Đổi mới thư viện trường học

Học sinh Trường Tiểu học Khuất Xá đọc sách tại thư viện

Với đặc thù của một tỉnh miền núi, biên giới, điều kiện kinh tế - xã hội tại nhiều khu vực trên địa bàn tỉnh còn gặp khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận các nguồn tài liệu học tập ngoại khóa của học sinh. Đặc biệt, khi ngành giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) tập trung triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực người học, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện, thư viện trường học không chỉ là không gian lưu trữ tài liệu truyền thống mà còn cần tổ chức, kết nối và chia sẻ nguồn tri thức trong môi trường số, góp phần hỗ trợ người học phát triển năng lực tự học và tiếp cận tri thức.

Số hoá hoạt động thư viện

Thời gian qua, ngành GD&ĐT đã đẩy mạnh công tác hiện đại hóa, số hóa thư viện, góp phần tạo ra môi trường học đường dễ tiếp cận tri thức hơn cho học sinh, bồi dưỡng thói quen đọc sách, nâng cao kỹ năng tự học và đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong tình hình mới.

Ông Đặng Hồng Cường, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT cho biết: Để đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng hiện nay, việc ứng dụng công nghệ và triển khai các giải pháp chuyển đổi số trong thư viện là yêu cầu tất yếu. Quá trình này không làm mất đi giá trị của thư viện truyền thống mà giúp thư viện nâng cấp thành trung tâm dữ liệu số trong mỗi trường học. Nhờ chuyển đổi số, thư viện không chỉ phục vụ việc mượn - trả tài liệu in vật lý, mà sẽ mở rộng thành không gian học tập mở, cho phép học sinh tra cứu học liệu trực tuyến mọi lúc, mọi nơi.

Đơn cử, tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT Văn Lãng, mặc dù cơ sở vật chất còn nhiều khó khăn, hệ thống trang thiết bị chưa thực sự đồng bộ, nhưng cán bộ thư viện của nhà trường đã chủ động xây dựng trang thư viện điện tử trên nền tảng website Violet để số hóa và đưa tài liệu lên không gian mạng, giúp giáo viên và học sinh có thêm nguồn tư liệu để học và đọc trực tuyến.

Cô Trần Thị Thơi, nhân viên thư viện nhà trường chia sẻ: Bám sát xu hướng công nghệ, tôi đã chủ động tìm hiểu và sử dụng các công cụ số như: Chat GPT; Gemini; NotebookLM; các phần mềm đồ họa Canva, Google AI Studio… để thiết kế poster, infographic, video giới thiệu sách trực quan, tăng sức hấp dẫn cho nội dung, gần gũi hơn với học sinh. Cùng đó, tôi đã thiết kế mã QR cho các đầu sách dán tại thư viện, bảng tin nhà trường để học sinh dễ dàng quét và tra cứu trên thiết bị di động.

Cùng đó, công tác truyền thông thư viện được thực hiện tích cực trên nền tảng mạng xã hội, nội dung đổi mới theo hướng hiện đại, trực quan, phù hợp với xu thế tiếp cận thông tin nhanh nhạy của học sinh trong thời đại số, góp phần đưa hoạt động của thư viện thực sự gắn liền với nhịp sống học đường.

Mở rộng nguồn tài liệu

Bên cạnh nỗ lực ứng dụng công nghệ thông tin, công tác xã hội hóa hoạt động thư viện đã giúp thư viện của nhiều trường học thay đổi tích cực. Không gian phòng đọc được đầu tư đồng bộ hơn về cơ sở vật chất như: bàn ghế; hệ thống chiếu sáng; quạt mát; nguồn tài liệu được bổ sung, đầu sách ngày càng phong phú và đa dạng về chủng loại… Sự chung tay này góp phần trực tiếp thúc đẩy phong trào đọc sách, xây dựng môi trường học tập năng động, tích cực.

Một ví dụ tiêu biểu cho hiệu quả của công tác kết nối cộng đồng là chương trình Dự án Thư viện tình nguyện “LÊN năm 2026” do Khoa Quản trị Thông tin, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn phối hợp với UBND phường Kỳ Lừa triển khai trước thềm năm học 2026-2027 tại Trường THCS Tân Liên, trao tặng hơn 4.400 đầu sách cho nhà trường. Qua đó, góp phần làm phong phú thêm nguồn học liệu, hỗ trợ nhà trường xây dựng không gian đọc thân thiện và tạo điều kiện để học sinh tiếp cận tri thức thường xuyên hơn. Bên cạnh đó, các sinh viên tình nguyện còn trực tiếp hỗ trợ nhân viên nhà trường phân loại sách, sắp xếp sách lên giá, tiến hành số hoá dữ liệu đưa vào phần mềm quản lý và tổ chức các hoạt động ngoại khóa nhằm khơi dậy niềm đam mê đọc sách cho học sinh các khối lớp.

Thầy Hứa Văn Luyện, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Tân Liên cho biết: Lợi ích thiết thực của việc xã hội hóa không chỉ nằm ở số lượng sách được gia tăng, mà còn là tạo ra sự gắn kết, chia sẻ trách nhiệm giữa nhà trường và xã hội trong việc tạo lập môi trường học tập chất lượng, an toàn hơn học sinh. Hiện nay, thư viện tại điểm trường chính và phân hiệu của nhà trường đang lưu trữ gần 11.000 bản sách, ấn phẩm các loại phục vụ hoạt động dạy và học, việc đọc tại chỗ, mượn tài liệu và nhu cầu khai thác tài liệu của cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh trực tiếp và trực tuyến. 

Để sách được đọc và những điều đã đọc trở thành trải nghiệm có ích, các nhà trường cũng tổ chức các hoạt động ngoại khoá thiết thực như: giới thiệu sách; kể chuyện, viết cảm nhận về sách; sinh hoạt câu lạc bộ hay tiết đọc tại thư viện… qua đó hình thành, duy trì thói quen đọc sách và tạo cơ hội cho học sinh trao đổi, đặt câu hỏi và chia sẻ suy nghĩ.

Là một trong những học sinh thường xuyên tham gia các hoạt động này, em Sầm Thanh Thuỳ, lớp 5A, Trường Tiểu học Khuất Xá chia sẻ: Nhờ những buổi giới thiệu sách và thi kể chuyện, em thấy việc đọc sách thú vị hơn rất nhiều. Sau giờ học em và các bạn thường nán lại thư viện để đọc sách. Ở đây có rất nhiều đầu sách hay, đặc biệt là truyện và sách tiếng Anh giúp em học thêm từ vựng mới, hiểu hơn về văn hóa, con người ở nhiều nước trên thế giới.

Nhiều học sinh khác của Trường Tiểu học Khuất Xá cũng có chung sở thích với em Thuỳ, thư viện nhà trường đã thực sự trở thành điểm đến quen thuộc sau giờ học của các em. Thư viện hiện có hơn 4.000 đầu sách, được sắp xếp khoa học theo từng nhóm nội dung, phù hợp với lứa tuổi học sinh như: sách giáo khoa; sách tham khảo; sách kỹ năng sống; sách văn học; truyện thiếu nhi… và các tài liệu giáo dục khác. Không gian phòng đọc khang trang, sạch sẽ với hệ thống ánh sáng, giá sách được bố trí hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi, thoải mái cho học sinh đọc sách, học tập.

Các mô hình “Thư viện xanh” hoặc “Góc thư viện”, “Góc đọc sách” ngay tại các lớp học cũng đã đưa tri thức tới gần hơn với các em. Đặc biệt, các kệ sách trong lớp học được trang trí đẹp mắt, góp phần làm không gian học tập trở nên thân thiện và thu hút hơn.

Thư viện trong trường học đang giữ vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực tự học và tư duy độc lập của học sinh. Để không gian này thực sự phát huy tối đa công năng, đòi hỏi sự quan tâm, đầu tư thường xuyên từ các cấp, ngành, chính quyền địa phương và sự đồng hành thiết thực từ xã hội. Từ đó, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ tương lai.