Đổi thay ở Lân Đặt

Những ngôi nhà ở Lân Đặt được sửa chữa, gia cố sau Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát

Đây là lần thứ ba tôi trở lại Lân Đặt, nhưng là lần đầu vào bản giữa mùa mưa. Sau gần ba giờ vượt hồ Đồng Lâm và đèo Đặt cheo leo, Lân Đặt hiện ra giữa lòng lũng, nép mình dưới những dãy núi đá. Đường vào bản vẫn gian nan như trước, nhưng điều đón chúng tôi không còn là những mái nhà chằng chống sau mưa bão, mà là một bản làng đang khoác lên diện mạo mới.

Mùa mưa không còn là nỗi lo

Giữa màu xanh mướt của những thửa lúa, những ngôi nhà sàn vẫn quây quần thành một cụm dân cư như trước. Trên những mái ngói âm dương phủ màu thời gian là những hàng ngói mới được lợp xen ngay ngắn; nhiều mái nhà được gia cố bằng tôn, những bức vách gỗ đã được sửa chữa chắc chắn hơn. Bên hông mỗi ngôi nhà đều đặt một chiếc téc chứa nước sinh hoạt. Diện mạo hôm nay của Lân Đặt là kết quả của Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát được triển khai trên địa bàn xã từ cuối năm 2025 đến nay.

Lân Đặt hiện có 16 hộ dân, 100% là hộ nghèo. Trong đó, có 2 hộ không còn sinh sống thường xuyên tại bản. Vì vậy, Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát được triển khai đối với 14 hộ đang sinh sống thường xuyên tại Lân Đặt.

Sau trận bão số 11 năm 2025, nhiều ngôi nhà sàn ở Lân Đặt bị tốc mái, hư hỏng vách và ván bưng. Qua rà soát đầu tháng 2/2026, 12 hộ dân được bổ sung vào diện hỗ trợ sửa chữa theo Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/4/2026. Tổng kinh phí hỗ trợ cho 12 hộ là 360 triệu đồng, người dân đối ứng trên 135 triệu đồng để sửa chữa, gia cố nhà ở.

Công nhân kỹ thuật Viettel Lạng Sơn thi công hạng mục lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời

Đi dọc những nếp nhà ở Lân Đặt, chúng tôi nhận thấy ngôi nhà nào cũng thấp thoáng dấu vết của đợt sửa chữa vừa hoàn thành. Có nhà thay lại một phần mái, có nhà sửa lại vách, có nhà thay những tấm ván bưng đã mục theo thời gian...

Gia đình anh Bàn Phúc Trình là một trong những hộ được hỗ trợ sửa chữa trong đợt bổ sung đầu năm 2026. Chỉ tay lên phần mái vừa lợp lại, anh kể: Sau trận bão năm ngoái, một phần mái nhà bị tốc, vách và ván bưng bị gãy, mục. Không có điều kiện sửa chữa, gia đình căng bạt che tạm mỗi khi trời mưa. Đầu năm 2026, được hỗ trợ 30 triệu đồng, gia đình đối ứng thêm 13,5 triệu đồng để thay mái, sửa vách và gia cố những phần hư hỏng.

Anh Trình chia sẻ: Một tấm tôn dài 4 m mua ở ngoài chỉ gần 100 nghìn đồng nhưng tiền thuê gùi vào bản tới khoảng 200 nghìn đồng. Vật liệu không đắt bằng công vận chuyển. Dù chưa sửa được toàn bộ ngôi nhà như mong muốn nhưng giờ mái không còn dột, vách kín hơn, cả gia đình cũng yên tâm bước vào mùa mưa. Không riêng gia đình anh Trình, nhiều hộ dân trong xóm cũng tranh thủ hoàn thành việc sửa chữa trước mùa mưa năm nay.

Gia đình anh Triệu Sinh Hương vừa sửa lại căn nhà sàn với tổng kinh phí hơn 42,8 triệu đồng, trong đó gia đình đối ứng 12,8 triệu đồng. Sau nhiều năm sử dụng, mái nhà xuống cấp, nhiều vị trí vách gỗ bị hở, mưa lớn thường hắt nước vào bên trong. Nay những phần hư hỏng đã được sửa lại, điều khiến anh yên tâm nhất là cả gia đình không còn thấp thỏm mỗi khi trời đổ mưa. Anh bày tỏ: Có được căn nhà chắc chắn thế này là mừng rồi. Giờ chỉ mong sớm có nước sạch, có thông tin liên lạc và có đường để bà con yên tâm ở lại bản, phát triển sản xuất.

Từng bước hiện thực hóa giấc mơ an cư

Sau gần 6 tháng kể từ chuyến công tác của lãnh đạo UBND tỉnh vào thị sát, thung sâu Lân Đặt đã có nhiều đổi thay. Với người dân nơi đây, việc có được một mái nhà vững chãi hơn mới chỉ là bước khởi đầu. Điều họ mong mỏi hơn cả là những công trình hạ tầng thiết yếu sớm được đầu tư để cuộc sống bớt cách trở.

Ông Triệu Sinh Hiển, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Lân Châu cho biết: Sau khi được hỗ trợ sửa chữa nhà ở, bà con rất phấn khởi, chủ động góp thêm kinh phí, ngày công để khắc phục những phần xuống cấp. Có nhà ở an toàn rồi, bà con càng có thêm động lực để ổn định cuộc sống. Chúng tôi mong các cấp tiếp tục quan tâm đầu tư hạ tầng đường giao thông, nước sinh hoạt và thông tin liên lạc để người dân có điều kiện phát triển kinh tế ngay trên mảnh đất của mình.

Những mong mỏi ấy đang dần được hiện thực hóa. Ngay bên hông mỗi ngôi nhà sàn, những chiếc téc chứa nước đã được người dân đưa vào sử dụng. Trước đây, Lân Đặt có công trình cấp nước sinh hoạt tập trung nhưng sau nhiều năm sử dụng đã bị hư hỏng, không còn hoạt động. Nhằm giúp người dân khắc phục khó khăn trước mắt, Công ty Cổ phần Cấp thoát nước Lạng Sơn đã hỗ trợ mỗi hộ dân một téc chứa nước có dung tích 500 lít. Những chiếc téc giúp các gia đình tích trữ nước mưa và dự phòng nguồn nước sinh hoạt trong những ngày nắng hạn hoặc khi mưa lớn, trước khi công trình cấp nước sinh hoạt mới được đầu tư.

Nhiều năm nay, Lân Đặt gần như là "vùng trắng" viễn thông. Trong cả Lân Đặt, chỉ gia đình anh Bàn Phúc Trình thỉnh thoảng bắt được tín hiệu điện thoại nhưng rất chập chờn. Chiếc điện thoại thường được đặt ở một góc nhà, nơi hiếm hoi có thể bắt được vài vạch sóng. Có hôm nhận được cuộc gọi nhỡ, anh phải đợi đến khi vượt đèo ra ngoài mới gọi lại. Việc trao đổi, mua bán nông sản hay liên lạc với người thân vì thế cũng rất bị động.

Để từng bước khắc phục tình trạng này, UBND xã Hữu Liên phối hợp với Viettel Lạng Sơn triển khai dự án lắp đặt 2 điểm truy cập Internet công cộng bằng công nghệ Internet tầm thấp. Đến nay, hạng mục bảo đảm nguồn điện phục vụ vận hành thiết bị đã hoàn thành và đang chờ kết nối hệ thống. Theo kế hoạch, hai điểm truy cập sẽ được đưa vào hoạt động trong quý III/2026, góp phần đáp ứng nhu cầu thông tin liên lạc của người dân.

Ông Nguyễn Văn Thụ, Giám đốc Kỹ thuật Viettel Lạng Sơn cho biết: Khó khăn nhất trong quá trình thi công là vận chuyển thiết bị. Ban đầu, đơn vị dự kiến sử dụng Drone (thiết bị bay không người lái) để đưa vật tư vào Lân Đặt, nhưng do địa hình không bảo đảm an toàn nên không thể thực hiện. Cuối cùng, toàn bộ thiết bị phải vận chuyển bằng bè qua hồ Đồng Lâm rồi cõng bộ vượt đèo vào Lân Đặt. Hiện đơn vị đang hoàn thiện những hạng mục cuối cùng để đưa công trình vào vận hành theo kế hoạch.

Đối với nước sinh hoạt, UBND xã Hữu Liên đã phối hợp với đơn vị tư vấn khảo sát, lập dự toán xây dựng bể chứa nước tập trung dung tích 18 m³, cấp nước cho các hộ đang sinh sống ở Lân Đặt. Cùng với đó, phương án đầu tư hệ thống điện năng lượng mặt trời phục vụ sinh hoạt có công suất khoảng 5 kWp, tích hợp pin lưu trữ cũng đã được hoàn thiện. Hiện các hạng mục đều đã trình cấp có thẩm quyền xem xét, bố trí nguồn vốn từ ngân sách Nhà nước và xã hội hóa để triển khai.

Ông Nguyễn Quang Hòa, Chủ tịch UBND xã Hữu Liên cho biết: Trong năm 2026, xã phấn đấu hoàn thành các hạng mục về viễn thông và nước sinh hoạt, đồng thời chuẩn bị các điều kiện để đầu tư hệ thống điện phục vụ sinh hoạt cho người dân. Riêng tuyến đường giao thông vào bản vẫn là hạng mục khó khăn nhất do liên quan đến khu vực rừng đặc dụng. Hiện xã đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn khảo sát, xây dựng phương án thiết kế, lập dự toán kinh phí theo hướng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân đi lại nhưng vẫn bảo đảm giữ gìn cảnh quan tự nhiên của Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên. Mục tiêu của xã là trong năm 2027 hoàn thiện hệ thống hạ tầng thiết yếu để người dân ổn định cuộc sống ngay tại đây, phát triển sản xuất và nâng cao đời sống.

Chiều muộn, chúng tôi rời Lân Đặt, mặt nước hồ Đồng Lâm vẫn lặng sóng sau cơn mưa. Muốn ra khỏi đây, chúng tôi vẫn phải vượt hồ, vượt núi như lúc vào. Con đường ấy chưa đổi. Nhưng phía sau những dãy núi đá, bản làng đã khác. Những mái nhà không còn dột sau mỗi trận mưa, những chiếc téc nước đặt bên hiên và những công trình hạ tầng đang dần hiện hữu đã mang đến sức sống mới cho bản nhỏ giữa vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên. Con đường vào Lân Đặt có thể còn phải chờ thêm thời gian, nhưng hành trình đổi thay ở nơi đây đã và đang bắt đầu.