Đổi mới hoạt động giám sát: Tập trung vào thực thi pháp luật, làm rõ trách nhiệm

Theo Phó thủ tướng, công tác giám sát ngày càng tập trung vào các vấn đề lớn, cấp bách như quản lý ngân sách, tài sản công, phòng, chống tham nhũng, chuyển đổi số, vận hành chính quyền địa phương hai cấp và các dự án quan trọng quốc gia. Phương thức giám sát cũng được đổi mới theo hướng thực chất, kết hợp chất vấn, giải trình, khảo sát thực tế và tham vấn chuyên gia.

Hoạt động giám sát đã góp phần phát hiện, tháo gỡ điểm nghẽn, hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Quốc hội đang chuyển mạnh từ việc phát hiện, kiến nghị sang theo dõi, thúc đẩy giải quyết đến cùng, hỗ trợ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ.

Phó thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu tại diễn đàn.

Phó thủ tướng cho biết, năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 và Nghị quyết số 19 của Trung ương về đổi mới mô hình tổ chức bộ máy nhà nước. Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Trước yêu cầu đó, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu kiến nghị chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật - một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay. Theo đó, cần tập trung giám sát việc thực hiện các luật, nghị quyết mới ban hành; các lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh và những chính sách có tác động trực tiếp, rộng khắp đến người dân, doanh nghiệp và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Qua giám sát, cần làm rõ nguyên nhân của những vướng mắc: Do quy định pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu khả thi; do hướng dẫn thực hiện chậm, chưa thống nhất; hay do tổ chức thực hiện chưa nghiêm, thiếu nguồn lực, hạn chế về năng lực hoặc tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Phó thủ tướng đề nghị tăng cường khảo sát, giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh, cấp xã - nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc liên quan đến người dân và doanh nghiệp. Trong điều kiện vận hành chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, hoạt động giám sát cần xem xét đồng thời việc giao nhiệm vụ và các điều kiện bảo đảm thực hiện, gồm thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và năng lực giải trình.

Qua đó, kịp thời phát hiện tình trạng phân cấp nhưng không đi kèm nguồn lực phù hợp; cấp dưới được giao quyền nhưng không đủ điều kiện thực hiện; hoặc cấp trên buông lỏng kiểm tra, hậu kiểm. Đồng thời, phát huy vai trò của Đoàn đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân trong việc theo dõi, phản ánh những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ cơ sở.

Phó thủ tướng nhấn mạnh, các kết luận giám sát của Quốc hội cần gắn với mục tiêu, trách nhiệm, thời hạn và kết quả giải quyết; làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, bảo đảm quyền lực được thực thi đúng thẩm quyền, đúng pháp luật. Cùng với đó, cần tăng cường theo dõi việc thực hiện các kết luận sau giám sát; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng, tính khách quan, công khai và minh bạch của hoạt động giám sát.

Quang cảnh diễn đàn.

Phó thủ tướng cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa hoạt động giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và công tác quản lý nhà nước. Việc phối hợp cần được thực hiện ngay từ khâu lựa chọn chuyên đề, xây dựng kế hoạch, thu thập thông tin và theo dõi việc thực hiện kiến nghị; tăng cường chia sẻ dữ liệu, kế thừa các thông tin, số liệu đã được kiểm chứng, tránh trùng lặp về đối tượng, nội dung, thời điểm và yêu cầu báo cáo.

Cùng với đó, cần tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia, nhà khoa học tham gia cung cấp thông tin, phản biện và đánh giá độc lập. Những phản ánh từ thực tiễn cần trở thành nguồn dữ liệu quan trọng để lựa chọn nội dung giám sát và kiểm chứng kết quả thực hiện chính sách, pháp luật.

Phó thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục nâng cao trách nhiệm giải trình, phối hợp đầy đủ, chặt chẽ với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội trong công tác giám sát.

Chính phủ đề nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục đồng hành, giám sát, chỉ rõ những điểm nghẽn, bất cập; qua đó tạo cơ sở để Chính phủ hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.