Đổi mới phổ biến, giáo dục pháp luật để mọi người dân đều 'hiểu và làm đúng'

Không để người dân gánh toàn bộ hậu quả

Chiều 9/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Góp ý khoản 1 Điều 14 về phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua hướng dẫn, giải đáp pháp luật, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) cho rằng dự thảo mới dừng ở việc quy định cơ quan, người có thẩm quyền phải hướng dẫn, giải đáp khi có yêu cầu, nhưng chưa làm rõ trách nhiệm đối với chất lượng của câu trả lời.

Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa). (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo đại biểu, thực tế vẫn có trường hợp người dân thực hiện thủ tục theo đúng hướng dẫn nhưng hồ sơ bị trả lại do thiếu giấy tờ hoặc sai trình tự. Tương tự, doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ theo hướng dẫn chính thức nhưng sau đó lại bị xác định vi phạm do cách hiểu khác nhau.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị bổ sung quy định nội dung hướng dẫn, giải đáp pháp luật phải chính xác, thống nhất, nêu rõ căn cứ pháp lý, được lưu trữ và có thể truy xuất. Trường hợp tổ chức, cá nhân thực hiện theo hướng dẫn chính thức nhưng hướng dẫn chưa đúng, cơ quan hướng dẫn phải kịp thời khắc phục.

"Người dân có quyền tin vào hướng dẫn chính thức của cơ quan Nhà nước. Cơ quan Nhà nước hướng dẫn chưa đúng thì không thể để người dân gánh toàn bộ hậu quả", đại biểu nhấn mạnh.

Theo đại biểu, quy định này không đồng nghĩa với việc miễn trách nhiệm cho người dân, doanh nghiệp. Những trường hợp cố tình cung cấp thông tin sai hoặc lợi dụng chính sách vẫn phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, với tổ chức, cá nhân ngay tình và thực hiện đúng hướng dẫn chính thức của cơ quan Nhà nước, yếu tố này cần được xem xét đầy đủ khi xác định trách nhiệm.

Đại biểu Trường Trung Tuyến (Đoàn Gia Lai) và đại biểu Vũ Hồng Luyến (Đoàn Hưng Yên). (Ảnh: Media Quốc hội).

Lấy kết quả thực tế làm thước đo

Cùng thảo luận, đại biểu Trường Trung Tuyến (Đoàn Gia Lai) đồng tình với việc bổ sung tiêu chí đánh giá dựa trên kết quả đầu ra và sự chuyển biến về ý thức chấp hành pháp luật.

"Thước đo cuối cùng phải là người dân có tiếp cận được pháp luật hay không, có hiểu đúng hay không, có biết sử dụng pháp luật để giải quyết vấn đề của mình hay không và mức độ tuân thủ có chuyển biến hay không", đại biểu nói.

Theo đại biểu, lần sửa đổi này cần tạo chuyển biến từ tuyên truyền pháp luật sang nâng cao năng lực pháp lý cho người dân, từ đánh giá bằng số lượng hoạt động sang kết quả thực tế; đồng thời phân định rõ nhiệm vụ của cấp xã với trách nhiệm của bộ, ngành và cấp tỉnh.

Qua đó, pháp luật sẽ thực sự đến gần người dân hơn, nhất là tại miền núi, vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật ngay từ cơ sở.

Trong khi đó, đại biểu Vũ Hồng Luyến (Đoàn Hưng Yên) đề nghị chú trọng phổ biến pháp luật trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và quản lý đất đai. Theo đại biểu, việc sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính có thể phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến chuyển đổi giấy tờ, đất đai, quy hoạch và thủ tục hành chính.

Đại biểu đề nghị bổ sung các chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật trọng điểm theo từng chuyên đề thực tiễn; giao UBND cấp tỉnh, cấp xã chủ động tổ chức các đợt cao điểm tuyên truyền khi triển khai dự án giải phóng mặt bằng, thu hồi đất hoặc sắp xếp địa giới hành chính.

"Một khi người dân hiểu rõ về quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình thì công tác giải phóng mặt bằng hay chuyển đổi hành chính sẽ đạt được sự đồng thuận cao, hạn chế khiếu kiện đông người, vượt cấp, kéo dài", đại biểu nhấn mạnh.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. (Ảnh: Media Quốc hội).

Hướng tới hệ sinh thái dữ liệu pháp luật mở

Cuối phiên thảo luận, phát biểu giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, đổi mới tư duy và phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật là quan điểm xuyên suốt của dự án luật, chuyển từ cách làm chủ yếu cung cấp thông tin một chiều sang tạo môi trường, hệ sinh thái thuận lợi để người dân, doanh nghiệp chủ động tìm hiểu và tự giác tuân thủ pháp luật.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo dự kiến bổ sung quy định về trách nhiệm của Chính phủ trong xây dựng, vận hành hạ tầng dữ liệu pháp luật mở, chuẩn hóa và chia sẻ dữ liệu pháp luật chính thống miễn phí hoặc với chi phí thấp.

Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp công nghệ có thể được kết nối, khai thác dữ liệu thông qua API và các cơ chế phù hợp để phát triển các ứng dụng trợ lý pháp lý số, dịch vụ tra cứu pháp luật chuyên sâu, phục vụ từng nhóm đối tượng.

Về chuyển đổi số và ứng dụng AI trong phổ biến, giáo dục pháp luật, Bộ trưởng cho biết, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục nghiên cứu cơ chế kiểm soát rủi ro. Việc quy định về định danh tài khoản trên không gian mạng chủ yếu nhằm xác định các chủ thể cung cấp thông tin phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo đảm thông tin chính thức, chính xác và hạn chế việc lợi dụng không gian mạng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.