Đổi mới công tác thi hành án, đáp ứng tình hình mới

Các chấp hành viên ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng công tác thi hành án dân sự.

Điều quan trọng hiện nay là cần có các giải pháp hữu hiệu để sớm đưa luật vào cuộc sống, góp phần nâng cao hiệu lực của các bản án đã tuyên.

Công nghệ thay đổi phương thức hoạt động

Năm 2025 là năm có nhiều dấu ấn của ngành thi hành án dân sự khi số lượng vụ án phải thi hành lớn, nhiều vụ án phức tạp, chưa có tiền lệ với hàng nghìn người bị hại, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan. Vụ án Tân Hoàng Minh với gần 7.000 người bị hại và khoản tiền phải thi hành lên tới hơn 8.600 tỷ đồng. Số người bị hại và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án FLC là hơn 28.000 người với số tiền bồi thường gần 1.800 tỷ đồng. Trong vụ án Vạn Thịnh Phát, có hơn 40.000 trái chủ với số tiền cần bồi thường là hơn 8.800 tỷ đồng.

Nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai và tránh nhầm lẫn trong vụ án FLC, Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội đã xây dựng một phần mềm riêng để thi hành án. Đương sự chỉ cần gửi đơn qua hình thức trực tuyến hoặc đường bưu điện. Toàn bộ dữ liệu bản án, danh sách chi tiết bị hại, người liên quan thuộc trường hợp được thi hành án sẽ được tải lên ứng dụng. Cán bộ phòng một cửa sẽ nhập hồ sơ yêu cầu thi hành án lên hệ thống để việc chi trả tránh trùng lặp hoặc sai sót.

Trong vụ Vạn Thịnh Phát, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã phối hợp chặt chẽ với kho bạc, hệ thống ngân hàng để xác định đích danh, chính xác tài sản phải chi trả.

Bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết, trong vụ Vạn Thịnh Phát, trước đây, với hơn 40.000 trái chủ cần 40.000 bản giấy đến từng nơi nhưng khi ứng dụng chuyển đổi số chỉ cần đúng một nút nhấn là hơn 8.800 tỷ đồng được gửi vào tài khoản của các trái chủ. Công nghệ đã giúp thay đổi phương thức hoạt động của thi hành án dân sự khu vực.

Cũng theo trưởng ngành tư pháp, với việc triển khai phần mềm điện tử ra quyết định thi hành án, phần mềm biên lai điện tử trong ngành thi hành án dân sự, đến nay đã có 75.455 quyết định thi hành án trên phần mềm điện tử, phát hành hơn 375.000 biên lai điện tử, tương đương với số tiền là 33.700 tỷ đồng.

Công tác phối hợp còn độ trễ

Thời gian qua, công tác phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong thi hành án dân sự khá hiệu quả, nhất là giữa các cơ quan nội chính, hệ thống các tổ chức tín dụng… Tuy nhiên, trong bối cảnh sắp xếp tinh gọn bộ máy hiện nay, dù đã có ứng dụng công nghệ, công tác thi hành án dân sự đang đặt ra không ít khó khăn, thách thức trong công tác phối hợp với chính quyền địa phương.

Theo ông Nguyễn Văn Hòa, Trưởng Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh, mặc dù việc thông báo thi hành án một phần được thực hiện qua VNeID nhưng các chấp hành viên, thư ký vẫn phải phối hợp với chính quyền địa phương để thực hiện thông báo tại nơi cư trú của đương sự dẫn đến việc quá tải.

“Chính quyền địa phương khó sắp xếp cử cán bộ thường xuyên phối hợp dẫn đến việc thông báo chậm thời hạn, biên bản thông báo khi trình ký nhiều nơi, qua nhiều cấp trung gian, thường không được trả lại kịp thời”, ông Hòa chia sẻ.

Ngay đối với công tác xác minh thi hành án dân sự, trước sáp nhập việc xác minh được chấp hành viên thực hiện trực tiếp tại nơi cư trú, làm việc, nơi nắm giữ thông tin hoặc gửi văn bản xác minh qua đường bưu điện. Sau khi sáp nhập chính quyền địa phương, việc xác minh mở rộng hơn thông qua khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung, qua khai thác hồ sơ tài liệu gốc hoặc xác minh trực tiếp tại nơi làm việc, nơi cư trú.

Rõ ràng, công nghệ được ứng dụng giúp giảm thời gian thi hành án. Tuy nhiên, vấn đề con người đóng vai trò quan trọng để việc phối hợp hiệu quả thay vì vừa điện tử, vừa thủ công tạo độ trễ trong triển khai.

Những bất cập nêu trên cũng là một trong những hạn chế mà Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ ngành thi hành án dân sự năm 2026. Phó Thủ tướng đề nghị, Bộ Tư pháp và hệ thống thi hành án phải tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của cấp ủy, đặt công tác thi hành án dưới sự lãnh đạo toàn diện của cấp ủy đảng, kể cả địa phương, bám sát các nhiệm vụ chính trị của đất nước, của địa phương, nhất là những quan điểm mới để đẩy mạnh, đổi mới công tác thi hành án, thích ứng với tư duy phát triển mới.

Bên cạnh đó, phải sớm hoàn thiện các quy chế phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, các bộ, ngành và quy chế phối hợp ở các địa phương, đặc biệt là cấp xã để phát huy vai trò của chính quyền cấp xã trong công tác thi hành án.

Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) đã bổ sung quy định cơ sở dữ liệu về thi hành án dân sự được kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia và ngược lại; quy định rõ các thủ tục về thi hành án dân sự được thực hiện trực tiếp hoặc trên môi trường số. Văn bản, hồ sơ, tài liệu, thông tin liên quan đến thi hành án dân sự được lập dưới dạng thông điệp dữ liệu, ký số, gửi, nhận, lưu trữ, xử lý, chia sẻ trên môi trường số bảo đảm theo quy định của pháp luật có giá trị pháp lý như văn bản, hồ sơ, tài liệu, thông tin dưới dạng giấy.

Đây là hành lang pháp lý quan trọng cho công tác chuyển đổi số của ngành thi hành án dân sự. Mới đây, Cục Quản lý Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp đã chính thức triển khai nền tảng số trong lĩnh vực thi hành án dân sự và Trung tâm Giám sát, Điều hành thông minh Hệ thống thi hành án dân sự trên quy mô toàn quốc.

Với tinh thần "quyết tâm hơn nữa, quyết liệt hơn nữa, trong việc đẩy mạnh chuyển đổi số" gắn với trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan thi hành án các địa phương theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, có lẽ mục tiêu xây dựng cơ quan thi hành án điện tử hiện đại, minh bạch, chia sẻ và kết nối đồng bộ sẽ sớm được hiện thực hóa, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.

HẢI PHONG