Đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ở Phú Thọ

Đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật từ yêu cầu thực tiễn

Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật có vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Đối với vùng đồng bào DTTS&MN, công tác này càng cần thiết nhằm khắc phục rào cản về kinh tế, ngôn ngữ và khả năng tiếp cận thông tin.

Cán bộ Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án 57 tỉnh và xã Thu Cúc tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến phụ nữ dân tộc Mông, thôn Mỹ Á. Ảnh: Lê Hoàng

Ngay sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh theo Nghị quyết số 202 của Quốc hội, yêu cầu đổi mới công tác PBGDPL cho đồng bào DTTS&MN càng trở nên cấp thiết. Toàn tỉnh có 72 xã, phường thuộc vùng DTTS&MN, trong đó có 52 xã khu vực III, 11 xã khu vực II và 9 xã khu vực I. Toàn tỉnh có 51 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số có 1.129.651 người. Sự đa dạng về dân cư, phong tục và điều kiện tiếp cận thông tin đòi hỏi nội dung, phương pháp tuyên truyền phù hợp để pháp luật thực sự đến với người dân.

Ngay từ đầu năm 2026, Hội đồng phối hợp PBGDPL tỉnh đã chỉ đạo Sở Tư pháp tham mưu UBND tỉnh ban hành các kế hoạch triển khai nhiệm vụ, xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, địa phương, hướng mạnh hoạt động về cơ sở.

Đội ngũ làm công tác PBGDPL tiếp tục được củng cố với 26 cán bộ pháp chế cấp tỉnh; 526 công chức tư pháp - hộ tịch ccấp xã; 69 báo cáo viên pháp luật cấp tỉnh, 3.050 tuyên truyền viên pháp luật cấp xã cùng 5.064 tổ hoà giải và 31.476 hòa giải viên. Đây là lực lượng nòng cốt đưa pháp luật đến gần người dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa.

Nội dung tuyên truyền được gắn với nhu cầu thực tiễn, tập trung vào các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đời sống người dân như đất đai, bình đẳng giới, trợ giúp pháp lý, an sinh xã hội, hôn nhân và gia đình, phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Cùng với hội nghị, tập huấn, tọa đàm, các cuộc họp ở cơ sở, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong PBGDPL thông qua fanpage, tin nhắn SMS, nhóm Zalo cộng đồng và các kênh thông tin điện tử. Hệ thống truyền thanh cơ sở tiếp tục được duy trì tại 148/148 xã, phường, góp phần đưa thông tin pháp luật đến người dân thường xuyên, kịp thời.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh tổ chức và lồng ghép 2.169 cuộc tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho hơn 1.889.265 lượt người tham gia tại các địa bàn vùng DTTS&MN. Những hoạt động này góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thông tin pháp luật, đồng thời tạo điều kiện để người dân trao đổi và được giải đáp các vấn đề phát sinh trong thực tế.

Nhiều mô hình tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) sáng tạo, phù hợp với ngôn ngữ và văn hóa của từng cộng đồng được triển khai, như: tuyên truyền bằng tiếng dân tộc thiểu số, “Tiếng loa an ninh - Pháp luật đến từng người dân”; “Pháp luật tiếng Mường - Lời luật gần dân”; “Loa bản - Câu chuyện xuất, nhập cảnh hằng tuần tại xã Mai Châu”... Đáng chú ý, mô hình tuyên truyền bằng 7 thứ tiếng dân tộc thiểu số của Công an xã Kim Bôi trên YouTube đã thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân quan tâm.

Việc khai thác tủ sách pháp luật được đổi mới theo hướng tích hợp sách, tài liệu pháp luật vào thư viện xã, điểm bưu điện - văn hóa và trung tâm học tập cộng đồng, tạo thuận lợi cho người dân tìm hiểu, tra cứu các quy định pháp luật.

Hòa giải ở cơ sở tiếp tục phát huy vai trò với 5.064 tổ hòa giải và 31.476 hòa giải viên. Thành viên là những người gần dân, am hiểu phong tục, có uy tín tại cộng đồng, góp phần giải quyết mâu thuẫn từ sớm, phổ biến pháp luật trực tiếp và hạn chế tranh chấp kéo dài.

Bên cạnh đó, các câu lạc bộ pháp luật, hoạt động tư vấn, trợ giúp pháp lý miễn phí cùng hình thức tuyên truyền trực quan và trực tuyến tiếp tục được duy trì, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận thông tin pháp luật cho người dân.

Tháo gỡ khó khăn, tạo chuyển biến thực chất

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác TTPBGDPL cho đồng bào DTTS&MN trên địa bàn tỉnh vẫn còn những hạn chế. Hiệu quả tuyên truyền tại một số địa bàn chưa cao; nội dung, phương thức truyền tải chưa phù hợp với đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ của từng dân tộc. Nguồn lực còn hạn chế; năng lực đội ngũ tuyên truyền viên giữa chưa đồng đều. Khó khăn về internet, thiết bị thông minh cũng ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận thông tin pháp luật của một bộ phận người dân.

Thực tế đó, đòi hỏi công tác PBGDPL phải chuyển từ chú trọng số lượng hoạt động sang nâng cao chất lượng tiếp nhận và khả năng vận dụng pháp luật của người dân. Để tạo chuyển biến thực chất, tỉnh Phú Thọ cần tập trung thực hiện đồng bộ một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:

Một là, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, cơ quan chuyên môn và đội ngũ làm công tác PBGDPL. Xác định đây là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở; lấy hiệu quả tiếp nhận, hiểu biết và vận dụng pháp luật làm thước đo.

Hai là, đổi mới nội dung, đa dạng hóa phương thức tuyên truyền. Bám sát nhu cầu thực tế, ưu tiên những vấn đề người dân thường gặp trong đời sống; tăng cường đối thoại, tư vấn, giải đáp tình huống, sử dụng ngôn ngữ giản dị và ví dụ cụ thể. Tại địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, cần nghiên tài liệu song ngữ hoặc lồng ghép tiếng dân tộc phù hợp.

Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo đảm khả năng tiếp cận bình đẳng. Phát huy hiệu quả cổng thông tin điện tử, mạng xã hội chính thống, nhóm Zalo cộng đồng và hệ thống truyền thanh cơ sở; phát triển các video ngắn, đồ họa thông tin dễ hiểu. Đồng thời, duy trì tuyên truyền trực tiếp tại những nơi còn khó khăn về hạ tầng số.

Bốn là, phát huy vai trò người có uy tín, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác pháp luật ở cơ sở. Chú trọng bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng truyền thông, hòa giải và ứng dụng công nghệ số cho già làng, trưởng bản, trưởng khu, người có uy tín, chức sắc tôn giáo và cán bộ đoàn thể; có cơ chế động viên, khuyến khích để phát huy vai trò cầu nối giữa chính quyền với người dân.

Năm là, nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý và hòa giải ở cơ sở. Tăng cường trợ giúp pháp lý lưu động tại vùng sâu, vùng xa, địa bàn đặc biệt khó khăn; kịp thời hỗ trợ người dân giải quyết những vướng mắc liên quan đến đất đai, hôn nhân và gia đình, chính sách an sinh xã hội. cùng các lĩnh vực thiết yếu khác. Gắn hòa giải với giải thích pháp luật, góp phần giải quyết mâu thuẫn từ cơ sở, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

Sáu là, gắn công tác PBGDPL với các chương trình, chính sách phát triển vùng đồng bào DTTS&MN. Tăng cường phối hợp giữa cơ quan tư pháp, cơ quan công tác dân tộc, chính quyền cơ sở và các tổ chức chính trị - xã hội; lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội và nhiệm vụ chuyển đổi số. Qua đó, giúp đồng bào tiếp cận chính sách, chủ động tham gia phát triển địa phương, nâng cao đời sống.

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, nâng cao chất lượng công tác TTPBGDPL cho đồng bào DTTS&MN là yêu cầu cấp thiết, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững của tỉnh Phú Thọ.

Thời gian tới, cần chuyển mạnh từ phổ biến kiến thức pháp luật đơn thuần sang hỗ trợ người dân hiểu, vận dụng và chủ động chấp hành pháp luật. Nội dung tuyên truyền sát thực tiễn, hình thức phù hợp, đội ngũ làm công tác pháp luật gần dân và ứng dụng công nghệ hiệu quả sẽ giúp pháp luật đi vào đời sống thiết thực hơn.

Qua đó, góp phần nâng cao hiệu lựcquản lý nhà nước, bảo đảm quyền và lợi ích của người dân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy bản sắc văn hóa và tạo động lực để vùng đồng bào DTTS&MN phát triển nhanh, bền vững.