Đổi mới tuyên truyền, tạo đồng thuận để các chương trình mục tiêu quốc gia đi vào cuộc sống

Từ “tuyên truyền chính sách” đến “truyền thông để tạo đồng thuận”

Các chương trình mục tiêu quốc gia là những chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân, nhất là tại những địa bàn còn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và những khu vực còn hạn chế về hạ tầng, sinh kế, việc làm và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội. Thời gian qua, công tác tuyên truyền thực hiện các chương trình trên địa bàn tỉnh đã được các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và cơ quan báo chí quan tâm triển khai với nhiều hình thức. Nội dung tuyên truyền từng bước gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; chú trọng phổ biến chủ trương, chính sách, mục tiêu, nhiệm vụ của chương trình; đồng thời giới thiệu những mô hình hay, cách làm sáng tạo, tập thể, cá nhân tiêu biểu.

Qua tuyên truyền, nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân về mục tiêu, ý nghĩa của các chương trình từng bước được nâng lên. Nhiều địa phương đã phát huy vai trò chủ thể của người dân, huy động nguồn lực xã hội, tạo chuyển biến tích cực về hạ tầng, sản xuất, sinh kế, đời sống và diện mạo nông thôn. Tuy nhiên, nhìn từ yêu cầu thực tiễn, công tác tuyên truyền vẫn còn những điểm cần đổi mới. Ở một số nơi, tuyên truyền còn nặng về phổ biến văn bản, kế hoạch, chỉ tiêu, chưa thực sự xuất phát từ những vấn đề người dân quan tâm. Có nơi nói nhiều về chương trình có những nội dung gì nhưng chưa giải thích thật rõ người dân được hưởng lợi gì, ai được hưởng, điều kiện để được hưởng ra sao và người dân cần tham gia như thế nào. Trong khi môi trường thông tin đang thay đổi nhanh chóng, phương thức tuyên truyền ở cơ sở tại một số nơi vẫn chủ yếu là hội nghị, họp dân, pa-nô, áp-phích, hệ thống truyền thanh. Việc tận dụng mạng xã hội, nền tảng số, các sản phẩm truyền thông trực quan để đưa chính sách đến gần hơn với người dân chưa tương xứng với yêu cầu.

Hội viên phụ nữ xã Hà Long tham dự Hội nghị tập huấn kiến thức, kỹ năng truyền thông thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia gắn với đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số.

Đáng chú ý, tính hai chiều của công tác tuyên truyền chưa được quan tâm đúng mức. Tuyên truyền đôi khi mới dừng ở việc “đưa thông tin đến người dân”, trong khi chưa chú trọng đầy đủ việc lắng nghe, tiếp nhận và giải đáp những băn khoăn, kiến nghị phát sinh trong quá trình thực hiện. Việc nắm bắt, xử lý thông tin sai lệch, thông tin chưa đầy đủ liên quan đến chính sách có lúc còn chậm. Khi vấn đề dư luận quan tâm chưa được cung cấp thông tin chính thống kịp thời, khoảng trống thông tin dễ trở thành khoảng trống niềm tin, tạo điều kiện cho tin đồn, thông tin thiếu kiểm chứng lan truyền. Đó là những vấn đề đặt ra yêu cầu phải đổi mới căn bản cách tiếp cận trong công tác tuyên truyền. Tuyên truyền không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt chủ trương, mà phải trở thành một quá trình tương tác, đối thoại, giải thích và tạo dựng niềm tin xã hội.

Lấy người dân làm trung tâm, lấy thực tiễn làm sức thuyết phục

Trước hết, cần xác định người dân không chỉ là đối tượng tiếp nhận chính sách và thụ hưởng chương trình, mà phải là chủ thể tham gia thực hiện và giám sát. Mỗi nội dung tuyên truyền cần trả lời được những câu hỏi cụ thể, thiết thực: Chương trình giải quyết vấn đề gì? Người dân được hưởng lợi gì? Ai được hưởng? Điều kiện để được hưởng là gì? Người dân cần làm gì? Nếu có khó khăn, vướng mắc thì phản ánh ở đâu và cơ quan nào có trách nhiệm giải quyết? Khi chính sách được diễn giải từ những quy định mang tính hành chính thành những vấn đề cụ thể gắn với đời sống, người dân sẽ dễ hiểu, dễ nhớ và dễ tham gia hơn. Vì vậy, cần chuyển từ cách tuyên truyền “chương trình có những nội dung gì” sang làm rõ “chương trình thay đổi cuộc sống của người dân như thế nào”. Với mỗi chính sách, bên cạnh văn bản quy định, cần có những tài liệu ngắn gọn, dễ hiểu, những câu hỏi - đáp cụ thể, những ví dụ từ thực tế để người dân có thể tiếp cận và vận dụng. Đồng thời, cần chuyển mạnh từ tuyên truyền một chiều sang truyền thông chính sách hai chiều. Tuyên truyền phải đi cùng đối thoại, tiếp nhận phản hồi và giải quyết vấn đề. Người dân cần được cung cấp thông tin đầy đủ, được trao đổi, được phản ánh và được biết kết quả xử lý những kiến nghị chính đáng của mình.

Đặc biệt, cần lấy kết quả thực tiễn làm sức thuyết phục của công tác tuyên truyền. Một mô hình sản xuất hiệu quả, một công trình dân sinh phát huy tác dụng, một tuyến đường được xây dựng, một hộ gia đình thoát nghèo bền vững, một cách làm giúp người dân nâng cao thu nhập... có sức thuyết phục mạnh mẽ hơn nhiều khẩu hiệu. Những câu chuyện cụ thể ấy cần được phát hiện, lựa chọn, kể lại bằng ngôn ngữ báo chí và truyền thông phù hợp. Khi chính sách được “nhìn thấy” qua những thay đổi trong cuộc sống, khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn sẽ được thu hẹp. Cùng với đó, tuyên truyền phải gắn chặt với công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đồng thuận xã hội không thể chỉ được tạo ra bằng vận động, thuyết phục; đồng thuận bền vững phải được xây dựng trên cơ sở người dân được biết, được tham gia, được giám sát và được thụ hưởng thành quả của chính sách.

Đổi mới phương thức, chủ động dẫn dắt thông tin từ cơ sở

Trong bối cảnh chuyển đổi số và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, công tác tuyên truyền cần chủ động thích ứng với sự thay đổi của môi trường thông tin. Cần xây dựng phương thức truyền thông đa nền tảng, kết hợp hài hòa giữa báo chí, cổng thông tin điện tử, mạng xã hội, hệ thống truyền thanh cơ sở và tuyên truyền trực tiếp. Đối với những chính sách phức tạp, cần tăng cường infographic, video ngắn, sơ đồ, hình ảnh trực quan, các sản phẩm hỏi - đáp để người dân có thể tiếp cận thông tin nhanh và thuận tiện. Mỗi chương trình có thể xây dựng chuyên mục hoặc kênh thông tin số, thường xuyên cập nhật mục tiêu, tiến độ, kết quả, mô hình hay, những câu hỏi thường gặp và các nội dung người dân cần lưu ý. Quan trọng hơn, phải xây dựng năng lực nắm bắt và phản ứng nhanh trước những vấn đề dư luận quan tâm. Khi xuất hiện thông tin chưa chính xác liên quan đến chương trình, cần nhanh chóng xác minh, làm rõ, cung cấp thông tin chính thống và giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Không để những vấn đề nhỏ tích tụ thành vấn đề lớn; không để khoảng trống thông tin tạo ra khoảng trống niềm tin. Đây không chỉ là yêu cầu của công tác tuyên truyền, mà còn là yêu cầu đối với năng lực quản trị và tổ chức thực hiện chính sách ở cơ sở. Muốn làm được điều đó, phải xây dựng cơ chế nắm bắt dư luận thường xuyên đối với từng chương trình, từng dự án và từng địa bàn. Các vấn đề phát sinh cần được phân loại rõ: vấn đề thông tin, tư tưởng, dân sinh, chính sách, tổ chức thực hiện, an sinh xã hội... Từ đó xác định cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời hạn xử lý và trách nhiệm phản hồi.

Tổ truyền thông cộng đồng bản Mè, xã Yên Khương tuyên truyền cho người dân về các chính sách mới.

Cùng với hệ thống cơ quan tuyên giáo, báo chí và truyền thông, cần phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, trưởng thôn, bản, khu phố, người có uy tín trong cộng đồng, cán bộ cơ sở và những người trực tiếp thụ hưởng chính sách. Đặc biệt, cần quan tâm xây dựng đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên ở cơ sở có năng lực, uy tín, am hiểu chính sách và gần gũi với Nhân dân. Đây chính là lực lượng có khả năng giải thích những vấn đề cụ thể bằng ngôn ngữ phù hợp với từng cộng đồng, đồng thời là “cầu nối” giúp cấp ủy, chính quyền kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân. Bên cạnh đó, cần phát hiện, biểu dương và nhân rộng những hộ gia đình, hợp tác xã, doanh nghiệp thực hiện hiệu quả chương trình để trở thành những hạt nhân lan tỏa trong cộng đồng. Khi người dân đã thụ hưởng thành quả của chính sách trở thành người kể câu chuyện về chính sách, sức thuyết phục sẽ được nhân lên bởi đó là tiếng nói từ thực tiễn.

Lấy sự đồng thuận của Nhân dân làm thước đo

Đổi mới công tác tuyên truyền phải đi đôi với đổi mới cách đánh giá hiệu quả. Không chỉ thống kê có bao nhiêu hội nghị, tin, bài, tờ rơi, pa-nô, áp-phích, mà cần quan tâm đến những kết quả thực chất: Tỷ lệ người dân biết về chương trình là bao nhiêu? Mức độ hiểu chính sách như thế nào? Mức độ đồng thuận ra sao? Người dân tham gia ở mức độ nào? Những kiến nghị được giải quyết có kịp thời, thỏa đáng không? Người dân có hài lòng với quá trình triển khai không? Nói cách khác, cần chuyển từ đánh giá theo “đầu vào” sang đánh giá theo “kết quả và tác động”. Thước đo cuối cùng của công tác tuyên truyền không phải là tuyên truyền được bao nhiêu, mà là tuyên truyền đã tạo ra sự thay đổi như thế nào trong nhận thức, niềm tin và hành động của Nhân dân.

Thành quả xây dựng nông thôn mới ở xã Nga Sơn.

Các chương trình mục tiêu quốc gia hướng tới tạo chuyển biến bền vững trong đời sống xã hội trên cơ sở huy động và phát huy nguồn lực của Nhà nước, cộng đồng và Nhân dân. Để chương trình đạt hiệu quả, bên cạnh bảo đảm nguồn lực, hoàn thiện cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện tốt, cần tạo được sự đồng thuận và tham gia chủ động của người dân. Muốn vậy, người dân phải được thông tin đầy đủ, được lắng nghe, hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và có điều kiện tham gia, giám sát, thụ hưởng thành quả.

Công tác tuyên truyền cần lấy Nhân dân làm trung tâm, bám sát thực tiễn, tăng cường đối thoại, bảo đảm thông tin gần gũi, công khai, minh bạch và kịp thời lan tỏa những cách làm hiệu quả. Khi người dân hiểu, tin tưởng và đồng hành, tuyên truyền sẽ trở thành cầu nối đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước vào cuộc sống, góp phần nâng cao đời sống và củng cố niềm tin của Nhân dân.