Đổi mới để nâng chất lượng giáo dục toàn diện

Giáo viên hướng dẫn học sinh tự học, khai thác và kiểm chứng nguồn thông tin chính thống trên internet hỗ trợ học tập - Ảnh: Nh.V

Chương trình GDPT 2018 được xây dựng theo hướng mở, lấy HS làm trung tâm, chú trọng hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực. Để đáp ứng yêu cầu đó, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên (GV) trong toàn ngành luôn phát huy tinh thần tự học, đổi mới tư duy và phương pháp giáo dục, chuyển từ vai trò chủ yếu truyền thụ kiến thức sang tổ chức, hướng dẫn và đồng hành cùng HS trong quá trình học tập.

Sự đổi mới được thể hiện ngay trong từng tiết học. GV chủ động khai thác công nghệ thông tin, kết hợp trò chơi, âm nhạc, tổ chức hoạt động theo chủ đề, tăng cường thực hành và triển khai các nhiệm vụ học tập theo nhóm.

Qua đó, tạo không khí học tập sôi nổi và giúp HS mạnh dạn hơn trong trình bày ý kiến, đặt câu hỏi, thảo luận, phản biện, tự tìm cách giải quyết vấn đề. Hoạt động kiểm tra, đánh giá HS cũng có những chuyển biến rõ nét. Thay vì tập trung vào khả năng ghi nhớ kiến thức, GV quan tâm hơn đến mức độ vận dụng, khả năng giải quyết vấn đề và sự tiến bộ của từng HS trong suốt quá trình học tập.

Những năm gần đây, chuyển đổi số trở thành một trong những động lực thúc đẩy đổi mới giáo dục. Cùng với việc khai thác các nền tảng số và thiết bị công nghệ, nhiều GV đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như một công cụ hỗ trợ chuẩn bị bài giảng, xây dựng học liệu, thiết kế câu hỏi và tổ chức hoạt động học tập.

Theo cô giáo Nguyễn Thị Liên Hương (Trường THPT Lương Thế Vinh), AI có thể hỗ trợ GV phân tích yêu cầu cần đạt, gợi ý tình huống mở đầu, xây dựng câu hỏi, tiêu chí đánh giá hoặc thiết kế những tình huống học tập gắn với thực tiễn. Tuy nhiên, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế vai trò chuyên môn của GV.

Nội dung do AI tạo ra có thể nhanh nhưng chưa chắc chính xác. Một kế hoạch bài dạy với sự hỗ trợ của AI có thể đầy đủ nhưng chưa hẵn phù hợp với đặc điểm HS của từng lớp. Vì vậy, GV phải kiểm chứng, điều chỉnh và chịu trách nhiệm về nội dung trước khi đưa vào giảng dạy.

Cùng với chuyển đổi số, giáo dục STEM cũng được Trường THPT Lương Thế Vinh chú trọng triển khai bằng nhiều biện pháp thiết thực. Cô Nguyễn Thị Liên Hương chia sẻ thêm: Điểm cốt lõi của STEM không nằm ở sản phẩm hoàn thiện về hình thức, mà ở chính hành trình trải nghiệm của HS, từ xác định vấn đề, nghiên cứu kiến thức, đề xuất giải pháp đến thử nghiệm, đánh giá và cải tiến.

Ví dụ như qua chủ đề "Thiết kế bộ kit đo pH đất và nước đơn giản" trong môn Hóa học, HS được trực tiếp nghiên cứu nguyên lý đổi màu của chất chỉ thị tự nhiên, thực hiện chiết tách, pha chế dung dịch chuẩn, đồng thời tự xây dựng, thử nghiệm và bảo vệ phương án của mình. Nhờ đó, tri thức Hóa học không còn khô khan trên trang sách mà trở thành công cụ giải quyết các vấn đề thực tiễn, rèn luyện cho HS tư duy sáng tạo, năng lực hợp tác cùng kỹ năng vận dụng linh hoạt.

Các nhà trương chú trọng giáo dục STEM và thực hành nhằm giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn - Ảnh: Nh.V

Xác định nâng cao chất lượng đội ngũ là nhiệm vụ then chốt, ngành GD-ĐT luôn chú trọng đổi mới sinh hoạt chuyên môn qua các chuyên đề, hoạt động dự giờ, nghiên cứu bài học và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Tại các trường, GV được khuyến khích chủ động lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với đặc điểm HS, điều kiện lớp học và mục tiêu từng bài học. Những mô hình như “Tiết dạy sáng tạo”, giáo dục STEM, giáo dục kỹ năng sống... được triển khai theo hướng tạo thêm cơ hội để HS thực hành, trải nghiệm và phát triển năng lực.

Cùng với đó, hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho HS trung học ngày càng được quan tâm. Từ những vấn đề nảy sinh trong đời sống, các em được khuyến khích hình thành ý tưởng, tìm hiểu nguyên nhân, đề xuất giải pháp và từng bước hoàn thiện thành sản phẩm, mô hình có tính ứng dụng. Nhờ đó, HS được vận dụng kiến thức liên môn, hình thành phương pháp tư duy khoa học và kỹ năng tìm kiếm, xử lý thông tin, khả năng làm việc nhóm.

Ngoài chú trọng nâng cao chất lượng giáo dục đại trà, các trường học còn đặc biệt quan tâm đến giáo dục mũi nhọn, tạo nguồn và bồi dưỡng HS có năng khiếu, xem đó là một trong những tiêu chí để đánh giá chất lượng giáo dục. Ngành GD-ĐT tạo thường xuyên động viên, khen thưởng GV có thành tích trong công tác bồi dưỡng HS giỏi và HS đoạt giải tại các kỳ thi chọn HS giỏi cấp tỉnh, quốc gia; đồng thời tổ chức các hội nghị, chuyên đề chuyên sâu nhằm chia sẻ kinh nghiệm, góp phần nhân rộng những cách làm hiệu quả.

Là người có nhiều kinh nghiệm trong công tác này, cô Nguyễn Thị Hoa (Trường THPT Nguyễn Trãi) cho rằng: Để nâng cao chất lượng bồi dưỡng HS giỏi trước hết phải làm tốt việc phát hiện và tạo nguồn. GV luôn quan sát HS ngay trong các giờ học để lựa chọn những em có tư duy logic, khả năng tự học, sự nhạy bén cùng năng lực giải quyết vấn đề nhằm xây dựng lộ trình bồi dưỡng và phát triển phù hợp.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh, GV còn hướng dẫn HS phương pháp tự học, cách khai thác và kiểm chứng các nguồn thông tin chính thống trên internet, giúp các em từng bước hình thành tư duy độc lập và năng lực tự nghiên cứu. Theo cô Hoa, bồi dưỡng HS giỏi không đơn thuần là truyền thụ kiến thức, mà quan trọng hơn là khơi dậy niềm say mê, xây dựng sự tự tin và bản lĩnh. Khi có động lực, các em sẽ chủ động tìm tòi, sáng tạo và phát khả năng của bản thân.

Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu đổi mới, ngành GD-ĐT tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ, trọng tâm là đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI, triển khai giáo dục STEM, giáo dục địa phương cùng các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và rèn luyện kỹ năng sống cho HS. Song song đó, ngành tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách và ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng số và cơ sở vật chất cho các trường nội trú khu vực biên giới. Công tác quản trị nhà trường tiếp tục được đổi mới theo hướng minh bạch, hiệu quả, tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý và giảng dạy, quyết tâm tạo chuyển biến rõ nét trong năm học 2026-2027.