Đổi mới triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ để giải quyết các bài toán lớn của đất nước

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng làm rõ một số vấn đề đại biểu quan tâm liên quan đến lĩnh vực khoa học và công nghệ - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Bốn nhiệm vụ trọng tâm thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Làm rõ một số vấn đề đại biểu quan tâm liên quan đến lĩnh vực khoa học và công nghệ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong thời gian qua, Chính phủ đã tập trung 4 việc lớn.

Thứ nhất, rà soát và hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát đầu vào sang kiểm soát đầu ra.

Thứ hai, bố trí nguồn lực để bảo đảm thực hiện được ba trụ cột: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực, kể cả nguồn nhân lực hiện có ở các viện, trường cũng như giao nhiệm vụ đào tạo nhân lực cho các trường đại học.

Thứ tư, đổi mới mạnh mẽ cách triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ gắn với việc giải quyết các bài toán lớn của đất nước.

Theo Phó Thủ tướng, kết quả đạt được rất đáng phấn khởi qua 2 chỉ số thế giới đánh giá.

Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Việt Nam đứng thứ 43/139 quốc gia, tăng một bậc so với năm 2025.

Theo Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và Trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026 (WDAIR 2026) do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) của Thụy Sĩ công bố, Việt Nam xếp thứ 37/70 nền kinh tế thế giới được đánh giá, và đặc biệt, đứng thứ 3 trong 6 nền kinh tế Đông Nam Á được đánh giá, đạt được mục tiêu đến năm 2030 mà Nghị quyết 57-NQ/TW đã đề ra.

Năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) năm 2025 tăng 4,51%, đóng góp 56,3% vào tăng trưởng GDP. Dự kiến năm 2026, TFP tăng khoảng 5,5-5,8%, tiếp tục đóng góp khoảng 55-58% vào tăng trưởng. Theo Phó Thủ tướng, đây là những kết quả rất đáng phấn khởi.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, bên cạnh những kết quả đạt được, qua ý kiến của các đại biểu Quốc hội, có thể thấy vẫn còn nhiều tồn tại, bất cập. Chính phủ đã nhận diện rõ những vấn đề này và đang tập trung quyết liệt giải quyết trong thời gian tới, liên quan đến: Nghiên cứu công nghệ chiến lược, thương mại hóa sản phẩm, phát triển phòng thí nghiệm, đổi mới công tác nghiên cứu, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và hoạt động nghiên cứu khoa học của doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Lần đầu tiên Chính phủ áp dụng cơ chế cấp kinh phí trực tiếp cho doanh nghiệp

Cũng theo Phó Thủ tướng, nghiên cứu khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những lĩnh vực rất khó, không giống như các lĩnh vực khác. Để giải quyết các vấn đề và tạo ra sản phẩm cần có thời gian.

Qua ý kiến của các đại biểu Quốc hội, thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng làm rõ một số quan điểm.

Thứ nhất, đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược và nghiên cứu khoa học và công nghệ, quan điểm của Chính phủ là phải giải quyết được những bài toán lớn của đất nước, gắn nghiên cứu khoa học với việc cải thiện đời sống, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, tăng năng suất lao động và giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn của người dân, doanh nghiệp.

Trên tinh thần đó, Chính phủ đã đổi mới quyết liệt cách thức triển khai các nhiệm vụ về công nghệ chiến lược. Lần đầu tiên, chúng ta xác định 20 bài toán lớn, 30 sản phẩm và lựa chọn 10 bộ trưởng gắn với trách nhiệm giải quyết các bài toán công nghệ chiến lược của quốc gia. Trên cơ sở đó, các bộ trưởng đã phê duyệt nhiệm vụ, lựa chọn cơ quan chủ trì và doanh nghiệp tham gia triển khai.

Đặc biệt, lần đầu tiên Chính phủ áp dụng cơ chế cấp kinh phí trực tiếp cho doanh nghiệp và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu công nghệ chiến lược.

Theo Phó Thủ tướng, đến nay, Chính phủ đã phê duyệt khoảng 19 nhiệm vụ về công nghệ chiến lược. Mặc dù kết quả còn chậm, nhưng điều này cho thấy cách làm và bước đi là đúng hướng. Chính phủ tin tưởng thời gian tới sẽ có những công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết số 57-NQ/TW và chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Phát triển AI mang thương hiệu Made in Vietnam

Thứ hai, về thương mại hóa, đưa các kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ vào cuộc sống, Chính phủ cũng nhận thấy trong thời gian qua, nhiều công trình nghiên cứu khoa học chưa gắn chặt với doanh nghiệp và đầu ra của sản phẩm.

Trước đây, các viện, trường đề xuất dự án, đề án nghiên cứu và Nhà nước cấp kinh phí thực hiện. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, chúng ta phải đổi mới phương thức triển khai, kiên quyết gắn nghiên cứu khoa học với việc thương mại hóa sản phẩm.

Thứ ba, về trí tuệ nhân tạo (AI), Phó Thủ tướng cho biết, quan điểm của Chính phủ là AI tạo ra bước đột phá về năng suất, tri thức và năng lực sáng tạo. Tuy nhiên, AI cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, việc sử dụng AI cần được tính toán kỹ lưỡng, bảo đảm gắn với yêu cầu bảo vệ chủ quyền, an ninh, an toàn, lấy người dân làm trung tâm và làm chủ công nghệ.

Trong thời gian tới, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết cần phát triển AI mang thương hiệu Made in Vietnam. Theo đó, phải kiểm soát được công nghệ và sử dụng AI ở mức độ có thể làm chủ. Trong quá trình ban hành Khung kiến trúc quốc gia số cũng như triển khai các nhiệm vụ liên quan, Chính phủ đã cân nhắc kỹ lưỡng các yêu cầu bảo đảm chủ quyền AI, an ninh, an toàn trong phát triển và sử dụng AI.