Đổi mới sáng tạo - gieo hạt giữa mùa gió ngược

Có người nghĩ đổi mới sáng tạo là chuyện của phòng thí nghiệm. Là câu chuyện của công nghệ cao.Là những thuật ngữ tiếng Anh nghe vừa lạ vừa xa. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đổi mới sáng tạo bắt đầu từ một điều rất giản dị: Dám nghĩ khác. Và dám làm khác.

Giống như người nông dân ngày nào quyết định chuyển từ trồng lúa độc canh sang luân canh lúa - tôm. Giống như người làm vườn mở cổng đón khách thay vì chỉ bán trái. Giống như hợp tác xã dám đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử thay vì chờ thương lái… Đó đã là đổi mới sáng tạo.

Đổi mới không phải là ph

á

bỏ, mà là mở ra

Đổi mới sáng tạo không phải là phủ định quá khứ. Không phải là làm lại từ đầu. Đó là quá trình mở thêm một cánh cửa khi căn phòng đã quen thuộc.

Trên nền tảng kinh nghiệm cũ, tìm ra cách đi mới. Trên nền đất quen, gieo một giống mới. Trên giá trị truyền thống, thêm một lớp giá trị gia tăng. Một làng nghề có thể vẫn giữ tay nghề xưa, nhưng thay đổi cách thiết kế, cách kể câu chuyện, cách tiếp cận thị trường. Một doanh nghiệp có thể vẫn sản xuất sản phẩm cũ, nhưng cải tiến quy trình để tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải.

Đổi mới sáng tạo không nhất thiết phải ồn ào. Có khi chỉ là một điều chỉnh nhỏ. Nhưng đủ để tạo ra khác biệt lớn.

Sáng tạo không chỉ của người trẻ, không chỉ của doanh nghiệp lớn

Chúng ta thường gắn đổi mới sáng tạo với startup, với phòng lab, với các trung tâm công nghệ.

Nhưng sáng tạo cũng có thể bắt đầu từ một cánh đồng. Từ người nông dân thử nghiệm giống mới.Từ người thầy đổi cách dạy để học trò hào hứng hơn. Từ cán bộ xã rút ngắn một thủ tục hành chính để người dân đỡ chờ đợi.

Sinh viên trong phòng thí nghiệm cùng khám phá thế giới kỹ thuật y sinh. Ảnh: NVCC

Đổi mới sáng tạo là tinh thần, không phải danh xưng. Là cách nhìn vấn đề theo hướng tích cực hơn. Là tìm lời giải thay vì tìm lý do.

Một quốc gia muốn đi xa phải có văn hóa đổi mới sáng tạo. Văn hóa ấy không chỉ nằm trong nghị quyết, mà phải hiện diện trong từng cơ quan, từng doanh nghiệp, từng cộng đồng.

Nhưng con đường đổi mớ

i ch

ưa bao giờ bằng phẳng

Đổi mới sáng tạo giống như gieo hạt giữa mùa gió ngược. Gió của thói quen.Gió của tâm lý “làm vậy bao năm rồi vẫn ổn”. Gió của nỗi sợ sai. Gió của cơ chế còn chậm thích ứng.

Có những ý tưởng tốt nhưng không tìm được không gian thử nghiệm. Có những sáng kiến nhỏ bị chìm trong thủ tục lớn. Có những người dám nghĩ khác nhưng lại lạc lõng giữa tập thể quen cách làm cũ.

Thách thức lớn nhất của đổi mới sáng tạo không phải thiếu ý tưởng, mà là thiếu môi trường nuôi dưỡng ý tưởng.Nếu hạt giống bị đặt trên nền đất khô cứng, nó khó nảy mầm.Nếu người dám thử bị phê bình nhiều hơn được khích lệ, họ sẽ dần chọn an toàn.

Phong trào thi đua “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” được triển khai thực hiện từ năm 2025 đến năm 2030, chia thành 2 giai đoạn

Thách thức từ chính chúng ta

Đôi khi, rào cản không đến từ bên ngoài. Mà từ chính cách nghĩ của mình. Ta muốn đổi mới, nhưng vẫn sợ khác biệt. Muốn sáng tạo, nhưng vẫn giữ tư duy “không ai chịu trách nhiệm thì tốt hơn”.

Đổi mới sáng tạo đòi hỏi dám chấp nhận rủi ro có kiểm soát.Dám thử nghiệm trong khuôn khổ pháp luật.Dám thừa nhận sai để sửa sai.

Một hệ thống nếu chỉ khen thành tích mà không chấp nhận thất bại học hỏi, sẽ khó tạo ra đột phá.Không có sáng tạo nào sinh ra từ nỗi sợ thường trực.

Đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số

Ngày nay, khoa học công nghệ phát triển nhanh đến mức nhiều ngành nghề thay đổi chỉ trong vài năm. Trí tuệ nhân tạo có thể viết báo cáo. Dữ liệu lớn có thể dự báo xu hướng thị trường. Chuyển đổi số có thể rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và đô thị.

Nhưng công nghệ chỉ là công cụ. Nếu tư duy không đổi mới, công nghệ chỉ làm cho cái cũ chạy nhanh hơn. Nếu thể chế không linh hoạt, sáng tạo sẽ bị chậm lại.

Ảnh minh họa

Đổi mới sáng tạo cần ba trụ cột: thể chế mới; con người dám nghĩ dám làm; và hệ sinh thái hỗ trợ.Một chính sách khuyến khích thử nghiệm. Một cơ chế bảo vệ người làm đúng nhưng chưa thành công.Một môi trường liên kết giữa nhà nước - doanh nghiệp - nhà khoa học - cộng đồng. Khi đó, sáng tạo không còn đơn độc.

Từ sáng kiến c

á

nhân đến sức mạnh quốc gia

Một ý tưởng nhỏ có thể chỉ thay đổi một doanh nghiệp. Nhưng nhiều ý tưởng nhỏ cộng lại sẽ thay đổi cả nền kinh tế. Một nông trại ứng dụng công nghệ. Một hợp tác xã xây dựng thương hiệu số. Một địa phương cải cách thủ tục mạnh mẽ… Dần dần sẽ hình thành một nền kinh tế đổi mới sáng tạo. Không phải bằng những khẩu hiệu lớn. Mà bằng những bước đi cụ thể.

Đổi mới sáng tạo - hành trình của niềm tin

Đổi mới sáng tạo không phải là cuộc đua ngắn. Đó là hành trình dài của niềm tin. Tin rằng mình có thể làm tốt hơn hôm qua.Tin rằng đất nước có thể vươn lên nếu biết khơi dậy trí tuệ của mỗi người dân.

Một quốc gia không thiếu tài nguyên có thể vẫn nghèo nếu thiếu sáng tạo. Nhưng một quốc gia giàu ý tưởng, giàu khát vọng sẽ luôn tìm ra con đường.

Đổi mới sáng tạo, sau cùng, không chỉ là câu chuyện kinh tế. Đó là câu chuyện của tinh thần dân tộc. Dám thay đổi. Dám hội nhập. Dám đi con đường riêng.

Và nếu mỗi người, mỗi tổ chức đều tự hỏi: “Hôm nay mình có thể làm khác đi một chút để tốt hơn không?” Thì đổi mới sáng tạo sẽ không còn là khái niệm xa xôi. Mà trở thành nhịp sống thường ngày của đất nước.

Lê Minh Hoan