Đổi tiền ngày tết - tiềm ẩn nhiều rủi ro

Theo ghi nhận tại một số chi nhánh ngân hàng trên địa bàn trong những ngày đầu năm 2026, lượng khách đến hỏi đổi tiền mệnh giá nhỏ đã tăng rõ rệt so với ngày thường. Tuy nhiên, thực tế cho thấy dịch vụ đổi tiền lẻ tại các ngân hàng vẫn trong tình trạng “cửa đóng, then cài”. Việc đổi tiền cho người dân chỉ được thực hiện theo đúng quy định của Ngân hàng Nhà nước và hoàn toàn không thu bất kỳ khoản phí nào. Song vào thời điểm cao điểm giáp tết, nguồn tiền mệnh giá nhỏ tại các ngân hàng không thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế. Nhiều ngân hàng cho biết, lượng tiền mới được cấp chủ yếu ưu tiên cho mục đích chi trả lương, thưởng cuối năm và phục vụ lưu thông hàng hóa thiết yếu.

Trước nhu cầu tăng cao, nhiều ngân hàng không còn tiếp nhận giao dịch đổi tiền mệnh giá nhỏ.

Trong bối cảnh đó, nhiều người dân buộc phải tìm đến các kênh đổi tiền bên ngoài hệ thống ngân hàng. Trên mạng xã hội, các hội nhóm mua bán, đổi tiền lẻ hoạt động rầm rộ với hàng loạt lời quảng cáo hấp dẫn như “tiền mới 100%”, “đủ mệnh giá”, “nhận tiền nhanh, giao tận nơi”. Đây cũng là lúc thị trường đổi tiền tự phát, còn gọi là “chợ đen”, trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Không ít người thừa nhận, dù biết việc đổi tiền ngoài luồng tiềm ẩn rủi ro, nhưng vẫn chấp nhận vì tâm lý “có còn hơn không”.

Ông Doanh Thiên Chính (phường Tân Giang), cho biết: Nhiều năm nay gia đình tôi đều chuẩn bị tiền mới để mừng tuổi con cháu và đi chùa. Ra ngân hàng, được trả lời là không còn tiền lẻ, trong khi tết đã cận kề, tôi vẫn phải lên mạng tìm người đổi, dù mất thêm tiền phí nhưng đành chịu.

Theo khảo sát, mức chênh lệch khi đổi tiền năm nay tùy theo mệnh giá và thời điểm. Với các mệnh giá rất nhỏ như 1.000 đồng, 2.000 đồng, người đổi thường phải trả thêm khoản chênh tương đương 15 - 20% tổng số tiền. Các mệnh giá phổ biến hơn như 5.000 đồng, 10.000 đồng, 20.000 đồng có mức chênh từ 8 - 12%. Ngay cả những mệnh giá lớn như 50.000 đồng, 100.000 đồng hay 200.000 đồng, người đổi cũng phải chấp nhận mất thêm vài phần trăm giá trị. Những khoản này thường được “lách” dưới dạng phí hỗ trợ, phí công sắp xếp, phí giao nhận, nhưng bản chất vẫn là thu lợi từ nhu cầu đổi tiền.

Theo quy định tại Nghị định 88/2019/NĐ-CP của Chính phủ, hành vi thu đổi tiền trái phép, thu phí không đúng quy định trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng có thể bị xử phạt hành chính từ 20 đến 40 triệu đồng. Đây là mức xử phạt đủ mạnh để răn đe, song trên thực tế, hoạt động đổi tiền tự phát vẫn diễn ra phổ biến, nhất là trên không gian mạng.

Chị Thúy Hường (phường Nùng Chí Cao) chia sẻ: Năm trước do sát tết mới đi đổi tiền nên hầu như không còn đủ các mệnh giá mong muốn. Rút kinh nghiệm, năm nay tôi chủ động đổi sớm hơn gần một tháng, dù vậy vẫn phải chấp nhận mức phí khá cao. Bù lại vẫn đổi được tiền lẻ để dùng dịp tết và cảm thấy may mắn vì không gặp phải trường hợp lừa đảo mất trắng.

Các bài đăng chào mời dịch vụ đổi tiền xuất hiện tràn lan trên các hội nhóm mạng xã hội dịp giáp tết, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người có nhu cầu.

Không chỉ tiềm ẩn rủi ro pháp lý, việc đổi tiền lẻ qua mạng xã hội còn là môi trường thuận lợi cho các đối tượng lừa đảo. Để tạo lòng tin, nhiều đối tượng đăng tải hình ảnh tiền thật, video quay sẵn, thậm chí tự xưng là người quen ngân hàng hoặc có “nguồn nội bộ”. Sau khi thỏa thuận, người có nhu cầu thường được yêu cầu chuyển khoản trước một phần hoặc toàn bộ số tiền với lý do giữ tiền, xác nhận đơn hoặc lo chi phí vận chuyển.

Trước thực trạng này, các cơ quan chức năng đã tăng cường khuyến cáo người dân cần hết sức tỉnh táo khi có nhu cầu đổi tiền lẻ trong dịp tết. Người dân chỉ nên thực hiện giao dịch trực tiếp, tuyệt đối tránh chuyển tiền trước cho các tài khoản cá nhân không rõ danh tính, không có thông tin và cam kết cụ thể. Bên cạnh đó, để đón tết theo hướng văn minh và an toàn, người tiêu dùng được khuyến khích thay đổi thói quen phải có tiền mới để mừng tuổi. Xu hướng lì xì điện tử thông qua các ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử, kèm theo những con số may mắn đang ngày càng phổ biến, vừa bảo đảm an toàn, tiện lợi, vừa góp phần hạn chế lãng phí.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, giá trị của việc lì xì ngày tết nằm ở ý nghĩa tinh thần, ở lời chúc may mắn đầu năm, chứ không phụ thuộc vào việc tiền mới hay cũ. Trong bối cảnh nhu cầu đổi tiền tăng cao nhưng rủi ro cũng song hành, mỗi người tiêu dùng cần cân nhắc kỹ lưỡng để tránh tình trạng “tiền mất, tết kém vui” chỉ vì những giao dịch thiếu an toàn.

Thúy Mai