Đổi mới sáng tạo bắt đầu từ thay đổi tư duy

Ngày 4/10, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”, nhấn mạnh yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển trong mọi ngành, mọi lĩnh vực và trong toàn xã hội.

Tham dự sự kiện có lãnh đạo Chính phủ, lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương và địa phương, đại diện các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, các nhà khoa học, nhà sáng chế cùng đông đảo cơ quan báo chí.

Quang cảnh lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 2026.

Phát biểu tại lễ hưởng ứng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, khi nói đến đổi mới sáng tạo, nhiều người thường nghĩ đến công nghệ hiện đại, các phát minh hay doanh nghiệp khởi nghiệp. Tuy nhiên, nền tảng của mọi thay đổi chính là tư duy đổi mới.

Theo Bộ trưởng, tư duy đổi mới là khả năng nhìn nhận một vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, dám đặt câu hỏi trước những điều tưởng như đã hiển nhiên, tìm cách làm tốt hơn và kiên trì biến ý tưởng thành giá trị thực tiễn.

“Tư duy lối mòn thường bắt đầu bằng những câu nói như: trước nay vẫn làm như vậy, chưa có tiền lệ hay chờ đủ điều kiện. Trong khi đó, tư duy đổi mới bắt đầu bằng những câu hỏi: Có cách nào tốt hơn? Điều kiện nào cần tạo ra? Chúng ta có thể bắt đầu từ đâu?. Với cá nhân, lối mòn khiến chúng ta ngừng học hỏi. Với tổ chức, lối mòn khiến kinh nghiệm trở thành khuôn cứng. Với quốc gia, lối mòn có thể làm chậm những quyết định chiến lược, khiến cơ hội phát triển đi qua", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Bộ trưởng dẫn chứng, Nokia từng giữ vị thế dẫn đầu thị trường điện thoại di động, nhưng đã đánh mất vị thế ấy trong làn sóng điện thoại thông minh. Câu chuyện này gợi một bài học: Thành công trong quá khứ không bảo đảm khả năng thích ứng trong tương lai.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại lễ hưởng ứng.

Ở chiều ngược lại, DeepSeek cho thấy sức mạnh của việc tìm kiếm cách tiếp cận mới. Những nghiên cứu của họ về học tăng cường đã mở thêm hướng phát triển năng lực suy luận của trí tuệ nhân tạo. Từ đó, chúng ta có thể rút ra một nhận xét: cạnh tranh công nghệ còn là cạnh tranh về chất lượng câu hỏi, phương pháp nghiên cứu và khả năng thử nghiệm.

Đáng chú ý, việc DeepSeek công bố mở mô hình để cộng đồng cùng sử dụng và phát triển tiếp còn gợi mở một tư duy mới: chia sẻ tri thức, huy động trí tuệ cộng đồng để tăng tốc đổi mới và tạo ra giá trị lớn hơn. Hai câu chuyện, ở hai thời điểm khác nhau, cùng đặt ra một yêu cầu: Phải biết tự đổi mới ngay khi mình đang thành công và dám tìm lối đi khi điều kiện còn hạn chế.

Bộ trưởng cho rằng, thành công trong quá khứ không bảo đảm khả năng thích ứng trong tương lai. Cạnh tranh công nghệ không chỉ là cạnh tranh về nguồn lực mà còn là cạnh tranh về chất lượng câu hỏi, phương pháp nghiên cứu, khả năng thử nghiệm và tinh thần chia sẻ tri thức để cùng tạo ra giá trị mới.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đổi mới ở tầm vóc mới, khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo được xác định là động lực chính của phát triển đất nước.

“Chúng ta phải tạo ra nhiều giá trị hơn bằng tri thức, năng suất và khả năng làm chủ công nghệ. Mỗi đồng vốn, mỗi nguồn tài nguyên, mỗi giờ lao động phải được sử dụng thông minh hơn”, Bộ trưởng nêu rõ.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng tư duy đổi mới phải trở thành năng lực hành động trong toàn xã hội, từ người dân, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu đến các bộ, ngành và địa phương.

Với người dân, đổi mới bắt đầu từ học tập suốt đời, chủ động tiếp cận công nghệ và cải tiến công việc hằng ngày. Với doanh nghiệp, đổi mới cần trở thành một phần của chiến lược kinh doanh, gắn với đầu tư cho con người, nghiên cứu và công nghệ. Đối với các cơ quan quản lý, tư duy đổi mới phải được thể hiện trong xây dựng, thực thi chính sách và giải quyết hiệu quả các vấn đề của người dân, doanh nghiệp.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục đổi mới cách đặt hàng, tài trợ, đánh giá và hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu; đưa chính sách đến gần hơn với nhu cầu thực tế, lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo.

Khẳng định một quốc gia đổi mới được hình thành từ những con người biết đổi mới và những tổ chức tạo điều kiện cho đổi mới, Bộ trưởng Vũ Hải Quân bày tỏ mong muốn mỗi người dân, mỗi tổ chức lựa chọn một việc cần thay đổi, một vấn đề cần giải quyết, một sáng kiến cần đưa vào thực tiễn để cùng tạo nên năng lực phát triển mới cho đất nước.