốc phòng Mỹ, trong bối cảnh không gian ngày càng có ý nghĩa đối với an ninh quốc gia của Mỹ.

Thảo Vy

Nguồn Znews: https://lifestyle.zingnews.vn/my-phu-thuoc-vao-elon-musk-va-spacex-nhu-the-nao-post1696862.html